ابتکارات علمی رهبر شهید در پنج دانش حوزوی/ پیوند قرآن با زندگی مردم در مکتب تفسیری ایشان

حجت‌الاسلام سیدمحمدحسن طا‌هایی مسئول دفتر امور اجتماعی و سیاسی حوزه علمیه تهران در گفت‌و‌گو با خبرنگار خبرگزاری آنا با اشاره به اینکه رهبر شهید حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای از نظر علمی در علوم حوزوی در پنج علم مختلف صاحب ابتکارات فوق‌العاده و صاحب‌نظر بودند، بیان داشت: ایشان در تفسیر قرآن ایده‌های فوق‌العاده‌ای داشتند و سبک و منش ویژه‌ای در تفسیر ارائه می‌کردند. هنگامی که تفسیر قرآن را بیان می‌کردند، با تسلطی که بر آیات متعدد قرآن داشتند، هرگز در الفاظ و کلمات متوقف نمی‌شدند.

پیوند قرآن با زندگی واقعی مردم

وی افزود: این تفسیر قرآن معظم‌له منطبق بر شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه بود. وقتی ایشان مردم را با قرآن کریم مواجه می‌کردند، مردم به‌خوبی زندگی خود، فراز و فرود ایام و حوادث دوران خویش را در آیات قرآن مشاهده می‌کردند. در حقیقت قرآن را به عنوان کتاب زندگی می‌یافتند و می‌توانستند با این شیوه استنتاج و استظهار که ایشان ارائه می‌دادند، از قرآن استفاده کنند، با آن ارتباط بگیرند و آن را واقعاً کتاب راهنمای زندگی تلقی کنند.

حجت‌الاسلام طا‌هایی ابراز داشت: البته در بسیاری از مباحث و اختلاف‌نظر‌هایی که در حوزه تفسیر قرآن وجود دارد، به طور طبیعی با دقت و تعمق به متون متعدد قرآن اشاره می‌شود و این نیز امری صحیح است. اما گاهی اصرار بیش از حد بر این مبانی عمیق باعث می‌شود مخاطب به این نتیجه برسد که قرآن از دسترس او خارج است و نمی‌تواند برای زندگی روزمره خود از آن بهره ببرد. 

وی ادامه داد: در حالی که سبک رهبر شهید انقلاب به گونه‌ای بود که قرآن مجید را برای مردم به کتاب راهنما و قانون زندگی تبدیل می‌کرد. ایشان دست مردم را می‌گرفتند و در کوران حوادث با قرآن پیش می‌بردند و هدایت می‌کردند. این شیوه در تفسیر قرآن یک ابتکار محسوب می‌شد؛ پیوندی محکم میان قرآن و زندگی واقعی مردم برقرار می‌کرد که برای عموم مردم و حتی برای متخصصان قابل درک بود. این سبک تفسیری هم متخصصان را اقناع می‌کرد و هم عموم مردم می‌توانستند از آن بهره ببرند.

ابتکارات علمی در علم رجال

مسئول دفتر امور اجتماعی و سیاسی حوزه علمیه تهران با اشاره به دومین ویژگی رهبر شهید اظهار داشت: «علم رجال» دانشی برای شناسایی راویان احادیث اهل بیت (ع) و تشخیص وثاقت یا عدم وثاقت آنان است تا در میان روایاتی که به آنها استناد می‌شود، معتبرترین روایت‌ها مورد استفاده قرار گیرد و خدشه‌ای در نقل معارف دینی ایجاد نشود. در این علم نیز معظم‌له صاحب‌نظر بودند و ابتکارات ارزشمندی ارائه کردند.

