زخمهای جنگ بر پیکره فرهنگ؛ از تخریب ۱۲۰ اثر تاریخی تا آسیب به شهر کتاب و آموزشگاهها
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، با آغاز حملات نظامی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به ایران در تاریخ ۸ اسفند ۱۴۰۴، نه تنها زیرساختهای نظامی و مسکونی هدف قرار گرفت، بلکه میراث فرهنگی کهن ایرانزمین نیز به طور مستقیم و غیرمستقیم آسیبهای جدی دید. این گزارش بر اساس آخرین آمارهای اعلامشده تا تاریخ ۸ فروردین ۱۴۰۵ (۲۷ مارس ۲۰۲۶)، ابعاد این خسارتها را بر گنجینههای فرهنگی و هنری ایران بررسی میکند.
آمار کلی خسارتها
بر اساس اعلام مقامات ایرانی، طی یک ماه گذشته، حملات گسترده به اماکن فرهنگی و هنری کشور وارد شده است. آخرین آمار منتشر شده توسط احمد علوی، رئیس کمیسیون میراث فرهنگی شورای شهر تهران، حاکی از آن است که حداقل ۱۲۰ موزه، بنای تاریخی و مکان فرهنگی در استانهای مختلف ایران مورد اصابت مستقیم قرار گرفته و دچار آسیبهای ساختاری جدی شدهاند .
پیش از این، وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ایران از آسیب به ۵۶ مکان تاریخی خبر داده بود که با ادامه حملات، این تعداد افزایش یافته است .
فهرست مهمترین مراکز فرهنگی و هنری آسیبدیده
آسیبها تنها محدود به پایتخت نبوده و بسیاری از استانهای دارای پیشینه تاریخی غنی را دربرگرفته است. استان تهران با ۱۹ اثر، بیشترین آمار خسارت را داشته است . مهمترین بناهای آسیبدیده به شرح زیر هستند:
۱. استان تهران
کاخ گلستان: این کاخ تاریخی که یکی از باارزشترین آثار ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو است، آسیب جدی دید. بر اثر انفجار نزدیک مقر پلیس در مرکز تهران، تالار آینههای آن که به تازگی مرمت شده بود، به شدت تخریب شد. مدیر کاخ گلستان اعلام کرد که هزاران قطعه آینه کوچک روی زمین ریخته و بازسازی این بخش حداقل ۱۵ سال زمان نیاز دارد .
کاخ مرمر: این بنای تاریخی که محل تاجگذاری و اقامت پادشاهان قاجار و پهلوی بوده، در جریان حملات آسیب دید .
مجموعه کاخ سعدآباد: یکی از پربازدیدترین مجموعههای فرهنگی تهران که شامل موزههای متعدد و فضای سبز وسیع است، مورد اصابت قرار گرفت. این مجموعه همچنین محل سکونت رئیسجمهور ایران است .
خانه تیمورتاش: بنای تاریخی مربوط به دوره پهلوی اول در تهران آسیب دید .
ساختمان مجلس (مجلس شورای اسلامی سابق): این بنای تاریخی نیز در فهرست آثار آسیبدیده قرار دارد .
مسجد ومدرسه و مسجد شهید مطهری: یکی از بزرگترین و قدیمیترین مساجد تهران که به دوره قاجار بازمیگردد، دچار خسارت شد .
بازار بزرگ تهران: بخشی از این بازار تاریخی کهن که قلب اقتصادی و فرهنگی پایتخت محسوب میشود، آسیب دید .
۲. استان اصفهان
میراث جهانی میدان نقش جهان و بناهای تاریخی پیرامون آن به شدت در معرض آسیب قرار گرفتند. انفجارهایی که در نزدیکی استانداری اصفهان رخ داد، موجهای انفجار آن به بناهای اطراف آسیب زد .
میدان نقش جهان (میدان امام): این میدان باشکوه که به عنوان "نصف جهان" شناخته میشود، شاهد ریزش کاشیها و آسیب به زیرساختهای خود بود .
مسجد جامع اصفهان: این مسجد که یکی از قدیمیترین مساجد ایران و نماد تکامل معماری اسلامی است، آسیب جدی دید. کاشیهای فیروزهای فاخر آن فرو ریخت .
کاخ عالی قاپو: این بنای بلندمرتبه و باشکوه که در ضلع غربی میدان نقش جهان قرار دارد، دچار آسیبهای ساختاری شد. نقاشیهای دیواری فرو ریخته و کاشیها خرد شدهاند .
کاخ چهل ستون: این باغ-کاخ تاریخی که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده، به شدت آسیب دید. ستونهای آینهکاری و نقاشیهای دیواری آن تخریب شده و انعکاس آن در حوض مقابلش با آوار همراه شد .
