روزه خالصترین عبادت و سازنده اراده پنهان انسان است
حجتالاسلام سیدعباس موسوی مطلق، استاد اخلاق و کارشناس مذهبی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری آنا با تأکید بر اینکه در نگاه قرآن، «روزه» تنها امساک از خوردن و آشامیدن نیست، بلکه تمرینی برای «تقوا» و مهار نفس است، بیان داشت: قرآن کریم میفرماید که «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ… لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ»؛ «لعلکم تتقون» نشان میدهد که غایت روزه، رسیدن به نیرویی درونی برای مراقبت دائمی از خویش است.
روزه؛ فراتر از گرسنگی و تشنگی
وی افزود: تقوا در بیان اهل سلوک، نوعی «حضور آگاهانه» در برابر خداوند است؛ حالتی که اراده را از اسارت خواهشهای آنی آزاد میکند. همچنین در حدیث قدسی آمده است «الصومُ لی وأنا أجزی به»؛ عبادتی که برای خدا، مال خدا است، جزای آن خدا است و جایگاه ویژهای دارد. به عبارتی دیگر «روزه»، خالصترین عبادت است؛ زیرا کمترین نمود بیرونی را دارد و کاملاً به اراده و نیت درونی وابسته است.
«الصوم لی»؛ عبادتی پنهان و ارادهساز
حجتالاسلام موسویمطلق ابراز داشت: همین «پنهانی بودن»، اراده را تقویت میکند؛ چون انسان در خلوت نیز خود را مقید میبیند. همچنین روزه، تمرین «امساک» است؛ امساکی که بهتدریج اراده را از حالت واکنشی به حالت انتخابگر تبدیل میکند.
از بستن دهان جسم تا گشودن دهان جان
وی ادامه داد: مولوی گفته که «این دهان بستی دهانی باز شد/ کو خورنده لقمههای راز شد»؛ یعنی با بستن دهان جسم، دهان جان گشوده میشود و این همان بازسازی اراده است و انتقال مرکز تصمیمگیری از «نفس امّاره» به «قلب بیدار».
روزه؛ سپری در برابر خشم، شهوت و زبان
این استاد اخلاق با اشاره به روایتی از رسول خدا (ص) که فرمودند «الصَّومُ جُنَّةٌ مِن النارِ»؛ روزه سپری در برابر آتش است، اظهار داشت: «جُنّة» یعنی سپر؛ سپری در برابر آتش و این سه آتش سوزاننده: خشم، شهوت و زبان را خاموش میکند.
وی گفت: همچنین در حدیثی دیگر آمده است که عبدالله بن مسعود روایت کرده است که با پیامبر (ص) بودیم که فرمودند: «مَنِ اسْتَطَاعَ البَاءَةَ فَلْیَتَزَوَّجْ، فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ، وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ، وَمَنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَعَلَیْهِ بِالصَّوْمِ، فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ»: کسی که توانایی دارد، ازدواج کند، زیرا باعث حفاظت بیشتر چشم و مصونیت بیشتر شرمگاه میشود و کسی که توانایی ازدواج را ندارد، باید روزه بگیرد که روزه، شهوت را ضعیف و کنترل میکند.
«إنی صائم»؛ جایگزینی اراده الهی بهجای واکنش نفسانی
حجتالاسلام موسویمطلق با اشاره به اینکه «روزه»، تمرین عملی خویشتنداری در لحظه تحریک است، تصریح کرد: وقتی انسان در اوج خشم میگوید «إنی صائم»، در واقع اراده الهی را جایگزین واکنش نفسانی میکند. روزه یعنی کنترل آن هم وقتی انسان قدرت دارد، علیرغم اختیار و آزادی، خویش را کنترل کند و یک سری امور حلال را مقطعی برای خود ممنوع کند.
وی افزود: چنانچه در احکام حج و روزه این چنین است پس قادر خواهد بود خشم، شهوت، چشم و زبان را برای همیشه کنترل کند. ضمن اینکه مدیریت و ریاضت جسم قوه روحی انسان را قوی میگرداند.
