علم

دانشمندان در مرور تازه‌ای از پژوهش‌ها شواهدی یافته‌اند که نشان می‌دهد ورزش از فرایندهای زیستی مؤثر بر سامانه پاکسازی مغز پشتیبانی می‌کند؛ سامانه‌ای که هنگام خواب مواد زائد انباشته‌شده را از مغز خارج می‌کند و برای حفظ سلامت مغز با افزایش سن اهمیت دارد.

مغز هرگز از یادگیری دست نمی‌کشد. مغز انسان هر روز با اطلاعات جدیدی روبه‌رو می‌شود؛ از یاد گرفتن یک مهارت تازه گرفته تا ثبت خاطرات و تجربه‌های روزمره. اما چگونه این اطلاعات را ذخیره می‌کند، بدون آنکه خاطرات قدیمی از بین بروند؟ دانشمندان در پژوهشی تازه با بررسی نحوه ارتباط میان بخش‌های مختلف مغز، به یافته‌هایی رسیده‌اند که می‌تواند درک ما از یادگیری، حافظه و نحوه پردازش اطلاعات در مغز را گسترش دهد.

مصرف دارو با یک لیوان آب، توصیه‌ای است که تقریبا همه ما بارها شنیده‌ایم؛ اما کمتر کسی به این فکر می‌کند که آیا هر نوع آبی برای این کار مناسب است یا خیر. امروزه انواع مختلفی از آب‌های معدنی، آب‌های قلیایی و نوشیدنی‌های گوناگون در دسترس هستند و بسیاری از افراد، بدون توجه به تفاوت‌های شیمیایی آن‌ها، داروی خود را با هر مایعی که در اختیار دارند مصرف می‌کنند. در حالی که همین انتخاب ساده می‌تواند در برخی داروها، به‌ویژه داروهای دارای پوشش مقاوم به اسید معده، بر عملکرد دارو اثر بگذارد.

یک تکه استخوان، دندان، مو یا حتی ذرات باقی‌مانده از مواد زیستی در یک محوطه باستانی می‌تواند اطلاعاتی را در خود پنهان کرده باشد که هزاران سال از چشم انسان دور مانده است. مطالعه DNA باستانی به دانشمندان اجازه داده است تا به جای تکیه صرف بر ابزارها، معماری‌ها و آثار باقی‌مانده از تمدن‌های گذشته، سراغ مولکول‌هایی بروند که ردپای زندگی انسان‌ها و موجودات زنده گذشته را حفظ کرده‌اند.

بسیاری تصور می‌کنند فقط نور خورشید تابستان برای تأمین ویتامین D مورد نیاز بدن کافی است، اما نتایج یک پژوهش تازه خلاف این موضوع را نشان می‌دهد. کمبود این ویتامین حتی در تابستان نیز در میان گروه‌های پرخطر شایع باقی می‌ماند و اتکا به آفتاب به‌تنهایی ممکن است پاسخگوی نیاز بدن نباشد.

سال‌ها تصور می‌شد خواب فقط فرصتی برای استراحت مغز است؛ اما پژوهش‌های یک دهه اخیر این تصویر را دگرگون کرده‌اند. دانشمندان اکنون می‌گویند در عمیق‌ترین مراحل خواب، سامانه‌ای ناشناخته در مغز فعال می‌شود که مواد زائد حاصل از فعالیت سلول‌های عصبی را جمع‌آوری و دفع می‌کند؛ فرایندی که ممکن است در پیشگیری از بیماری‌هایی مانند آلزایمر نقشی کلیدی داشته باشد، هرچند پژوهشگران تأکید می‌کنند هنوز همه ابعاد این سازوکار شناخته نشده است.

دی‌ان‌ای استخراج‌شده از دندان انسان‌هایی که ۵۵۰۰ سال پیش در کنار «دریاچه بایکال» زندگی می‌کردند، راز یکی از قدیمی‌ترین شیوع‌های شناخته شده طاعون را آشکار کرده است؛ کشفی که نشان می‌دهد این بیماری هزاران سال پیش از شکل‌گیری شهر‌ها نیز می‌توانسته انسان‌ها را به کام مرگ بکشاند.

چه ویژگی‌هایی باعث شده ایران به یکی از جذاب‌ترین سرزمین‌های جهان برای زمین‌شناسان تبدیل شود؟ چرا برخی پژوهشگران از ایران با عنوان «آزمایشگاه طبیعی زنده» یاد می‌کنند و چه رازهایی از تاریخ میلیون‌ها ساله زمین در دل این سرزمین نهفته است؟

چشم‌ها راز‌هایی را فاش می‌کنند که خودمان از آنها خبر نداریم. وقتی وارد یک محیط تازه می‌شویم، نگاه ما بی‌هدف در فضا حرکت نمی‌کند. مغز در همان لحظات نخست، میان انبوهی از اطلاعات دیداری انتخاب می‌کند؛ بعضی اشیا، نشانه‌ها و جزئیات برای ما مهم‌تر از بقیه به نظر می‌رسند و توجه‌مان را بیشتر به خود جلب می‌کنند. همین انتخاب‌های ظریف و شخصی در مسیر حرکت چشم‌ها، اطلاعاتی درباره اولویت‌های ذهنی هر فرد در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد.