آخرین مطالب
پروفسور اربابی متخصص اقلیم‌شناسی در گفت‌وگو با آناتک:
رادار‌های هواشناسی و نظامی امکان تغییر اقلیم را ندارند
ایران در حال تجربه چهره جدید و متفاوتی از آب‌وهواست. سرزمینی که میان خشکسالی‌های همیشگی و سیلاب‌های غیرمنتظره گیر افتاده است. حالا تلاقی سامانه‌های بزرگ جهانی با رشته‌کوه‌های زاگرس و البرز، شرایطی را رقم زده که بارش‌های کوتاه‌مدت، اما بسیار شدید، به یک پدیده تازه تبدیل شده‌اند. این تغییرات اقلیمی که فراتر از چارچوب‌های فصلی گذشته عمل می‌کنند، نشان می‌دهد که الگو‌های جوی ایران به سمتی حرکت کرده‌اند که دیگر نمی‌توان با نگاه سنتی به آنها نگریست.
خداحافظی با جای زخم در بدن انسان
زخم‌هایی که در بدن انسان هرگز محو نمی‌شوند، به زودی به تاریخ می‌پیوندند. یافته‌های جدید نشان می‌دهد که بدن پستانداران پتانسیل پنهانی برای ترمیم بدون نقص دارد. دانشمندان با فعال کردن مسیرهای زیستی خاص، موفق به القای فرآیندی شده‌اند که در آن بدن به جای «وصله زدن» زخم با اسکار، اقدام به «نوسازی» کامل ساختار از دست رفته می‌کند.
پژوهشگر حوزه جغرافیای طبیعی در گفت‌وگو با آناتک:
کنترل ابرها با رادار ادعایی فاقد مدرک علمی است
در سال‌های اخیر، طرح مباحثی پیرامون توانمندی بشر در جابه‌جایی توده‌های بارشی یا کنترل خشکسالی‌ها از طریق دستکاری لایه خاصی از جو زمین، توجه‌ها را به خود جلب کرده است. بتول باهک، اقلیم شناس با رد علمی کنترل ابرها بواسطه رادار می‌گوید؛ فرضیاتی در ارتباط با دستکاری در «یونوسفر»، امواج رادیویی، ابر‌دزدی یا «هارپ» و ارتباط آنها با خشکسالی‌ها در برخی از مناطق مطرح شده که فاقد هرگونه مدرک علمی مستند می‌باشد.
پاسخ علمی به یک شایعه قدیمی در گفت‌وگو با استاد دانشگاه آزاد تهران مرکز
آیا می‌توان جلوی بارش در یک کشور را گرفت؟
ادعای ناپدید شدن ابرها در مرز ایران، بار دیگر با داده‌های علمی رد شد. مقایسه بارش ۳ دهه اخیر شرق ترکیه و شمال‌غرب ایران نشان می‌دهد هر دو منطقه با کاهش مشابه بارش روبه‌رو بوده‌اند. کارشناسان تاکید می‌کنند سیستم‌های جوی در مقیاس وسیع عمل می‌کنند و فناوری دستکاری آب‌وهوا هنوز در حد ادعا باقی مانده است.
اگر از دهان‌شویه قوی استفاده می‌کنید؛ به زودی سکته خواهید کرد
یک ادعا کافی بود تا تردید در برابر دهان‌شویه شکل بگیرد. در هفته‌های اخیر، انتشار گسترده ویدئو‌هایی در شبکه‌های اجتماعی جهانی این نگرانی را مطرح کرده که استفاده از دهان‌شویه ممکن است خطر افزایش فشار خون را بالا ببرد و حتی به سلامت قلب آسیب برساند. این ادعا که بر پایه تأثیر دهان‌شویه بر باکتری‌های مفید دهان شکل گرفته، توجه بسیاری را به خود جلب کرده است.
زاگرس سامانه‌های بارشی را بر سر ایران نگه داشته است
آسمان ایران در هفته‌های اخیر چیزی شبیه به معجزه دید. تالاب هامون زنده شد، دریاچه ارومیه بالا آمد و خشکسالی مزمن عقب نشست. اما چه شد که ناگهان این همه باران بارید؟ آنچه بر فراز زاگرس گذشت، برخورد ساده دو توده هوا نبود. هوای سرد مدیترانه به رطوبت سنگین دریای عرب رسید و نتیجه، سامانه‌ای بود که هفته‌ها بر فراز ایران قفل شد. برای فهمیدن راز این بارش‌ها، باید به دل جو سفر کرد.
نوعی میکروب روده، عامل تخریب سلول عصبی مغزی
یک سرنخ از عامل التهاب نورون‌ها پیدا شده است. ترکیبات قندی تولیدشده توسط باکتری‌های روده ممکن است نقشی پنهان، اما کلیدی در بروز برخی از جدی‌ترین بیماری‌های تحلیل‌برنده مغز داشته باشند. یافته‌هایی که بر اساس بررسی‌های آزمایشگاهی و نمونه‌های انسانی به‌دست آمده، نگاه دانشمندان را به ارتباط میان روده و مغز وارد مرحله‌ای تازه کرده است. اهمیت این موضوع از آن جهت است که بیماری‌هایی مانند ALS و زوال عقل پیشانی–گیجگاهی هنوز منشأ کاملاً مشخصی ندارند و هر کشف جدید می‌تواند مسیر درمان را دگرگون کند.
