رئیس انجمن مددکاری اجتماعی: غربالگری سلامت روان در شهرهای متاثر از جنگ آغاز شده است

به گزارش خبرگزاری آنا، نشست تخصصی بررسی «مددکاری اجتماعی در جنگ تحمیلی سوم» با حضور سیدحسن موسوی چلک رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران، نرگس متقی عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه و حسین آقاجانی عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه در دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز برگزار شد.

در ابتدای این نشست، آقاجانی با اشاره به نقش دانشگاه‌ها و مراکز علمی در تربیت نیرو‌های تخصصی حوزه مددکاری اجتماعی، اظهار کرد: دانشجویان و اساتید دانشگاه‌های مختلف از جمله دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه یزد، دانشگاه خوارزمی و مراکز علمی کاربردی در ایام جنگ حضوری فعال در عرصه‌های مختلف مددکاری اجتماعی داشتند.

فعالیت شبانه‌روزی مددکاران اجتماعی در بحران جنگ

وی بیان کرد: بسیاری از دانشجویان، اساتید و فعالان حوزه مددکاری اجتماعی در شب‌های جنگ در مناطق مختلف کشور به ارائه خدمات اجتماعی و حمایتی پرداختند و تجربه‌ای متفاوت و کم‌نظیر را رقم زدند.

آقاجانی با اشاره به فعالیت‌های میدانی موسوی چلک گفت: وی علاوه بر مسئولیت در حوزه سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی، در قامت رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران، در نقاط مختلف کشور حضور میدانی و فعالیت‌های گسترده‌ای در حوزه حمایت اجتماعی و مددکاری داشته است.

وی همچنین با اشاره به نامگذاری انجمن علمی مددکاری اجتماعی دانشگاه آزاد تهران مرکز به نام سعید آقایی، اظهار کرد: این استاد فقید عمر خود را در مسیر توسعه مددکاری اجتماعی صرف کرد و نام او برای همیشه در حافظه جامعه مددکاری کشور ماندگار خواهد بود.

آقاجانی در ادامه با تسلیت به خانواده کودکانی که در جریان جنگ در میناب جان خود را از دست دادند، تأکید کرد: مددکاران اجتماعی وظیفه انسانی دارند در هر نقطه‌ای که بحران و آسیب اجتماعی وجود دارد حضور پیدا کنند.

کاهش تعداد کودکان مراکز نگهداری از ۹۵۰۰ نفر به ۵۲۰۰ نفر

در ادامه نشست، موسوی چلک با تشریح اقدامات سازمان بهزیستی در دوران جنگ اظهار کرد: در حوزه کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست، حدود ۹۵۰۰ کودک تحت پوشش مراکز نگهداری قرار داشتند که با تقویت رویکرد خانواده‌محور، این تعداد به حدود ۵۲۰۰ نفر کاهش یافت.

وی افزود: این کاهش از طریق فرزندخواندگی، بازپیوند خانواده، خانواده میزبان، امین موقت و مرخصی به خانواده‌ها انجام شد و تمامی این فرآیند‌ها در چارچوب‌های قانونی صورت گرفت.

درس‌آموخته‌های جنگ ۱۲ روزه در جنگ ۴۰ روزه اجرایی شد

رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران بیان کرد: تجربه‌های به‌دست‌آمده از جنگ ۱۲ روزه در جنگ ۴۰ روزه مورد استفاده قرار گرفت و همین موضوع باعث شد ساختار‌های مداخله‌ای سازمان بهزیستی با سرعت بیشتری فعال شوند. در جنگ ۱۲ روزه، حدود چهار ساعت پس از آغاز بحران، تیم‌های تخصصی سازمان شکل گرفتند، اما در جنگ ۴۰ روزه، به دلیل آمادگی قبلی، جلسات تخصصی و اقدامات اجرایی در کمتر از سه ساعت آغاز شد.

انتقال نوزادان شیرخوارگاه‌ها پیش از حملات

موسوی چلک با اشاره به یکی از تجربه‌های مهم دوران جنگ اظهار کرد: برخی مراکز نگهداری کودکان که در مجاورت مناطق حساس قرار داشتند پیش از حملات جابه‌جا شدند و در یکی از موارد، تنها ۲۰ دقیقه پیش از حمله به منطقه نظامی، نوزادان یک شیرخوارگاه به محل امن منتقل شدند.

وی افزود: این اقدام تجربه‌ای جدید در حوزه مدیریت بحران اجتماعی و حمایت از کودکان محسوب می‌شود.