نگاه نو در علم کلام

وی گفت: سومین مورد در «علم کلام» بود. در واقع «علم کلام» دانشی است که عقاید و باور‌های دینی را تبیین و از آنها دفاع می‌کند. در این حوزه نیز ایشان ابتکارات ویژه‌ای داشتند. پیش از این، اصولی مانند توحید، نبوت و امامت غالباً به عنوان مجموعه‌ای از باور‌ها مطرح می‌شد که بیشتر در حوزه اعتقاد فردی قرار داشت و گویی تأثیر آنها در عرصه عمل اجتماعی چندان برجسته نبود؛ در حالی که برای عمل بیشتر به فقه تکیه می‌شد. اما ایشان در علم کلام نیز دیدگاه تازه‌ای ارائه کردند. 

وی افزود: بر اساس تحلیل معظم‌له، توحید تنها یک باور ذهنی نیست، بلکه انسان موحد را به کنشگری اجتماعی و مسئولیت‌پذیری در جامعه وامی‌دارد. کسی که حقیقتاً به توحید، نبوت و امامت باور دارد، ناگزیر باید نسبت به جامعه، هم‌وطنان، خانواده و حتی فضای بین‌المللی احساس مسئولیت کند و در عرصه‌های مختلف اجتماعی وارد عمل شود.

حجت‌الاسلام طا‌هایی تصریح کرد: این نگاه در کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی» به خوبی تبیین شد و دیدگاه تازه‌ای در فهم علم کلام ایجاد کرد؛ دیدگاهی که هم منطبق بر قرآن و هم هماهنگ با اصول علمی پذیرفته‌شده در حوزه‌های علمیه بود، اما در عین حال افق جدید و پیشرویی را در برابر طلاب و اندیشمندان گشود.

تحول در نگاه به تاریخ اهل بیت (ع)

وی ادامه داد: همچنین رهبر شهید انقلاب در حوزه تاریخ نیز ایشان ابتکارات قابل توجهی داشتند. پیش از این، ما در حوزه‌های علمیه تاریخ را به شیوه‌ای خاص مطالعه می‌کردیم؛ اما با انتشار کتاب «انسان دویست و پنجاه ساله» نگاه تازه‌ای به تاریخ اهل بیت (ع) پدید آمد. در این نگاه، زندگی ائمه (ع) به صورت یک جریان پیوسته و هدفمند دیده شد؛ جریانی که با مستندات تاریخی دقیق و تحلیل‌های عمیق ارائه می‌شد.

مسئول دفتر امور اجتماعی و سیاسی حوزه علمیه تهران خاطرنشان کرد: برای نمونه، پیش از این گاه امام سجاد (ع) در برخی نقل‌ها به‌گونه‌ای معرفی می‌شدند که گویا صرفاً امامی بیمار بوده‌اند که جز دعا و گریه فعالیت دیگری نداشته‌اند. اما با این نگاه جدید روشن شد که امام سجاد (ع) در یک مبارزه عمیق و هوشمندانه با نظام سلطه زمان خود نقش‌آفرینی کردند و زمینه تحولات بزرگی را فراهم آوردند که در دوران امام باقر و امام صادق علیهماالسلام به شکوفایی رسید. این تحلیل تاریخی، نگاه محققان را به تاریخ اهل بیت به‌طور جدی متحول ساخت.

جایگاه علمی در فقه و تدریس درس خارج

وی گفت: در علم فقه نیز حضرت آیت‌الله العظمی شهید خامنه‌ای دیدگاه‌ها و استظهارات برجسته‌ای داشتند. ایشان سی سال مدرس درس خارج فقه بودند. تدریس درس خارج با تدریس‌های معمول دانشگاهی تفاوت اساسی دارد؛ زیرا هر جلسه آن حاصل پژوهش و بررسی عمیق علمی است و مطالب هر روز با روز قبل تفاوت دارد. در طول این سی سال، ایشان حاصل تحقیقات و تأملات علمی خود را ارائه می‌کردند. 

