خروج آمریکا از سازمان جهانی بهداشت؛ تهدیدی جدی برای امنیت سلامت جهانی

به گزارش خبرنگار آنا، در تاریخ ۲۲ ژانویه ۲۰۲۶، ایالات متحده آمریکا رسماً عضویت ۷۸ ساله خود در سازمان جهانی بهداشت (WHO) را پایان داد و به این ترتیب یکی از طولانی‌ترین مشارکت‌های تاریخی در این نهاد بین‌المللی به پایان رسید. این تصمیم، که با دستور رئیس جمهور آمریکا اعلام شد، بازتاب گسترده‌ای در محافل سیاسی و بهداشتی جهان داشته و نگرانی‌هایی جدی درباره امنیت سلامت جهانی ایجاد کرده است.

خروج آمریکا از WHO اتفاق مهمی در تاریخ بهداشت بین‌المللی است. این کشور، که از زمان تاسیس سازمان در سال ۱۹۴۸ یکی از بزرگ‌ترین تأمین‌کنندگان بودجه و منابع انسانی WHO به شمار می‌رفت، با تصمیم اخیر خود نه تنها تعهدات مالی و فنی خود را قطع کرده، بلکه مشارکت مستقیم در برنامه‌های بین‌المللی بهداشت جهانی را نیز متوقف کرده است.

تاریخچه عضویت آمریکا در WHO

ایالات متحده از همان آغاز تشکیل سازمان جهانی بهداشت، به عنوان یکی از اعضای مؤسس این سازمان در کنار دیگر کشورها، نقش کلیدی در طراحی سیاست‌ها و برنامه‌های بهداشتی جهانی داشته است. طی دهه‌ها، آمریکا سهم قابل توجهی در بودجه WHO داشته و حمایت‌های مالی و فنی خود را در برنامه‌های واکسیناسیون، کنترل بیماری‌های واگیردار، تحقیقات پزشکی و توسعه زیرساخت‌های بهداشتی در کشورهای کم‌برخوردار ارائه کرده است.

در طول سال‌ها، ایالات متحده بارها از طریق برنامه‌های مشترک WHO، اقداماتی را برای مقابله با بیماری‌هایی همچون فلج اطفال، مالاریا، ایدز و سل انجام داده است و به هشدار زودهنگام جهانی برای شناسایی شیوع بیماری‌ها توجه کرده است. 

روند خروج و دلایل اعلام شده

این تصمیم بر اساس فرمان اجرایی دونالد ترامپ در ۲۰ ژانویه ۲۰۲۵ گرفته شده بود و خروج طبق روند قانونی یک‌ساله انجام شد. در اعلامیه رسمی وزارت بهداشت و امور خارجه آمریکا گفته شده که دلیل خروج، نارضایتی از مدیریت این سازمان در جریان همه‌گیری کرونا و عدم اصلاحات لازم بوده است.

وزارت امور خارجه و وزارت بهداشت آمریکا در بیانیه‌های رسمی خود اعلام کرد: تصمیم خروج ناشی از نارضایتی از عملکرد سازمان و نیاز به تمرکز بیشتر بر سیاست‌های داخلی بهداشت بوده است. 

پیامدهای جهانی و امنیت سلامت

خروج آمریکا از WHO به سرعت به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز در سطح جهانی تبدیل شد. این تصمیم پیامدهای متعددی برای امنیت سلامت بین‌المللی به همراه دارد که در ادامه به مهم‌ترین آنها اشاره می‌شود:

۱. کند شدن هشدارهای زودهنگام بیماری‌ها

یکی از مهم‌ترین وظایف WHO، جمع‌آوری و تحلیل داده‌های بهداشتی از کشورها و ارائه هشدارهای زودهنگام درباره شیوع بیماری‌های واگیردار است. با خروج آمریکا، دسترسی سازمان به داده‌های مستقیم و داخلی این کشور کاهش یافته و در نتیجه ممکن است تشخیص تهدیدهای جدید با تأخیر مواجه شود. در جهانی که بیماری‌ها مرز نمی‌شناسند، هر تأخیر در اطلاع‌رسانی می‌تواند به گسترش سریع‌تر یک اپیدمی منجر شود.

۲. تضعیف هماهنگی جهانی در بحران‌ها

در پاندمی‌ها و بحران‌های بهداشتی، هماهنگی بین کشورها برای مدیریت منابع، واکسن، دارو و محدودیت‌های سفر بسیار حیاتی است. خروج آمریکا از WHO می‌تواند باعث شود تصمیم‌گیری‌ها در سطح بین‌المللی تکه‌تکه و ملی‌گرایانه شود، و در نتیجه هماهنگی جهانی کاهش یابد. این وضعیت می‌تواند منجر به رقابت بر سر منابع، بی‌اعتمادی میان کشورها و کاهش اثربخشی برنامه‌های مشترک شود.

