امام علی (ع) با منتقد فریبخورده مدارا میکرد، نه با معاند آگاه!
کارشناس مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزههای علمیه در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری آنا با اشاره به محدوده آزادی بیان در حکومت امیرالمؤمنین (ع) و بازخوانی یک مقایسه رایج بیان داشت: در سالهای اخیر، مقایسه میان نظام جمهوری اسلامی ایران و حکومت امیرالمؤمنین علی (ع) به یکی از محورهای پرتکرار در فضای رسانهای و گفتمانی تبدیل شده است.
حجتالاسلام جواد سلیمانی امیری افزود: این مقایسهها گاه از سر دغدغهمندی و خیرخواهی صورت میگیرد و گاه با هدف القای این گزاره که نظام جمهوری اسلامی با سیره علوی فاصله دارد. یکی از مهمترین محورهای این مقایسه، مسئله «آزادی بیان» در دوران حکومت امام علی (ع) است.
وی گفت: برخی مدعی هستند که در عصر حکومت علوی، آزادی بیان بهگونهای بود که افراد میتوانستند هرگونه نقد، اعتراض و حتی توهین و ناسزا را نسبت به شخص امام و حکومت وقت ابراز کنند، بدون آنکه با واکنش یا برخوردی مواجه شوند.
حجت الاسلام امیری ادامه داد: پرسش اصلی این است که آیا این تصویر، روایتی دقیق و مستند از سیره حکمرانی امیرالمؤمنین (ع) است؟ و آیا میتوان همان الگو را بدون توجه به شرایط، در زمان حاضر نیز مطالبه کرد؟
تفکیک جریانها در مواجهه امیرالمؤمنین (ع) با نقد و اعتراض
این کارشناس دینی اظهار کرد: بررسی منابع تاریخی و روایی نشان میدهد که رفتار امیرالمؤمنین (ع) در مواجهه با منتقدان، رفتاری یکسان و مطلق نبوده، بلکه بر اساس نوع جریان، نیت افراد و آثار اجتماعی رفتار آنان تفاوت میکرده است.
وی گفت: امام علی (ع) در برابر کسانی که امید به هدایت آنان وجود داشت و از سر ناآگاهی، تحلیل نادرست یا فریبخوردگی دست به اعتراض یا حتی اهانت میزدند، نهایت صبر، بردباری و مدارا را به خرج میداد.
حجتالاسلام سلیمانی امیری تصریح کرد: نمونه روشن این رویکرد، برخورد حضرت (ع) با جریان خوارج است. خوارج گروهی بودند که با وجود روحیه عدالتخواهی، دچار خطای تحلیلی و سوءفهم عمیق از دین و عدالت شده بودند. آنان گاه به صورت علنی به امام اهانت میکردند؛ چنانکه نقل شده یکی از خوارج در حالی که امام علی (ع) از کنار او میگذشت، گفت: «قاتلَهُ الله ما أفقَهَه»؛ یعنی خدا او را بکشد، چقدر نادان است. با اینحال، امام (ع) در چنین مواردی از برخورد قهری پرهیز میکرد.
مرز مدارا و برخورد؛ جایی که امنیت و قداست حاکمیت تهدید میشود
وی افزود: در مقابل، امیرالمؤمنین (ع) در برابر جریانهایی که عامدانه، آگاهانه و با نیت تخریب، قداستزدایی و ایجاد ناامنی اجتماعی اقدام میکردند، سیاست متفاوتی در پیش میگرفت. افرادی که نهتنها امیدی به اصلاح آنان نبود، بلکه رفتارشان به تضعیف اساس حاکمیت اسلامی منجر میشد، مشمول مدارا قرار نمیگرفتند.
این کارشناس دینی خاطرنشان کرد: برای نمونه، «بن راشد» نزد امام علی (ع) آمد و صراحتاً اعلام کرد که پشت سر ایشان نماز نمیخواند و امام را عادل نمیداند. حضرت در پاسخ، واکنشی صریح نشان داد و این جسارت به اصل امامت را تحمل نکرد. زمانی که همین فرد دست به شمشیر برد و موجب ناامنی و قتل شد، امام (ع) با قاطعیت دستور تعقیب و برخورد با او را صادر کرد که در نهایت به کشته شدن وی انجامید.
وی ادامه داد: همچنین در ماجرای تهدیدهای آشکار معاویه در دوران خلافت عثمان، هنگامی که یکی از افراد در جمع مهاجران و انصار با لحنی تحقیرآمیز سخن گفت و جایگاه آنان را زیر سؤال برد، امیرالمؤمنین (ع) سکوت نکرد و با واکنشی تند و صریح، او را از این جسارت بازداشت. این موارد نشان میدهد که امام علی (ع) در برابر سخنانی که بنیان اجتماعی، سیاسی و دینی جامعه اسلامی را هدف میگرفت، بیتفاوت نبود.
آزادی بیان در منطق علوی
حجتالاسلام سلیمانی امیری با تأکید بر اینکه از مجموع شواهد تاریخی میتوان نتیجه گرفت که آزادی بیان در حکومت امیرالمؤمنین (ع)، آزادی بدون حد و مرز نبوده است، بیان داشت: امام علی (ع) میان نقد، اعتراض، خطای فکری، اهانت جاهلانه، تخریب عامدانه و امنیتستیز تفاوت قائل میشد. واکنش امام (ع) نیز متناسب با نوع جرم، نیت فرد و پیامد اجتماعی رفتار او بود.
وی گفت: حتی در مواردی، خود امیرالمؤمنین (ع) با عبارات تند و انتقادی، جامعهای را که دچار سستی و عصیان شده بود، مورد خطاب قرار میداد؛ مانند آنجا که فرمود: «یَا أَشْبَاهَ الرِّجَالِ وَ لَا رِجَالَ»؛ای کسانی که شبیه مردانید، اما مرد نیستید. این نشان میدهد که گفتمان علوی، گفتمانی منفعل و بیواکنش در برابر آسیبهای اجتماعی و سیاسی نبود.
نسبت این سیره با نظام جمهوری اسلامی
این کارشناس دینی با باین اینکه با توجه به این چارچوب، متهم کردن نظام جمهوری اسلامی به «نبود آزادی بیان» با استناد به یک تصویر تحریفشده از حکومت امیرالمؤمنین (ع)، بیانصافی و سادهسازی تاریخ است: در وضعیت کنونیاز عالیترین مقامات نظام تا مسئولان ردههای پایین، شخصیتهای دینی و غیر دینی، همگی در معرض نقدهای تند، تعابیر نامناسب و گاه غیرمودبانه در رسانهها و فضای عمومی قرار دارند؛ نقدهایی که بارها تکرار میشود و نظام در بسیاری از موارد، حداکثر سعهصدر را از خود نشان داده است.
وی افزود: بنابراین، نه سیره امیرالمؤمنین (ع) مؤید آزادی بیان مطلق و بیضابطه است و نه میتوان نظام جمهوری اسلامی را به صرف برخورد با برخی رفتارهای مخرب، متهم به فاصله گرفتن از الگوی علوی کرد. مقایسه صحیح، نیازمند فهم دقیق تاریخ، شناخت شرایط اجتماعی و پرهیز از برداشتهای گزینشی و ابزاری از سیره اهل بیت (ع) است.
انتهای پیام/
انتهای پیام/
