والدین در ارتقای سواد رسانهای کودکان در عصر دیجیتال نقش محوری دارند
به گزارش خبرنگار آنا، زیبا عراکی، کارشناس ارشد آموزش، در یادداشتی اختصاصی پیرامون ضرورت ارتقای سواد رسانهای کودکان و نقش والدین در این فرآیند نوشت: گسترش سریع رسانههای دیجیتال و نفوذ فراگیر آنها در زندگی روزمره، کودکان را از سنین پایین در معرض حجم وسیعی از پیامهای رسانهای قرار داده است. این وضعیت، در کنار فرصتهای آموزشی و ارتباطی، تهدیدهایی جدی برای رشد شناختی، فرهنگی و هویتی کودکان به همراه دارد. در چنین شرایطی، سواد رسانهای بهعنوان مجموعهای از مهارتهای تحلیلی، انتقادی و اخلاقی، نقش اساسی در توانمندسازی کودکان برای مواجهه آگاهانه با رسانهها ایفا میکند.
رسانه در زندگی کودک؛ واقعیتی اجتنابناپذیر
تحولات فناورانه دهههای اخیر، بهویژه رشد شبکههای اجتماعی، بازیهای آنلاین و پلتفرمهای محتوایی، زیستجهان کودکان را بهگونهای بنیادین دگرگون کرده است. کودک امروز نهتنها مصرفکننده منفعل رسانه نیست، بلکه در بسیاری موارد به تولیدکننده و بازنشرکننده محتوا نیز تبدیل شده است.
تجربههای تربیتی نشان میدهد که حذف رسانه از زندگی کودک نه ممکن است و نه مطلوب. مسئله اصلی، چگونگی هدایت کودک به سمت مصرف آگاهانه، انتقادی و مسئولانه رسانههاست؛ امری که بدون ارتقای سواد رسانهای و نقشآفرینی فعال والدین محقق نخواهد شد.
سواد رسانهای کودک؛ فراتر از مهارتهای فنی
سواد رسانهای کودک مفهومی چندبعدی است که فراتر از توانایی کار با ابزارهای دیجیتال تعریف میشود. این مفهوم شامل توانایی دسترسی، تحلیل، ارزیابی و تولید پیامهای رسانهای متناسب با سن و سطح رشدی کودک است.
کودک دارای سواد رسانهای میتواند میان واقعیت و بازنمایی رسانهای تمایز قائل شود، اهداف تجاری و تبلیغاتی محتوا را تشخیص دهد و در برابر پیامهای مخرب یا گمراهکننده، واکنشی آگاهانه نشان دهد. این مهارتها بهصورت خودبهخود شکل نمیگیرند و نیازمند آموزش تدریجی و هدایت آگاهانه بزرگسالان هستند.
چالشهای خانوادهها در مواجهه با رسانه
خانوادهها در مسیر تربیت رسانهای کودکان با چالشهای متعددی مواجهاند. شکاف دیجیتال میان والدین و فرزندان، کمبود دانش رسانهای والدین، الگوهای نادرست مصرف رسانهای در خانواده، دسترسی آسان و بدون نظارت به محتواهای نامناسب و کاهش گفتوگوی انتقادی میان اعضای خانواده، از مهمترین این چالشها به شمار میآیند.
نادیده گرفتن این مسائل میتواند زمینهساز وابستگی رسانهای، کاهش تعاملات اجتماعی واقعی و بروز آسیبهای روانی و رفتاری در کودکان شود؛ آسیبهایی که آثار آنها در بلندمدت نمایان خواهد شد.
والدین؛ اصلیترین کنشگران تربیت رسانهای
والدین، مهمترین و اثرگذارترین عامل در ارتقای سواد رسانهای کودک محسوب میشوند. این نقش صرفاً به نظارت و محدودسازی ختم نمیشود، بلکه شامل الگوسازی رفتاری، آموزش غیرمستقیم و گفتوگوی هدفمند درباره محتوای رسانهای است.
مشارکت فعال والدین در مصرف رسانهای کودک، تعیین چارچوبهای زمانی و محتوایی، و تشویق کودک به پرسشگری و تحلیل پیامهای رسانهای، از مؤثرترین شیوههای تربیت رسانهای به شمار میآید. خانوادهای که گفتوگو درباره رسانه در آن به یک رویه عادی تبدیل شده است، بستر مناسبی برای رشد تفکر انتقادی کودک فراهم میکند.
راهکارهای عملی در سطح خانواده
برای افزایش اثربخشی نقش والدین، لازم است راهکارهایی عملی و قابل اجرا مورد توجه قرار گیرد؛ از جمله تدوین برنامهای مشخص و در عین حال انعطافپذیر برای مصرف رسانهای کودک، آموزش مستمر والدین در حوزه سواد رسانهای و تهدیدهای فضای مجازی، انتخاب آگاهانه محتواهای متناسب با سن و فرهنگ کودک، تقویت فعالیتهای جایگزین مانند مطالعه و بازیهای خلاقانه، و پرهیز از رویکردهای صرفاً محدودکننده به نفع آموزش مشارکتی.
ضرورت همراهی نهادهای اجتماعی
ارتقای سواد رسانهای کودک صرفاً وظیفه خانواده نیست و نیازمند همکاری نهادهای مختلف اجتماعی است. نظام آموزشی میتواند با گنجاندن آموزش سواد رسانهای در برنامههای درسی نقش مؤثری ایفا کند. رسانهها و پلتفرمهای دیجیتال نیز در قبال تولید محتوای سالم و متناسب با کودک مسئولیت اجتماعی دارند.
همچنین نهادهای فرهنگی و سیاستگذار با تدوین برنامههای حمایتی میتوانند خانوادهها را در این مسیر توانمند سازند.
در جهان رسانهمحور امروز، سواد رسانهای به یکی از ارکان اساسی تربیت کودک تبدیل شده است. والدین بهعنوان نخستین الگوهای رفتاری، نقشی تعیینکننده در شکلگیری نگرش و مهارتهای رسانهای کودکان دارند.
ارتقای سواد رسانهای کودک، نیازمند آگاهی والدین، تعامل مؤثر خانوادگی و حمایت نهادهای آموزشی و فرهنگی است. آیندهای ایمن و آگاهانه در فضای رسانهای، پیش از هر چیز از خانواده آغاز میشود.
انتهای پیام/
