دیپلماسی فعال علمی، کلید عبور از مکانیزم ماشه

به گزارش خبرگزاری آنا، فعال شدن مکانیزم ماشه (Snapback Mechanism) و بازگشت تحریم‌های شش‌گانه شورای امنیت علیه ایران، بار دیگر موضوع آثار این تصمیم بر حوزه‌های مختلف، به‌ویژه آموزش عالی و همکاری‌های علمی کشور را در کانون توجه کارشناسان قرار داده است. بسیاری از تحلیلگران معتقدند این تحریم‌ها صرفاً اقتصادی نیستند و می‌توانند بر روند ارتباطات دانشگاهی و علمی ایران نیز تأثیر بگذارند. درهمین راستا، خبرنگار آنا با حسین آجورلو، استادیار دانشگاه بین‌المللی علامه عسگری و کارشناس ارشد مسائل غرب آسیا، گفت‌وگویی داشته است تا این موضوع و پیامدهای آن بر آموزش عالی کشور را به‌صورت جامع و تحلیلی بررسی کند.  

آجورلو در خصوص فعال‌سازی مکانیزم ماشه اظهار کرد: در بحث اسنپ‌بک یا مکانیزم ماشه، تحریم‌های شش‌گانه علیه کشور ما بازگشته و این موضوع موجب شده است که جنبه تحریم‌ها از سطح آمریکا به سطح بین‌المللی تغییر یابد. در نتیجه، پوشش حقوقی جدیدی برای آن ایجاد شده که پیش‌تر وجود نداشت و ممکن است برخی حوزه‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

وی افزود: در قطعنامه‌های شش‌گانه، تمرکز بیشتر بر بخش تجارت ایران است و همکاری‌های علمی و آموزشی کمتر مورد توجه قرار گرفته، اما در زمینه‌هایی که احتمال کاربری دوگانه دارند مانند فعالیت‌های مرتبط با فناوری‌های هسته‌ای و نظامی ممکن است سخت‌گیری‌هایی اعمال شود.

آجورلو با اشاره به اینکه ایران پیش‌تر نیز تحت تحریم‌های اولیه و ثانویه آمریکا بوده است، تصریح کرد: تفاوت کنونی در اعطای پوشش حقوقی بین‌المللی به این تحریم‌هاست که شاید موجب افزایش ملاحظات در همکاری‌های علمی شود، هرچند اثر آن در باب همکاری علمی و دانشگاهی بیشتر جنبه روانی دارد.

استادیار دانشگاه علامه عسگری درباره تأثیر این موضوع بر سفر‌های علمی و آموزشی و فرصت های مطالعاتی دانشگاهیان گفت: احتمال بروز چالش‌هایی در صدور ویزا و سفر‌های علمی وجود دارد، اما از آنجا که کشور ما تجربه طولانی در مواجهه با تحریم‌های ایالات متحده و کشور‌های غربی را دارد، همکاری‌های علمی خود را به سمت کشور‌هایی مانند روسیه و چین سوق داده، که باعث پوشش بسیاری از خلا‌ها شده است.

آجورلو با تأکید بر ضرورت دیپلماسی فعال دانشگاهی و علمی افزود: در شرایط کنونی باید از ظرفیت‌های نخبگانی و ارتباطات علمی برای کاهش تبعات مکانیزم ماشه بهره گرفت و دانشگاه‌های کشورمان به دلیل بحث پوشش حقوقی مکانیزم ماشه باید با احتیاط و تدبیر بیشتری عمل کنند.

وی در ادامه گفت: با فعال شدن مکانیزم ماشه، همکاری بین‌المللی کشور‌هایی مانند روسیه، چین و برخی همسایگان با ایران نیز ممکن است با چالش‌هایی روبه‌رو شود و این امر ضرورت تقویت روابط دیپلماتیک را دوچندان می‌کند.

کارشناس ارشد مسائل غرب آسیا بهترین راهبرد برای مقابله با این شرایط را دیپلماسی فعال سیاسی و دانشگاهی دانست و گفت: باید روابط خود را با دولت‌ها بهبود بخشیم تا نگرانی‌های ناشی از مکانیزم ماشه کاهش یابد. همچنین با گسترش دیپلماسی علمی می‌توانیم خلا‌های ارتباطی در آموزش و پژوهش را جبران کنیم و روش‌های نوینی برای پیشبرد فعالیت‌های دانشگاهی بیابیم.

آجورلو در خصوص سیاست‌های داخلی مقابله با تحریم‌ها اظهار کرد: در گذشته نیز با وجود محدودیت‌های علمی، از روش‌هایی مانند همکاری با شرکت‌ها و دانشگاه‌های واسط بهره گرفته‌ایم و این مسیر همچنان قابل پیگیری است. نهاد‌های مسئول کشور نیز باید در این زمینه با بخش آموزش عالی، دستگاه سیاست خارجی و دستگاه امنیتی همکاری مؤثر داشته باشند.

آجورلو یکی از محور‌های اساسی در مواجهه با مکانیزم ماشه را توانمندسازی داخلی و بومی‌سازی دانش دانست و گفت: همان‌گونه که در حوزه دفاعی توانستیم به خودکفایی برسیم و آثار آن را در جنگ تحمیلی و دفاع مقدس ۱۲ روزه در برابر رژیم صهیونیستی مشاهده کردیم، باید در حوزه دانش‌بنیان و علمی نیز بومی‌سازی را تقویت کنیم تا اثر تحریم‌ها کاهش یابد.

استادیار دانشگاه علامه عسگری در پایان تأکید کرد: هرچند مکانیزم ماشه یک تهدید محسوب می‌شود، اما می‌توان با رویکرد خلاقانه و فعال، آن را به فرصت تبدیل کرد. برای این منظور باید همه بخش‌های علمی و دانشگاهی کشور فعال و وارد عمل شوند و با تشکیل یک کارزار هماهنگ به رهبری شورای عالی انقلاب فرهنگی و نهاد‌های مرتبط، زمینه کاهش اثرات این تحریم‌ها را فراهم کنند.