رمضان؛ ماه مهیا شدن شرایط بیرونی برای رشد
این کارشناس مذهبی خاطرنشان کرد: رمضان ماه نزول قرآن و هدایت است؛ ماهی که برنامه فشردهای از عبادت، تلاوت، انفاق و مراقبه را در خود دارد. در حدیثی از پیامبر اکرم (ص) آمده است: «إذا استَهَلَّ رَمَضانُ غُلِّقَتْ أبوابُ النارِ، و فُتِحَتْ أبوابُ الجِنانِ و صُفِّدَتِ الشَّیاطین»، چون هلال ماه رمضان پدید آید، درهاى دوزخ بسته شود و درهاى بهشت گشوده شود و شیاطین به زنجیر کشیده شوند.
وی ادامه داد: در زبان عرفانی، یعنی شرایط بیرونی برای رشد فراهمتر است؛ گویی محیطی مهیا برای تمرین جمعی تقوا ایجاد میشود. دعای چهل وپنجم صحیفه سجادیه به زیبایی و به طور دقیق پیرامون ماه رمضان درافشانی فرموده است.
خانواده؛ محور تربیت دینی در ماه رمضان
حجتالاسلام موسویمطلق با بیان اینکه در تربیت دینی، «الگو» اصل است و خانواده جایگاه بالایی دارد، ابراز داشت: قرآن میفرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ نَارًا» تغییر ظاهری در سبک زندگیِ خانواده در ماه رمضان از نظم سحر و افطار گرفته تا فضای معنوی خانه برای فرزندان جذاب، متفاوت و پرسشبرانگیز است؛ و همین «تفاوت محسوس» خود یک عامل تربیتی نیرومند به شمار میآید.
وی گفت: کودک پیش از آنکه با استدلال تربیت شود، با «فضا» تربیت میشود. این تغییر زمانی اثر عمیقتری میگذارد که تنها در برنامه غذایی خلاصه نشود، بلکه با دگرگونی در اخلاق و رفتار همراه باشد؛ یعنی صبر بیشتر، مهربانی افزونتر، کنترل خشم و مراقبت از زبان.
رمضان؛ سکوی بازتنظیم ارادی انسان
این کارشناس دینی روزه را نوعی بازتنظیم ارادی» دانست و بیان داشت: قرآن میفرماید: «إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ»؛ رمضان بهترین زمان برای تغییر «ما بأنفسهم» است؛ زیرا برنامه زمانی منظم ایجاد میکند (سحر، افطار، نماز)، محرکهای عادتهای قدیمی را محدود میکند، همچنین اراده را تقویت میکند.
روزه حقیقی؛ روزه گوش، چشم و زبان
وی افزود: امام صادق (ع) فرمودند «إذا صُمتَ فَلْیَصُمْ سَمعُکَ و بَصَرُکَ و شَعرُکَ و جِلدُکَ و عَدَّدَ أشیاءَ غَیرَ هذا و قالَ لایکونُ یومُ صَومِکَ کَیَومِ فِطرِکَ»؛ هرگاه روزه گرفتى باید گوش و چشم و مو و پوست تو نیز روزه داشته باشند. سپس حضرت اعضاى دیگرى را نیز برشمرد و فرمود: روزى که روزهدارى با روزى که روزه ندارى یکسان نباشد؛ یعنی روزه حقیقی باید به اصلاح عادتهای شنیداری، دیداری و گفتاری بینجامد.
حجتالاسلام موسویمطلق اظهار داشت: پس اگر کسی در رمضان تصمیم بگیرد مثلاً غیبت، پرخوری، پرخاشگری یا اعتیاد رسانهای را ترک کند و این تصمیم را چهل روز استمرار دهد، روزه به سکوی اصلاح عادت تبدیل میشود. همچنین اگر روزه به مهربانی، حلم، صدق و اصلاح نفس بینجامد، حقیقت آن تحقق یافته است؛ وگرنه تنها گرسنگی است.
وی ادامه داد: «روزه» در نگاه عارفان مهار جسم برای آزادی جان است و کاهش خواهش برای افزایش بینش است، در واقع گرسنگی ظاهری برای سیری باطنی است.
انتهای پیام/