ارتباط مستمر مددکاران با خانواده‌های کودکان آسیب‌پذیر

وی بیان کرد: سازمان بهزیستی علاوه بر کودکان ساکن مراکز، حدود ۱۸ هزار کودک بی‌سرپرست و بدسرپرست را نیز در قالب طرح‌های حمایتی در خانواده‌ها تحت پوشش دارد و مددکاران اجتماعی در دوران جنگ ارتباط مستمر با این خانواده‌ها را حفظ کردند.

تغییر سیاست پرداخت کالابرگ به نفع مراکز نگهداری

موسوی چلک اظهار کرد: یکی از سیاست‌های جدید سازمان بهزیستی، اختصاص مستقیم کالابرگ به مراکز نگهداری کودکان بود؛ در حالی که پیش از این، یارانه‌ها و کمک‌های معیشتی به خانواده‌های بدسرپرست پرداخت می‌شد. این تغییر سیاست با هدف ارتقای کیفیت خدمات و افزایش رفاه کودکان مراکز نگهداری انجام شد.

اجرای طرح «پنجشنبه‌های کودک و نوجوان» در صدای مشاور

رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران با اشاره به خدمات مشاوره‌ای سازمان بهزیستی گفت: طرح «پنجشنبه‌های کودک و نوجوان» از طریق سامانه ۱۴۸۰ اجرا شد تا کودکان و نوجوانان بتوانند به‌صورت رایگان مسائل و نگرانی‌های خود را مطرح کنند. هدف از اجرای این طرح، توسعه فرهنگ استفاده از خدمات مشاوره و مددکاری اجتماعی در دوران بحران بود.

آغاز طرح ملی سنجش سلامت روان در کشور

موسوی چلک در بخش دیگری از سخنان خود از آغاز اجرای طرح ملی سنجش سلامت روان در کشور خبر داد و گفت: این طرح از ابتدای خردادماه آغاز شده و تمامی افراد بالای ۱۸ سال می‌توانند از طریق تلفن همراه در غربالگری سلامت روان شرکت کنند.

وی افزود: پس از تکمیل پرسشنامه، افراد بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، آموزش‌های متناسب دریافت می‌کنند و در صورت نیاز، خدمات تخصصی روانشناسی و مددکاری اجتماعی به‌صورت رایگان یا یارانه‌ای در اختیار آنان قرار می‌گیرد.

بیشترین آسیب‌های روانی جنگ متوجه دختران نوجوان بود

در ادامه این نشست، آقاجانی با اشاره به تجربیات میدانی مددکاران اجتماعی اظهار کرد: بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد قسمت قابل توجهی از آسیب‌های روانی ناشی از جنگ متوجه دختران نوجوان بوده است.

وی افزود: مددکاران اجتماعی با حضور در میان خانواده‌ها تلاش کردند خدمات تخصصی حمایتی و روانی را به نوجوانان و خانواده‌های آسیب‌دیده ارائه کنند.

بیش از هزار مددکار اجتماعی در دانشگاه آزاد تهران مرکز تربیت شده‌اند

آقاجانی بیان کرد: گروه علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز از سال ۱۳۶۶ فعالیت خود را آغاز کرده و تاکنون بیش از هزار مددکار اجتماعی در این دانشگاه تربیت شده‌اند.

وی تأکید کرد: لازم است تجربیات مددکاران اجتماعی در دوران جنگ ثبت، مستندسازی و تبدیل به آثار پژوهشی و آموزشی شود تا در آینده مورد استفاده علمی و تخصصی قرار گیرد.

میناب نیازمند مدیریت واحد بحران است

در بخش دیگری از این نشست، موسوی چلک با اشاره به وضعیت میناب اظهار کرد: در مدیریت بحران میناب عملکرد مطلوبی وجود نداشته و همچنان نبود مدیریت واحد و هماهنگی میان دستگاه‌ها از مهم‌ترین مشکلات این منطقه است.

وی افزود: هر دستگاهی به‌صورت جداگانه اقداماتی انجام می‌دهد و همین مسئله باعث ناهماهنگی و حتی ایجاد تناقض در ارائه خدمات شده است.

مردم میناب نیازمند ترحم نیستند

رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران تأکید کرد: مردم میناب نیازمند ترحم نیستند بلکه به برنامه‌ریزی منسجم، تاب‌آوری اجتماعی، خدمات روانی، اشتغال، بازسازی و حمایت‌های اجتماعی هدفمند نیاز دارند. خانواده‌های آسیب‌دیده باید بر اساس شرایط و نیاز‌های واقعی خود خدمات دریافت کنند و لازم است برای هر خانواده پرونده مدیریت مورد تشکیل شود.

