۹ راهکار برای کنترل اضطراب و حفظ تابآوری جامعه در زمان جنگ
به گزارش خبرنگار آنا در دوران پرتنش کنونی که سایه تهدیدات بینالمللی و جو ناامنی بر جامعه ایرانی سنگینی میکند، مدیریت اضطراب و استرس نه تنها یک ضرورت فردی، بلکه یک اولویت اجتماعی برای حفظ سلامت روان جمعی است و همبستگی اجتماعی و توجه به حقوق متقابل در این گذرگاه حساس، نقشی حیاتی ایفا میکنند.
در گفتوگوی پیش رو با رویکردی روانشناختی و در نظر گرفتن مبانی اعتقادی و فرهنگی غنی ایران اسلامی، رقیه نوریپور لیاولی عضو هیئت علمی گروه مشاوره دانشگاه آزاد اسلامی قزوین به ارائه توصیههایی کاربردی برای تمامی اعضای خانواده میپردازد تا انسجام، تابآوری و سلامت روان جامعه در این دوران حساس حفظ شود.
نوریپور در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری آنا در پاسخ به این پرسش که اضطراب و استرس افراد چگونه قابل کنترل است و افراد در قبال یکدیگر چه وظایفی دارند؟ تشریح کرد: قبل از هر چیز، لازم است درک روشنی از چیستی اضطراب و استرس در چنین شرایطی داشته باشیم؛ اضطراب پاسخی طبیعی به خطرات احتمالی یا واقعی است؛ اما در دوران بحران، این پاسخ میتواند تشدید شده و به حالتی مزمن و فراگیر تبدیل شود. عوامل متعددی مانند عدم قطعیت آینده که جنگ و تنش، آینده را به جعبهای سیاه تبدیل میکند در این تشدید نقش دارند؛ آیندهای که مشخص نیست چه خطراتی در خود دارد و این ابهام، منبعی عظیم برای نگرانی و اضطراب است.
وی توضیح داد: ترس از دست دادن جان، سلامتی، عزیزان، شغل یا داراییها، یکی از شدیدترین محرکهای اضطراب است که در دوران جنگ به اوج خود میرسد. اطلاعات و اخبار گسترده هستند. در فضای مجازی و رسانهای، حجم عظیمی از اخبار، تحلیلها و گاهی شایعات منتشر میشود. تمایز میان حقیقت و دروغ و هضم این حجم اطلاعات، خود منبعی برای سردرگمی و اضطراب است.
عضو هیئت علمی گروه مشاوره دانشگاه آزاد اسلامی قزوین گفت: در برابر نیروهای عظیم و خارج از کنترل، مانند ارتشها یا تحریمهای بینالمللی، فرد ممکن است احساس ناتوانی و درماندگی کند که این حس، بستری مناسب برای اضطراب است. استرس نیز فشاری است که عوامل بیرونی بر فرد وارد میکنند.
نوریپور اضافه کرد: در دوران جنگ، این فشارها چندوجهی هستند مانند فشار روانی ناشی از تهدید: حضور مداوم در حالت آمادهباش و اضطراب ناشی از احتمال وقوع حوادث ناگوار، فشار اقتصادی: تحریمها، تورم، بیکاری و مشکلات معیشتی، فشار شدیدی بر روان افراد وارد میکنند و اختلال در نظم اجتماعی: ناامنی، محدودیتها، و اختلال در خدمات روزمره، سبک زندگی را مختل کرده و استرسزا است.