۳. آسیب به کشورهای کم‌برخوردار

ایالات متحده یکی از بزرگ‌ترین تأمین‌کنندگان بودجه برنامه‌های WHO در کشورهای کم‌برخوردار بوده است. کاهش بودجه و توقف حمایت‌های فنی از این کشورها می‌تواند مقابله با بیماری‌های واگیردار و برنامه‌های واکسیناسیون را با مشکل مواجه کند. این امر علاوه بر تهدید سلامت این کشورها، می‌تواند منجر به انتشار بیماری‌ها به کشورهای دیگر شود، زیرا ویروس‌ها و عوامل بیماری‌زا مرز نمی‌شناسند.

۴. سیاسی‌تر شدن سلامت جهانی

خروج آمریکا می‌تواند سلامت جهانی را بیش از پیش تحت تأثیر سیاست‌های ملی و ژئوپلیتیک قرار دهد. بدون حضور آمریکا، سازمان‌های بین‌المللی ممکن است در تأمین منابع و تصمیم‌گیری‌ها تحت فشار کشورهای دیگر قرار گیرند و اعتماد عمومی به هشدارهای جهانی کاهش یابد. این روند می‌تواند منجر به شکاف در استانداردهای سلامت، رقابت بر سر دسترسی به دارو و واکسن، و سردرگمی در بحران‌های بهداشتی شود.

۵. تهدید مشروعیت WHO و الگوی خروج سایر کشورها

خروج آمریکا می‌تواند الگوی خروج را برای سایر کشورها نیز باز کند. اگر کشورهای دیگر نیز تصمیم به خروج بگیرند، مشروعیت و اثرگذاری WHO در سطح جهانی کاهش یافته و نهادهای بین‌المللی سلامت با بحران اعتماد روبه‌رو خواهند شد. این موضوع تهدیدی جدی برای نظم و امنیت سلامت جهانی محسوب می‌شود.

واکنش‌های رسمی و بین‌المللی

WHO با انتشار بیانیه‌ای رسمی خروج آمریکا را «تاسف‌بار» خوانده و تأکید کرده است: این تصمیم می‌تواند به زیان سلامت مردم آمریکا و امنیت سلامت جهانی منجر شود. سازمان همچنین اعلام کرده است: امیدوار است در جلسات آینده هیأت اجرایی و مجمع جهانی بهداشت، این موضوع بررسی شود و همکاری‌های داوطلبانه آمریکا حفظ شود.

سایر کشورهای عضو و سازمان‌های بین‌المللی به دقت این اقدام را دنبال کرده‌اند. برخی کشورها نگرانی خود را از کاهش هماهنگی جهانی و خطرات ناشی از کمبود منابع اعلام کرده‌اند، در حالی که برخی دیگر بر لزوم تقویت ساختارهای داخلی بهداشتی و کاهش وابستگی به یک کشور خاص تأکید کرده‌اند.

همچنین دبیرکل سازمان جهانی بهداشت در پلتفرم رسانه اجتماعی «ایکس» خاطرنشان کرد: این اقدام، خود ایالات متحده و جهان را «ناامن‌تر» خواهد کرد.

چشم‌انداز آینده

خروج آمریکا از عضویت سازمان جهانی بهداشت، تأثیرات قابل توجهی در کوتاه‌مدت و بلندمدت بر امنیت سلامت جهانی خواهد بود. در کوتاه‌مدت، سازمان و کشورهای عضو باید راه‌هایی برای جبران کاهش دسترسی به منابع و اطلاعات پیدا کنند و هماهنگی جهانی را حفظ کنند. در بلندمدت، خروج آمریکا می‌تواند ثبات و اثربخشی سازمان‌های بین‌المللی سلامت را تضعیف کند و با کاهش منابع مالی و اطلاعات حیاتی، امنیت سلامت جهانی را با مخاطره مواجه سازد. این اقدام همچنین می‌تواند باعث افزایش شکاف میان کشورهای عضو و کاهش همکاری چندجانبه شود و احتمال بروز بحران‌های بهداشتی گسترده را در آینده افزایش دهد.

این رویداد همچنین یک هشدار روشن برای کشورهای دیگر است تا اهمیت عضویت و همکاری فعال در سازمان‌های بین‌المللی سلامت را بازبینی کنند. سلامت جهانی تنها با مشارکت مشترک و همکاری مستمر کشورها قابل حفظ است و خروج حتی یک کشور می‌تواند تعادل و اثرگذاری این نظام را به چالش بکشد.