مددکاران اجتماعی خواستار ثبت تجربیات جنگ شدند

آقاجانی در پایان اظهار کرد: تجربیات مددکاران اجتماعی در دوران جنگ باید توسط انجمن مددکاری اجتماعی و مراکز علمی جمع‌آوری، ثبت و به کتاب و اسناد علمی تبدیل شود تا در بحران‌های آینده مورد استفاده قرار گیرد.

تأکید بر ضرورت هماهنگی در ارائه خدمات به خانواده‌های آسیب‌دیده جنگ

موسوی اظهار کرد: هیچ‌کدام از اقدامات و فعالیت‌ها نباید موجب تأخیر در ارائه خدمات صحیح و تخصصی به خانواده‌های آسیب‌دیده شود و سازمان بهزیستی این ظرفیت را دارد که تمامی خانواده‌های درگیر را تحت پوشش قرار دهد و برای آنان پرونده حمایتی تشکیل دهد.

وی بیان کرد: انجمن مددکاران اجتماعی ایران نیز آمادگی دارد با جذب نیرو‌های داوطلب، در بازه زمانی یک هفته، پرونده تمامی خانواده‌ها را تکمیل و فرآیند ارزیابی و حمایت را ساماندهی کند.

رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران افزود: بنیاد شهید نیز اقدام مؤثری انجام داده و مددکاران اجتماعی این بنیاد در سراسر کشور با حضور در منازل خانواده‌های شهدا، روند تکمیل پرونده‌ها و ارزیابی وضعیت آنان را آغاز کرده‌اند تا خانواده‌ها وارد چرخه حمایت بنیاد شهید شوند.

وی تصریح کرد: بخش عمده‌ای از این خانواده‌ها تحت پوشش بنیاد شهید قرار خواهند گرفت و هماهنگی‌های لازم در این زمینه آغاز شده است.

مددکاران اجتماعی در جنگ نقش حمایت‌طلبی و مطالبه‌گری دارند

موسوی در ادامه نشست اظهار کرد: مددکاران اجتماعی در شرایط جنگی نقش‌های متعددی بر عهده دارند که یکی از مهم‌ترین آنها حمایت‌طلبی از نهاد‌های مسئول، نهاد‌های بین‌المللی، خیرین و مجموعه‌های دارای مسئولیت اجتماعی است.

وی افزود: بخشی از این حمایت‌ها از طریق دستگاه‌های دولتی و بخشی دیگر از طریق خیرین و شرکت‌هایی انجام می‌شود که خدمات خود را به‌صورت داوطلبانه و رایگان در اختیار مردم قرار می‌دهند.

وی با تأکید بر اهمیت مستندسازی بیان کرد: در سازمان بهزیستی علاوه بر ثبت مستندات، فرآیند «درس‌آموخته‌ها» نیز در حال تدوین است تا تجربه‌های دو جنگ اخیر ثبت و به منابع آموزشی تبدیل شود.

رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران خاطرنشان کرد: این تجربیات متعلق به یک سازمان یا یک دوره خاص نیست و می‌تواند به‌عنوان منبع آموزشی در رشته مددکاری اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد. لازم است در سرفصل‌های آموزشی رشته مددکاری اجتماعی، موضوع مداخله در بحران‌های ناشی از جنگ و شرایط مشابه نیز تقویت شود و تنها به بلایای طبیعی محدود نماند.

رسانه می‌تواند اعتمادساز یا اعتمادسوز باشد

موسوی اظهار کرد: رسانه در دوران جنگ می‌تواند نقش اعتمادساز یا اعتمادسوز داشته باشد و ضروری است از ظرفیت رسانه برای اطلاع‌رسانی صحیح و معرفی خدمات حمایتی استفاده شود. بسیاری از مردم هنوز شماره‌ها و خدمات اضطراری را نمی‌شناسند و در شرایط بحران، اضطراب و سردرگمی خانواده‌ها افزایش پیدا می‌کند.

وی بیان کرد: خانواده‌ها در شرایط جنگی ممکن است ندانند چگونه باید با کودکان، سالمندان یا افراد دارای اختلالاتی مانند اوتیسم برخورد کنند و همین موضوع اهمیت آموزش و اطلاع‌رسانی را دوچندان می‌کند.

نبود بانک اطلاعاتی از گروه‌های آسیب‌پذیر، یکی از ضعف‌های بحران

موسوی تصریح کرد: یکی از مشکلات جدی کشور در بحران‌ها، نبود بانک اطلاعاتی دقیق از محل سکونت گروه‌های آسیب‌پذیر مانند سالمندان، بیماران خاص و افراد دارای نیاز‌های ویژه است.