حجت‌الاسلام طا‌هایی بیان داشت: با وجود مسئولیت‌های سنگین رهبری، استنباط‌های فقهی و دقت‌های علمی ایشان بسیار قابل توجه بود. ذهن نقاد و تحلیل‌گر ایشان در بررسی روایات، آیات قرآن و مسائل فقهی سبب می‌شد دیدگاه‌های برجسته‌ای ارائه دهند؛ به‌گونه‌ای که بسیاری از علما ایشان را نسبت به دیگر فضلای حوزوی اعلم می‌دانستند.

ترکیب دانش عمیق و تجربه اجتماعی

وی افزود: این مجموعه علمی یعنی تسلط بر قرآن، حدیث، تاریخ، کلام و فقه شخصیتی جامع و کم‌نظیر پدید آورده بود. در کنار این بنیان علمی، ایشان از ابتدای جوانی در عرصه‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی حضور فعال داشتند. در مبارزات پیش از انقلاب حضور داشتند، جانباز بودند، شش بار زندان رفتند و رنج‌های فراوانی را تحمل کردند. در دانشگاه‌ها، حوزه‌ها، مساجد و محافل مختلف برای اقشار گوناگون مردم تبیین و روشنگری می‌کردند. 

مسئول دفتر امور اجتماعی و سیاسی حوزه علمیه تهران ابراز داشت: در مناطق مختلف کشور از سیستان و بلوچستان تا خوزستان در میان مردم حضور داشتند و با آنان گفت‌و‌گو می‌کردند. در دوران مسئولیت نیز رئیس‌جمهور بودند، نماینده امام در شورای عالی دفاع بودند و در عرصه‌های مختلف مدیریتی کشور نقش ایفا کردند.

نقش تدبیر در حفظ ثبات کشور

وی ادامه داد: مجموعه این تجربه‌ها شخصیتی جامع با دیدی گسترده پدید آورد؛ شخصیتی که می‌توانست در هدایت کشور تدبیر‌های مهمی به کار گیرد. نمونه آن را می‌توان در شرایط امنیتی و نظامی کشور مشاهده کرد. در حالی که بسیاری از کشور‌های منطقه در دهه‌های گذشته درگیر جنگ‌ها و بی‌ثباتی‌های گسترده شدند ـ مانند افغانستان و عراق ـ کشور ما توانست در مدت طولانی از چنین بحران‌هایی دور بماند. 

حجت‌الاسلام طا‌هایی اظهار داشت: این امر نشان‌دهنده تدبیر‌های مهمی بود که در مدیریت کشور به کار گرفته شد. با وجود تکثر جریان‌های سیاسی در داخل کشور و فضای باز برای فعالیت‌های مختلف سیاسی و اجتماعی، ایشان توانستند نوعی وحدت و انسجام ایجاد کنند و در عرصه بین‌المللی نیز با تدبیر‌های راهبردی از کشور صیانت کنند.

ضرورت تداوم این مکتب در رهبری آینده

وی گفت: در چنین شرایطی، حتی اگر کشور رهبر شریف خود را از دست بدهد، ساختاری که ایشان پایه‌گذاری کرده‌اند همچنان می‌تواند به مسیر خود ادامه دهد؛ زیرا این ساختار بر پایه اندیشه، تجربه و تدبیر شکل گرفته است.

مسئول دفتر امور اجتماعی و سیاسی حوزه علمیه تهران خاطرنشان کرد: پس از ایشان نیز برای انتخاب رهبر آینده به چنین ویژگی‌هایی نیاز داریم: رهبری که در این فضا رشد کرده باشد، این اندیشه را درک کرده باشد و بتواند در عمق معارف دینی و دانش سیاسی و اجتماعی خود این نوع کنشگری را به ظهور برساند؛ رهبری که در مکتب این شخصیت بزرگ تربیت شده باشد و بتواند با وجود تکثر جریان‌های سیاسی داخلی و دشمنان متعدد خارجی با همان تدبیر، مسلک و سیره‌ای که از این امام شهید آموخته است مسیر را ادامه دهد.

انتهای پیام/