۳. استان لرستان
دژ (فلکالافلاک): این دژ عظیم ساسانی که بر فراز تپهای در خرمآباد قرار دارد، در اثر انفجار نزدیک اداره کل میراث فرهنگی استان آسیب دید. این بنا که قدمت آن به دوران باستان بازمیگردد، یکی از نمادهای مهم تمدن ایران پیش از اسلام است .
۴. سایر استانها
استان کردستان: وزارت میراث فرهنگی اعلام کرد که ۱۲ بنای تاریخی مهم در این استان آسیب دیدهاند .
استان ایلام: موزه باستانشناسی این استان نیز در جریان حملات آسیب دید .
استان بوشهر: چندین خانه تاریخی در بندر باستانی سیراف که قدمت آن به دوران ساسانیان میرسد، تخریب شدند .
استان کرمانشاه: شماری از آثار تاریخی این استان نیز گزارش شده است .
دره خرمآباد: محوطههای پیش از تاریخ در منطقه حائل دره خرمآباد نیز تحت تأثیر انفجارها قرار گرفتند .
آسیب به سایر مراکز فرهنگی
علاوه بر خسارتهای گسترده به میراث فرهنگی تاریخی، زیرساختهای نشر و فرهنگ معاصر ایران نیز در جریان حملات هوایی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی طی یک ماه گذشته آسیب دیدهاند.
۱. مراکز فرهنگی و گالریهای هنری
گالری کاما (Cama Gallery)
گالری کاما در تهران، یکی از نامآشناترین فضاهای هنرهای تجسمی ایران، در حملات شب سهشنبه (۱۲ اسفند) هدف موشکهای رژیم صهیونیستی قرار گرفت و آسیب جدی دید.
این گالری که فضایی برای عرضه آثار هنرمندان معاصر ایران بود، به گفته معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، «زخمی بر پیکر brick و سنگ نیست، بلکه زخمی بر حافظه بصری یک ملت» توصیف شد. دیوارهای این گالری که یادآور هزاران اثر هنری بود، در این حمله تخریب گردید .
بر اساس گزارشها، مراکز فرهنگی متعددی در تهران و دیگر شهرها به صورت مستقیم یا غیرمستقیم آسیب دیدهاند.
هرچند فهرست کامل این مراکز به طور رسمی منتشر نشده، اما منابع محلی از آسیب به چندین نگارخانه و سالن نمایش خصوصی در تهران و اصفهان خبر دادهاند که در موجهای انفجار نزدیک مراکز نظامی تخریب شدهاند.
۲. روزنامهها و رسانههای مکتوب
روزنامه سازندگی ؛ ساختمان روزنامه اصلاحطلب سازندگی در تهران در حملات روز جمعه (۷ اسفند) به طور مستقیم مورد اصابت قرار گرفت و آسیب جدی دید. این روزنامه که در سال ۱۳۹۷ تأسیس شده، از رسانههای مهم جریان اصلاحطلبی به شمار میرود. خوشبختانه این حادثه خارج از ساعات کاری رخ داد و به کارکنان آسیبی نرسید .
اتحادیه بینالمللی روزنامهنگاران (IFJ) با صدور بیانیهای این حمله را محکوم و تأیید کرد که ساختمان روزنامه سازندگی هدف مستقیم حملات قرار گرفته است .
ساختمان روزنامه هممیهن ؛ روزنامه اصلاحطلب هممیهن پیش از آغاز جنگ (در دیماه ۱۴۰۴) توسط مقامات قضایی ایران توقیف شده بود . اگرچه گزارش مستقیمی از اصابت موشک به ساختمان این روزنامه منتشر نشده، اما نگرانیهایی درباره امنیت ساختمانهای رسانهای در مناطق پرخطر تهران وجود دارد.
سازمان صدا و سیما؛ ساختمان سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در تهران چندین بار مورد حملات هوایی قرار گرفت. در روز اول جنگ (۸ اسفند)، بخشهایی از ساختمان این سازمان هدف حمله قرار گرفت . در روز ۱۲ اسفند نیز حملاتی به محوطه صدا و سیما انجام شد که به گفته منابع، یک مرکز ارتباطاتی مورد ادعای سپاه پاسداران در این مجموعه هدف بوده است .
در جریان یکی از این حملات، مسعود سلیمی، خبرنگار و مدیر اسبق دفتر خبرگزاری تسنیم در قم، در شهر قم به شهادت رسید .
رادیو دزفول
دفتر رادیو دزفول در استان خوزستان در نخستین روز جنگ (۸ اسفند) هدف حملات هوایی اسرائیل قرار گرفت. خوشبختانه در این حادثه تلفات جانی گزارش نشد .
ساختمان تلویزیون العربی در تهران خسارت دید
ساختمان این تلویزیون در پی حملات هوایی آمریکا در تهران آسیب دید.
پیشتر نیز دفتر شبکه روسی راشاتودی در حملات آمریکایی-صهیونی آسیب دیده بود.