نفس انسان مانند اثر انگشت او منحصر‌به‌فرد است
نفس هیچ انسانی مانند دیگری نیست. الگوی تنفسی انسان‌ها نه تنها ثابت و قابل تشخیص است، بلکه می‌تواند مانند یک امضای زیستی عمل و هویت فرد را با دقتی بسیار بالا شناسایی کند. این یافته که بر پایه ثبت ۲۴ ساعته جریان هوا از بینی افراد به دست آمده، نشان می‌دهد تنفس صرفاً یک فرآیند خودکار برای تأمین اکسیژن نیست، بلکه بازتابی عمیق از ساختار عصبی، وضعیت جسمی و حتی حالات روانی انسان است. اهمیت این کشف در آن است که تنفس، برخلاف بسیاری از نشانگر‌های زیستی پیچیده، بطور مداوم و بدون وقفه در جریان است و تصویری زنده از بدن و ذهن ارائه می‌دهد.
ابرها را نمی‌توان فریب داد؛ آنها تابع باد هستند
ابرها به دست باد حرکت می‌کنند، نه به فرمان هیچ نیروی ساخت بشر. این جمله یکی از بنیادی‌ترین قوانین فیزیک جو را بازتاب می‌دهد. علم هواشناسی سال‌هاست که نشان داده یک ابر باران‌زا وزنی معادل چندین هزار تن دارد و با سرعتی میان ۵۰ تا ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت در آسمان جابه‌جا می‌شود. این کوه عظیم از میلیارد‌ها قطره ریز آب یا بلور یخ تشکیل شده، نه یک جسم سفت و یکپارچه. پس چه نیرویی می‌تواند چنین جرمی را جابه‌جا کند؟ و اگر هدف متوقف کردن یا منحرف کردن آن از مسیرش باشد، چه میزان انرژی لازم است؟
پدر شدن هورمون‌ها، مغز و رفتار مردان را دگرگون می‌کند
پدر شدن یک تغییر وضعیت اجتماعی ساده نیست؛ یک بازآرایی زیستی گسترده است. یافته‌های علوم اعصاب، روان‌شناسی تکاملی و هورمون‌شناسی در دهه‌های اخیر نشان داده‌اند که بدن مردان از همان دوران بارداری همسر خود، وارد مرحله‌ای از تغییرات قابل اندازه‌گیری می‌شود؛ تغییراتی که از سطح هورمون‌ها آغاز می‌شود و تا عملکرد مغز امتداد پیدا می‌کند.
رایحه باران حافظه انسان را فعال می‌کند
باران فقط یک پدیده جوی نیست. در نگاه علم امروز، بارش باران مجموعه‌ای از فرآیند‌های فیزیکی و شیمیایی را فعال می‌کند که می‌تواند بر وضعیت روانی، کیفیت هوا و حتی عملکرد شناختی انسان اثر بگذارد. تجربه‌ی عمومی بسیاری از افراد پس از بارش باران تصادفی به نظر نمی‌رسد. تعامل میان قطرات باران، ترکیبات شیمیایی هوا و سامانه عصبی انسان، می‌تواند تغییرات قابل توجهی در خلق‌وخو و ادراک ایجاد کند. این اثرات از تولید «یون‌های منفی» در لحظه برخورد قطرات با سطح زمین آغاز می‌شود و تا تغییر در ترکیب ذرات معلق، کاهش آلاینده‌ها و حتی فعال شدن مسیرهای حافظه در مغز ادامه می‌یابد.
واکنش تند به صدای جویدن ریشه ژنتیکی مشترک با اضطراب و افسردگی دارد
یک صدای ساده می‌تواند ذهن را ناآرام کند. پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد «میسوفونیا» (Misophonia)، که به حساسیت شدید و واکنش‌های هیجانی منفی نسبت به برخی صدا‌های روزمره مانند جویدن، نفس‌کشیدن یا قورت‌دادن گفته می‌شود، ممکن است تنها یک واکنش رفتاری نباشد، بلکه ریشه‌هایی در ساختار ژنتیکی انسان داشته باشد.
روباه‌ها و پرندگان به ناقلان مقاومت آنتی‌بیوتیکی تبدیل شده‌اند
باکتری‌های خطرناک از مرزهای بیمارستانی عبور کردند. حضور عوامل عفونی مقاوم به آنتی‌بیوتیک در بدن روباه‌ها و پرندگان نشان می‌دهد این تهدید دیگر محدود به محیط‌های درمانی نیست و در زیست‌بوم‌های طبیعی نیز در حال گردش است؛ وضعیتی که می‌تواند مسیر انتقال آلودگی را پیچیده‌تر و کنترل عفونت‌ها را با چالش‌های جدی‌تری روبه‌رو کند.