وی افزود: در جریان جنگ اخیر، اضطراب در میان سالمندان به شکل محسوسی افزایش پیدا کرد و بسیاری از آنان به دلیل تنهایی و شرایط جنگی دچار نگرانی‌های شدید شدند. در چنین شرایطی باید مشخص باشد چه افرادی نیازمند مراجعه فوری و دریافت خدمات حمایتی هستند.

مراقبت از نیرو‌های امدادی و مددکاران ضروری است

رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران اظهار کرد: مراقبت از نیرو‌هایی که در بحران خدمات ارائه می‌دهند نیز اهمیت زیادی دارد و این موضوع نباید نادیده گرفته شود.

وی گفت: افرادی که شبانه‌روز در حال مداخله در بحران هستند، از نیرو‌های امدادی و درمانی گرفته تا مددکاران اجتماعی، نیاز دارند فرصتی برای بازیابی توان روحی و روانی خود داشته باشند.

آیین‌های اجتماعی و فرهنگی در افزایش تاب‌آوری مؤثرند

موسوی بیان کرد: در شرایط جنگی، استفاده از ظرفیت آیین‌های اجتماعی، فرهنگی و مذهبی می‌تواند در بهبود حال عمومی جامعه نقش مؤثری ایفا کند.

وی افزود: برگزاری برنامه‌های جمعی، ورزش‌های همگانی، بازی‌های محلی و مناسبت‌های فرهنگی می‌تواند به افزایش تاب‌آوری اجتماعی کمک کند. وی خاطرنشان کرد: شناخت فرهنگ‌ها و خرده‌فرهنگ‌های محلی در این زمینه اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد.

حوزه اجتماعی در جنگ ۴۰ روزه غافلگیر نشد

موسوی اظهار کرد: حوزه اجتماعی کشور در جنگ ۴۰ روزه غافلگیر نشد؛ زیرا تجربه جنگ ۱۲ روزه و اقداماتی که در فاصله میان دو جنگ انجام شد، موجب افزایش آمادگی سازمان‌های اجتماعی شده بود.

وی افزود: این تجربه‌ها باعث شد نواقص برطرف و برنامه‌های لازم برای حمایت از مردم پیش‌بینی شود تا جامعه احساس تنهایی نکند. وی تأکید کرد: با وجود این اقدامات، آثار روانی و اجتماعی جنگ ماندگار است و نیازمند مداخلات مستمر خواهد بود.

افزایش گروه‌های داوطلب تخصصی در جنگ اخیر کم‌نظیر بود

مجری برنامه با اشاره به حضور گسترده نیرو‌های داوطلب اظهار کرد: در جریان جنگ اخیر، گروه‌های داوطلب تخصصی به شکل گسترده‌ای برای ارائه خدمات به مردم وارد میدان شدند.

موسوی نیز در تأیید این موضوع بیان کرد: حتی برای مجموعه‌های تخصصی نیز قابل تصور نبود که این میزان از مشارکت داوطلبانه شکل بگیرد. گروه‌های همیار سلامت روان، تیم‌های حمایت روانی ـ اجتماعی و نیرو‌های محلی با حضور گسترده خود ظرفیت ارزشمندی را در کشور ایجاد کردند.

بازنگری در سیاست‌های مدیریت بحران ضروری است

موسوی در بخش پایانی سخنان خود اظهار کرد: سیاست‌های مدیریت بحران کشور باید متناسب با شرایط جنگی بازنگری شود. قانون مدیریت بحران، اسناد راهبردی و برنامه‌های ملی موجود متناسب با جنگ و شرایط جدید طراحی نشده‌اند و نیازمند بازبینی جدی هستند.

وی تأکید کرد: تمرکز بر تاب‌آوری اجتماعی، سرمایه اجتماعی، امنیت روانی، سلامت اجتماعی و حمایت از خانواده‌ها باید در محور سیاست‌گذاری‌های آینده قرار گیرد.

وی خاطرنشان کرد: سازمان بهزیستی پیش از آغاز جنگ، با تشکیل کمیته مدیریت بحران و تدوین برنامه‌های لازم، آمادگی اولیه برای مواجهه با شرایط جنگی را ایجاد کرده بود.

آقاجانی نیز در پایان این نشست بر ضرورت تقویت تاب‌آوری اجتماعی و استفاده از ظرفیت گروه‌های مردمی و محلی برای حمایت از خانواده‌های آسیب‌دیده تأکید کرد.