۳. وضعیت مراکز شهر کتاب
گزارش از اصابت موشک به شعب «مرکز شهر کتاب» (نشر شهر کتاب) منتشر نشده است. با این حال، با توجه به موارد زیر، احتمال آسیبدیدگی این مراکز وجود دارد:
۱. تمرکز شعب در مناطق مرکزی تهران: چندین شعبه اصلی شهر کتاب در مناطق مرکزی و پرتردد تهران (مانند شعبه مرکزی خیابان شهید بهشتی، شعبه الهیه و شعبه ونک) واقع شدهاند. این مناطق در جریان حملات گسترده به تهران در معرض موجانفجار و خسارتهای جانبی بودهاند.
۲. خسارت به سایر مراکز فرهنگی: با توجه به تأیید خسارت به مراکز فرهنگی مشابه مانند گالری کاما و ساختمان روزنامه سازندگی ، امکان آسیب به ساختمانهای شهر کتاب نیز وجود دارد.
ساختمان مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی آسیب دید
یکشنبه منطقه سهروردی شمالی و میدان شهید قندی در دو مقطع ساعت 14 و 21:45 مورد حمله اسرائیل و آمریکا قرار گرفت. حملهای کور که جز آسیب جدی به ساختمانها، معابر و شهروندان نتیجهای نداشت.
در این حملات موشکی، علاوه بر تخریب ساختمانهای مسکونی، خیابان، اتومبیل های شخصی و مجروح شدن تعدادی از هموطنان (شهروندان غیرنظامی) به ساختمان مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی در میدان شهید قندی شماره 15 آسیب رسید و بخشهایی از طبقه چهارم، حیاط و پلاتوها تخریب شد.
مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی تاسیس سال 1363 زیر مجموعه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و یکی از معتبرترین و موثرترین موسسات فرهنگی و هنری ایران است که ضمن پرورش استعدادهای متعدد و معرفی فیلمسازان در ادوار مختلف فعالیتش، در زمینه مستند و انیمیشن تاثیرگذار بوده و آثار تولید شده مرکز جوایز مختلفی از جشنواره های معتبر ملی و بین المللی به دست آوردهاند.
خوشبختانه در پی حمله موشکی به میدان شهید قندی و خیابان سهروردی شمالی، و آسیب ساختمان مرکز گسترش، کارکنان به ویژه نگهبان شیفت آسیبی ندیدند.
واکنشهای بینالمللی و نقض قوانین
یونسکو (سازمان علمی، فرهنگی و تربیتی ملل متحد) با تأیید آسیب به چندین اثر ثبتشده جهانی در ایران، ابراز نگرانی عمیق کرد. این سازمان تأکید کرد که «اموال فرهنگی تحت حمایت قوانین بینالمللی هستند» و مختصات مکانهای فرهنگی را در اختیار طرفین درگیر قرار داده بود تا از آنها محافظت شود .
با این حال، حملات ادامه یافت. ایران بر اساس پروتکلهای بینالمللی، پرچمهای آبی (نماد حفاظت از میراث فرهنگی) را بر روی بناهای تاریخی نصب کرده بود، اما این اقدام مانع از آسیبرسانی نشد . کارشناسان بینالمللی این اقدامات را مصداق نقض کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حمایت از اموال فرهنگی در زمان جنگ میدانند .
خسارت به زیرساختهای آموزشی و علمی
علاوه بر میراث فرهنگی، به گزارش یونسکو، مراکز آموزشی و علمی نیز به شدت از این درگیریها آسیب دیدهاند. بر اساس آمار هلال احمر ایران، تا روز ۲۱ اسفند، ۳۲ مرکز پزشکی و دارویی و ۶۵ مدرسه و مکان آموزشی به طور کامل تخریب یا آسیب دیدهاند. یونسکو هشدار داده است که تداوم خشونتها منجر به «بحران عمیقتر یادگیری» و خروج نیروهای متخصص از چرخه آموزش در منطقه خواهد شد .
حملات یک ماه گذشته، بیش از ۱۲۰ گنجینه تاریخی و فرهنگی ایران را که میراث مشترک بشریت هستند، در معرض خطر نابودی قرار داده است. از تالار آینههای کاخ گلستان در تهران تا گنبدهای فیروزهای مسجد جامع اصفهان و دژ ساسانی فلکالافلاک، همگی نشانههایی از تمدنی هستند که قرنها در برابر فراز و نشیبهای تاریخ مقاومت کردهاند. با وجود هشدارهای نهادهای بینالمللی و قوانین مسلم بشردوستانه، این گنجینهها در نتیجه حملات نظامی خرد شدهاند. آنچه امروز در میان آوار این بناها گم شده، نه فقط سنگ و آینه، بلکه بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی یک ملت است که بازسازی آن به مراتب دشوارتر از بازسازی دیوارهای فروریخته خواهد بود.
انتهای پیام/