راهکارهای عمیق و مؤثری برای مقابله با اضطراب و استرس
وی با بیان اینکه فرهنگ غنی ایرانی- اسلام با بهرهگیری از متون دینی و تجربیات تاریخی، راهکارهای عمیق و مؤثری برای مقابله با اضطراب و استرس ارائه میدهد، عنوان کرد: تأکید بر توکل و اعتماد به خدا یکی از این راهکارهاست، توکل، صرفاً اتکا به نیست، بلکه فراتر از آن، نوعی آرامش عمیق است که از باور به حکمت، قدرت و رحمت بیانتهای الهی سرچشمه میگیرد. در فرهنگ ما، خداوند نه تنها خالق، بلکه تدبیرکننده امور است. سپردن کارها به او، به معنای رها کردن مسئولیت نیست، بلکه به معنای انجام وظیفه تا حد توان و اطمینان به اینکه نتیجه نهایی در دستان قدرتمند و عادلی است، این باور، بار سنگین نگرانی از آینده و ترس از دست دادن را سبکتر میکند.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی «اهمیت ذکر و یاد خدا» را یادآور شد و افزود: ذکر، یادآوری مداوم حضور خداوند در تمام لحظات زندگی است. این حضور، نه تنها مایه دلگرمی است، بلکه ذهن را از افکار منفی و وسواسی دور نگه میدارد. ذکر، مانند لنگری است که روح را در دریای متلاطم مشکلات، آرام نگه میدارد. این تمرین معنوی با ایجاد تمرکز ذهنی، مانع از غرق شدن در افکار اضطرابآور میشود.
نوریپور ادامه داد: اصل «المؤمنون کالجسد الواحد» از دیگر راهکارهاست، این اصل، اساس ایجاد شبکههای حمایتی قوی در جامعه است که در شرایط سخت، نقش حیاتی ایفا میکنند. تلاش فعالانه برای درک وضعیت دیگران، پرسیدن از حال همسایگان، دوستان و خانواده و ارائه کمکهای مادی یا معنوی در حد توان. در غم دیگران شریک شدن و در شادیهایشان سهیم گشتن، این حس وحدت را تقویت میکند.
ناامیدی اراده را سلب میکند
وی بر «تقویت امید» تأکید کرد و به آنا گفت: ناامیدی مانند تاریکی مطلق، تمام راههای پیش رو را میبندد و اراده را سلب میکند. در فرهنگ ایرانی-اسلامی، امید، یک فضیلت الهی است و به انسان انگیزه میدهد تا در سختترین شرایط نیز به تلاش ادامه دهد و تسلیم نشود. مطالعه تاریخ اسلام و ایران، که سرشار از نمونههای مقاومت و پیروزی در برابر سختیهاست، میتواند الهامبخش باشد.
عضو هیئت علمی گروه مشاوره دانشگاه آزاد اسلامی قزوین با تأکید بر «مدیریت افکار منفی» (با رویکرد شناختی و دینی) بیان کرد: ذهن انسان، گاه به طور خودکار به سمت افکار منفی، بدبینی و تحلیلهای فاجعهبار سوق داده میشود که این افکار با تلفیق تکنیکهای شناختی و مفاهیم دینی ازجمله؛ «شناسایی افکار منفی»، «ارزیابی واقعبینانه» و «اصلاح افکار» مدیریت میشود.
نوریپور «تکنیکهای آرامسازی جسم و روان» را از دیگر راهکارها در کنترل اضطراب و استرس در دوران جنگ برشمرد و اضافه کرد: سیستم عصبی سمپاتیک، مسئول واکنش «جنگ یا گریز» در مواقع خطر است که منجر به افزایش ضربان قلب، تنفس سطحی و ترشح هورمونهای استرس میشود. تکنیکهای آرامسازی با فعال کردن سیستم عصبی پاراسمپاتیک به بدن و روان کمک میکنند تا به حالت تعادل بازگردند. این تکنیکها شامل تنفس عمیق، مدیتیشن ذکرمحور و ذکر قلبی در فرهنگ ایرانی-اسلامی نیز ریشه دارند.
