امام صادق (ع)؛ امامی که در بحرانزدهترین دوره اسلامی، دانشگاه راه انداخت
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، ۲۵ شوال ۱۴۸ هجری قمری، روزی است که ششمین اختر تابناک امامت و ولایت، حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام)، به دستور منصور دوانیقی و بر اثر مسمومیت، در سن ۶۵ سالگی به شهادت رسید. ایشان که ۳۴ سال از عمر خود را در مقام امامت سپری کردند، در طوفانیترین دوره انتقال خلافت از بنیامیه به بنیعباس، با تشکیل حلقههای درس و پرورش بیش از چهار هزار شاگرد، نهضتی علمی و فرهنگی بینظیر را بنیان نهادند و مکتب جعفری را به عنوان میراثی ماندگار برای جهان اسلام به یادگار گذاشتند .
از مدینه تا بقیع؛ روایت زندگی و شهادت
امام جعفر صادق (علیه السلام) در ۱۷ ربیعالاول سال ۸۳ هجری قمری در شهر مدینه دیده به جهان گشود. پدر بزرگوارشان امام محمد باقر (ع) و مادر گرامیشان «ام فروه»، دختر قاسم بن محمد بن ابیبکر بود. ایشان تا ۱۲ سالگی از محضر جد بزرگوارشان امام سجاد (ع) بهره بردند و ۱۹ سال نیز در خدمت پدرشان امام باقر (ع) زیستند .
کنیه آن حضرت «ابوعبدالله» و لقب مشهورشان «صادق» است؛ لقبی که بر راستی و درستی گفتار و کردار ایشان دلالت دارد. امام صادق (ع) در ۲۵ شوال سال ۱۴۸ قمری به دستور منصور دوانیقی، خلیفه عباسی، مسموم شد و به شهادت رسید. پیکر مطهر ایشان در قبرستان بقیع در کنار مرقد پدر، جد و عمویشان امام حسن مجتبی (ع) به خاک سپرده شد .
دوران پرتلاطم؛ از بنیامیه تا بنیعباس
عصر امام صادق (ع) یکی از طوفانیترین ادوار تاریخ اسلام است. از یک سو، انقلابهای پیآیندی همچون قیام ابومسلم در خراسان و ابوسلمه در کوفه، حکومت شوم بنیامیه را سرنگون ساخت. از سوی دیگر، بنیعباس با نیرنگ و توطئه، خلافت را تصاحب کردند و ستمی حتی سنگینتر از بنیامیه را بر مردم تحمیل نمودند .
دوره امامت ۳۴ ساله امام صادق (ع) با خلافت پنج تن از خلفای بنیامیه (هشام بن عبدالملک، ولید بن یزید، یزید بن ولید، ابراهیم بن ولید و مروان حمار) و دو خلیفه عباسی (سفاح و منصور دوانیقی) همزمان بود. آخرین سالهای زندگی امام (ع) در ناامنی و فشار شدید دستگاه خلافت سپری شد .
نهضت علمی؛ مدرسهای با چهار هزار دانشآموخته
امام صادق (ع) در شرایطی که جامعه اسلامی دچار آشفتگی فکری و عقیدتی بود و فرقههای مختلف و اندیشههای مادی و فلسفه یونانی در حال نفوذ به فرهنگ اسلامی بودند، دست به ابتکاری بینظیر زدند. ایشان با تشکیل حلقههای درس در مسجدالنبی، عملاً مدینه را به حوزهای عظیم علمی تبدیل کردند .
بیش از چهار هزار شاگرد در رشتههای گوناگون علوم از محضر آن حضرت بهره بردند. نام آورانی همچون:
· زرارة بن اعین و برادرانش (بکر و حمران)
· محمد بن مسلم طائفی
· هشام بن حکم (متکلم شهیر)
· جابر بن حیان (پدر علم شیمی)
· ابوبصیر، جمیل بن دراج، هشام بن سالم و بسیاری دیگر
جابربن حیان، دانشمند بزرگ ایرانی که به عنوان «پدر علم شیمی» در جهان شناخته میشود، یکی از برجستهترین شاگردان امام صادق (ع) بود که در سایه تعالیم ایشان به مقامات علمی شگرفی دست یافت .
این شاگردان، میراث علمی امام را به سراسر جهان اسلام منتقل کردند و در حقیقت، پاسداران تشیع راستین در برابر هجمههای فکری و فرهنگی زمان خود بودند .
میراث ماندگار؛ روایات و احادیث
از امام صادق (ع) میراثی گرانبها از احادیث و روایات در موضوعات گوناگون برجای مانده است. در اینجا به دو نمونه اشاره میکنیم:
حدیثی در باب دعا:
امام صادق (ع) به «میسر بن عبدالعزیز» فرمودند:
«ای میسر! دعا کن و مگو کار از کار گذشته است. همانا نزد خدای متعال جایگاهی است که جز با دعا به آن نتوان رسید. اگر بندهای دهان خود را ببندد و از خدا درخواست نکند، چیزی به او داده نمیشود. پس دعا کن تا به تو ارزانی شود. هیچ دری کوبیده نمیشود مگر اینکه روزی به روی کوبنده آن باز شود.»
حدیثی در باب عیادت بیمار:
«هر مؤمنی که برای رضای خدای عزوجل به عیادت مؤمن دیگری برود، خداوند فرشتهای از فرشتگان عیادتکننده بر او میگمارد که در قبر به عیادت او بیاید و تا روز قیامت برای او طلب آمرزش کند.»
درسهایی از مکتب جعفری برای امروز
امام صادق (ع) در شرایطی که خفقان سیاسی و فشار حاکمان به اوج خود رسیده بود، راه مبارزه مسلحانه را کنار نهاد و با اتخاذ استراتژی «نهضت علمی»، موفق شد معارف ناب اسلام و تشیع را برای نسلهای آینده حفظ کند. این الگوی فرهنگی و علمی، درسی است راهگشا برای امروز جامعه ما که در عرصههای مختلف علمی، پژوهشی و فرهنگی با چالشهایی روبهر است.
دستاوردهای مکتب جعفری در آن دوران پرالتهاب، نشان میدهد که سرمایهگذاری بر علم، دانش و تربیت نیروی انسانی متخصص، ماندگارترین و مؤثرترین راه برای مقابله با تهاجمات فکری و فرهنگی است. چه بسا امروز نیز با الهام از سیره این امام همام، بتوان در عرصههای مختلف علمی و فرهنگی، «نهضتی جعفری» را بنیان نهاد.
انتهای پیام/