نان بدون افزایش کالری، وزن بدن را بالا می‌برد
نان در فرآیند چاقی بی‌گناه نیست. مصرف نان می‌تواند حتی بدون افزایش کالری دریافتی، به افزایش وزن و چربی بدن منجر شود. مطالعه‌ای که توسط پژوهشگران دانشگاه «اوساکا» در ژاپن انجام شده است، تصویری متفاوت از نقش کربوهیدرات‌ها در متابولیسم بدن ارائه می‌دهد. برخلاف باور رایج که افزایش وزن را عمدتاً به مصرف بیش از حد چربی یا کالری بالا نسبت می‌دهد، این تحقیق نشان می‌دهد نوع منبع غذایی نیز می‌تواند در تنظیم وزن بدن نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.
نورون‌های مصنوعی سیگنال‌های مغزی را شبیه‌سازی کردند
مرز میان مغز و ماشین در حال کمرنگ شدن است. پژوهشگران با توسعه نوعی «نورون مصنوعی» توانسته‌اند برای نخستین‌بار ارتباطی مستقیم و مؤثر میان یک سامانه الکترونیکی و سلول‌های زنده مغزی برقرار کنند. این نورون‌های چاپی که با مواد انعطاف‌پذیر ساخته شده‌اند، سیگنال‌هایی تولید می‌کنند که از نظر شکل و زمان‌بندی به‌طرز چشمگیری به فعالیت واقعی نورون‌های زیستی شباهت دارند. اهمیت این پیشرفت زمانی آشکارتر می‌شود که بدانیم مغز انسان، با وجود پیچیدگی فوق‌العاده‌اش، بسیار کم‌مصرف‌تر از پیشرفته‌ترین رایانه‌های امروزی عمل می‌کند.
مصرف بالای قند مستقیما با بروز افسردگی مرتبط است
یک ارتباط نگران‌کننده بین قند و افسردگی شناسایی شده است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد افرادی که قند بیش‌تری مصرف می‌کنند، بیش از دیگران در معرض تجربه افسردگی و اضطراب قرار دارند. این یافته، نگاه‌ها را از اثرات معمول و جسمی مصرف قند، به سوی اثرات کم‌تر دیده‌شده آن بر مغز و روان می‌برد. در شرایطی که الگو‌های تغذیه‌ای جدید با سرعت بسیاری به سمت مصرف مواد شیرین و فرآوری‌شده حرکت می‌کند، این نتایج می‌تواند پیامد‌های گسترده‌ای بر سلامت عمومی داشته باشد. پرسشی که ذهن را درگیر می‌کند این است که قند تنها یک عامل ساده در تغذیه است یا بخشی از یک فرآیند که منجر به اختلالات روانی می‌شود.
«میکروبیوم روده» مسیر رشد مغز را از بدو تولد شکل می‌دهد
کد‌های ژنتیکی از همان لحظه تولد نوشته می‌شوند. یافته‌های تازه نشان می‌دهد که تعامل میان تغییرات «اپی‌ژنتیک» (Epigenetics) و «میکروبیوم روده» (Gut Microbiome) می‌تواند مسیر رشد عصبی کودک را از همان ابتدای زندگی تحت تأثیر قرار دهد.
طبل‌زنی با دوستان، «هورمون اعتماد» را در کودکان افزایش می‌دهد
هم‌نوازی با دوستان، هورمون پیوند را در کودکان فعال می‌کند. پژوهشی تازه نشان می‌دهد که نواختن طبل در کنار دوستان می‌تواند به‌طور مستقیم بر سازوکار‌های زیستی بدن کودکان اثر بگذارد و سطح هورمونی مرتبط با پیوند اجتماعی را افزایش دهد. این یافته نه‌تنها اهمیت تعاملات اجتماعی را برجسته می‌کند، بلکه نشان می‌دهد چگونه فعالیتی به‌ظاهر ساده مانند ضرب‌گرفتن گروهی، می‌تواند به تغییرات قابل اندازه‌گیری در بدن منجر شود.
ثبت با کیفیت‌ترین تصاویر از ماه توسط برنامه «آرتمیس» ناسا
تصاویر با کیفیت ثبت‌شده توسط فضانوردان برنامه آرتمیس ناسا، سطح این قمر را با جزئیاتی بی‌سابقه آشکار ساخته و فصل جدیدی در تاریخ اکتشافات فضایی گشوده است؛ فصل‌هایی که نه تنها دانش ما از کیهان را غنی می‌سازد، بلکه پایه‌گذار فناوری‌هایی برای آینده است.
بوی باران حاصل فعالیت هزاران میکروب است
بارش باران نه تنها تازگی را به هوا می‌آورد، بلکه باعث می‌شود بویی خاص از دل خاک برخیزد که انسان‌ها را به لحظاتی سرشار از آرامش دعوت می‌کند. بویی که بدون آن، تجربه باران ناقص به نظر می‌رسد و بخشی از زیبایی طبیعت را تشکیل می‌دهد. این بو، که اغلب به عنوان عطر خاک مرطوب توصیف می‌شود، بیش از یک پدیده ساده است و ریشه در فرآیند‌های میکروبی پیچیده‌ای دارد که در لایه‌های زیرین خاک رخ می‌دهد.