همدلی و همدردی از ارکان اساسی روابط انسانی و سلامت اجتماعی
وی هفتمین راهکار در کنترل اضطراب و استرس را «همدلی و همدردی» عنوان کرد و افزود: در دوران بحران، احساس تنهایی و انزوا تشدید میشود. توانایی درک احساسات دیگران (همدلی) و نشان دادن همراهی و درک (همدردی)، یکی از ارکان اساسی روابط انسانی و سلامت اجتماعی است. این ابراز محبت، مانند مرهمی بر زخمهای روحی است و به فرد احساس ارزشمندی و تعلق میدهد. گوش دادن فعالانه به صحبتهای دیگران، بدون قطع کردن یا قضاوت. بیان جملاتی مانند «درک میکنم که چقدر سخت است» یا «من کنارت هستم». ارائه کمکهای کوچک اما معنادار، مانند پختن غذا برای خانوادهای که درگیر بحران است یا صرفاً وقت گذراندن با کسی که احساس تنهایی میکند.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی «مسئولیتپذیری اجتماعی» را راهکاری دیگر برای کنترل اضطراب قلمداد و بیان کرد: در شرایط بحرانی، نقش هر فرد در جامعه پررنگتر میشود. مسئولیتپذیری اجتماعی یعنی درک اینکه اقدامات ما بر دیگران تأثیر میگذارد و تلاش برای حفظ آرامش و امنیت جمعی ازجمله «انتشار اخبار صحیح و پرهیز از شایعه»،«کنترل رفتار هیجانی»، «ترویج فرهنگ امید و امیدواری»،«پرهیز از قضاوت نادرست و هتک حرمت»، «کمک به همنوع» و «رعایت اخلاق در ارتباطات» لازم است.
عضو هیئت علمی گروه مشاوره دانشگاه آزاد اسلامی قزوین از «مشورت و استمداد از خرد جمعی» یا همان اصل شوری به عنوان نهمین راهکار برای مقابله با اضطراب و استرس در دوران بحران و جنگ یاد کرد و به آنا گفت: اصل «شوری» در اسلام به معنای مشورت و همفکری در امور است. در مواجهه با مشکلات بهویژه در دوران بحران، تکیه بر خرد جمعی و بهرهگیری از تجربیات دیگران، بسیار راهگشاست.
دوران بحران، فرصتی برای نمایان شدن بهترینها در وجود انسانها
به گفته وی، افراد باتجربه، متخصصان و حتی دوستان و خانواده دلسوز، میتوانند دیدگاههای ارزشمندی ارائه دهند که ممکن است از دید ما پنهان مانده باشد. این مشورت، نه تنها به یافتن راهحلهای بهتر کمک میکند، بلکه حس همکاری و مسئولیت مشترک را نیز تقویت میکند. قبل از تصمیمگیریهای مهم، با افراد مورد اعتماد و آگاه مشورت کنیم. در جمعها به نظرات دیگران گوش دهیم و از ایدههای نو استقبال کنیم.
نوریپور وظایف متقابل افراد در قبال یکدیگر را حفظ آرامش و انتقال آن، ارائه اطلاعات صحیح و مستند، حمایت عاطفی و روانی، کمکهای عملی در حد توان، پرهیز از قضاوتهای شتابزده و تفرقهافکنی، تقویت روحیه مقاومت و خودباوری ملی، حفظ وحدت و انسجام ملی و آموزش و ارتقای آگاهی برشمرد.
عضو هیئت علمی گروه مشاوره دانشگاه آزاد اسلامی یادآور شد: دوران بحران، فرصتی است برای نمایان شدن بهترینها در وجود انسانها. با تکیه بر معارف عمیق ایرانی-اسلامی و با تلاش برای پیادهسازی آموزههای آن در زندگی روزمره، میتوانیم نه تنها بر اضطراب و استرس فردی خود غلبه کنیم؛ بلکه جامعهای مقاوم، همدل و امیدوار بسازیم. مسئولیتپذیری، همبستگی، توکل به خداوند و امیدواری، ستونهای اصلی این بنای مستحکم خواهند بود. روانشناسی، در کنار معنویت، ابزاری قدرتمند برای عبور از این دوران حساس و رسیدن به فردایی روشنتر است.
انتهای پیام/
