انقلاب اسلامی چه هدیه‌ای به زنان داد؟

گروه فرهنگ و جامعه خبرگزاری آنا، الهام شریعتی کارشناس مطالعات زنان ـ حق کسب علم و دانش یکی از جنبه‏‌های حضور زن در جامعه است و اسلام بدون تفاوت جنسیتی به تحویل علم فرمان داده و زن را با ارز می‏‌شناسد. در آیه ۱۱ سوره مجادله خداوند می‏فرماید: «یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَالَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ.».

امام خمینی (ره) راجع ‏به تبلیغات دشمن که اسلام را مخالف تحصیل زنان معرفی می‏کرد، صریحاً اعلام فرمودند: «این حرف‏‌هایی که راجع ‏به زنان و یا مسائل دیگر شنیده‌‏اید، این‏ها همه تبلیغات شاه و اشخاص مغرض است و زن‏ها آزاد هستند و در تحصیل آزاد هستند».

امام با اهمیت دادن به علم‌آموزی زنان، به ‏طور عملی نیز دستور به رفع هرگونه موانعی بر سر راه یادگیری و پژوهش زنان در مسائل علمی می‏دادند. ایشان در پاسخ به یک سؤال رسیدن زنان به رتبه اجتهاد را نیز امکان‏پذیر می‏دانند و با تصریح به اینکه تحصیل در تمامی رشته‏ها از ثمرات انقلاب بوده می‏فرمایند: «حالا طوری شده است که خانم‏ها هم‏دوش با سایر برادران در تحصیل علم و عرفان و فلسفه و تمام شعب علم و انشاءالله صنعت فعالیت می‏کنند».

امام خمینی در جمع بانوان فرهنگی راجع‏ به تعلیم دختران هم می‏فرمودند: «اگر شما در محلی هستید که در آنجا باید تعلیم و تربیت خانم‏کوچولو‌ها را بکنید، باید خوب تربیت کنید».

ایشان یکی از وظایف همه افراد از جمله خانم‏ها را وظیفه آموزش چیز‌هایی می‏دانند که به درد دین و دنیای افراد می‏خورد؛ حتی در پیامی به ملت ایران به تمام خانم‏ها و آقایان باسواد فرمان می‏دهند که برای یاد دادن به پا خیزند و در مساجد و تکایا و حتی در منزل شخصی، نوشتن و خواندن را به خانم‏ها و آقایان بی‏سواد یاد دهند و از بی‏سوادان می‏خواهند که از این امر سرپیچی نکنند.

رشد زنان در فعالیت‏های مختلف علمی و اجرایی یکی از مواهب انقلاب اسلامی و ناشی از نگاهی تازه و انسانی به زن است تا پیش از انقلاب، براساس سرشماری سال ۱۳۵۵ بیش از ۶۰ درصد از زنان کشور بی‏سواد بودند.

زن و فعالیت‏‌های اقتصادی

براساس تعالیم اسلام، مردان و زنان در آنچه کسب می‏کنند، سهم دارند. در آیه ۳۲ سورۀ نساء آمده است: «لِلرِّجَالِ نَصِیبٌ مِمَّا اکْتَسَبُوا ۖ وَلِلنِّسَاءِ نَصِیبٌ مِمَّا اکْتَسَبْنَ». توجه به این اصل اقتصادی نشأت گرفته از معارف اسلامی در بیانات امام خمینی به کرات وجود دارد. در اینجا به ۲ مورد از آن‏ها اشاره می‏شود:» در نظام اسلامی، زن همان حقوقی را دارد که مرد دارد، حق تحصیل، حق کار، حق مالکیت»؛ «تمام معاملات خانم‏ها به اختیار خودشان است و آزاد هستند. اختیار شغل را آزاد هستند».

امام خمینی با تأکید به مساوات زنان و مردان در حق مالکیت و انتخاب شغل، حضور بانوان در صحنه‏های اقتصادی پس از انقلاب را در راه تعالی اسلام و مقاصد قرآن مجید قلمداد می‏کردند.

زن و فعالیت‌‏های سیاسی

در آیه ۱۱ سورۀ مبارکه تحریم، خداوند زنی را به ‏عنوان مثال برای اهل ایمان معرفی می‏کند: «وَ ضَرَبَ اللهُ مَثَلاً لِلَّذِینَ آمَنُوا امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ»: همسر فرعون، که آسیه نام داشت با انتخاب خود از پذیرش تحمیل و اجبار حاکمیت زمان خود سر باز زد و آزادانه سرنوشت خود را رقم زد؛ لذا در خطاب الهی مثالی برای اهل ایمان، اعم از مردان و زنان، قرار گرفت. همچون آسیه، زنان بی‏شماری با بصیرت و بینش در زندگی سیاسی خویش با احساس مسؤولیت بر نظام حکومتی حاکم بر جامعه خویش نظارت و تأثیر داشته‏اند. حق رأی دادن، حق انتخاب کردن و انتخاب شدن، حق انتقاد، حق حضور در مجلس شورای اسلامی و مشارکت در مسئولیت تقنین، حق امر به معروف و نهی از منکر نسب به مسئولین مملکتی در تمامی رده‏ها از جمله جلوه‏های حضور سیاسی زن در اجتماع است.

امام‏ خمینی برای این عرصه از حضور زنان، اهمیتی ویژه قائل بودند و شخصیت سیاسی زن را در کنار سایر ابعاد شخصیتی او، رشد بخشیدند. نمونه‌هایی از بیانات امام خمینی دراین‏باره مورد بررسی قرار می‏گیرد:

اسلام زن را تا حدی ارتقا می‏دهد که او بتواند مقام انسانی خود را در جامعه باز یابد و از حد شیء بودن بیرون بیاید و متناسب با چنین رشدی می‏تواند در ساختمان حکومت اسلامی مسئولیت‏هایی را به‏عهده بگیرد.

در این خطاب بر عهده گرفتن مسؤولیت زنان در حکومت مورد تأکید قرار می‏گیرد و این امر در مسیر رشد انسانی زن قلمداد می‏شود.

حضرت امام، به‏عنوان پیشوایی بصیر و آگاه، حتی دخالت در سیاست را تکلیف زنان دانسته و می‏فرمودند: «باشد همه زن‏ها و مرد‌ها در مسائل اجتماعی و مسائل سیاسی وارد باشند» و در جای دیگر تصریح کردند: «خانم‏ها حق دارند در سیاست دخالت کنند؛ تکلیفشان است».

تأکیدات و توصیه‏های حضرت امام در این بُعد باعث شد که حضور زنان ایرانی در سیاست الگوی زنان مبارز جهان شود و خیزش‏های رهایی‏بخش در مبارزات سیاسی زنان در کشور‌های دیگر ایجاد شود. امام خمینی در پیامی اظهار امیدواری کرده که جامعه زنان در سرتاسر عالم از خواب غفلتی که چپاولگران بر زن‏ها تحمیل کرده‏اند، بیدار شده و دیگر بازی نخورند و به مقام والای خود برسند. همچنین به ایشان توصیه می‏کنند که از تحول معجزه‏آسایی که برای زنان ایران در اثر انقلاب بزرگ اسلامی حاصل شد سرمشق گرفته و بکوشند تا جامعه خود را به آزادی و استقلال برسانند.

در حال حاضر، در پرتو نگاه جدیدی که نسبت به حضور زنان در جامعه ایجاد شده، نمونه‏های عینی اندیشه حضرت امام خمینی کاملاً بروز یافته است؛ به‏گونه‏ای که زنان متعددی را می‏توان نام برد که به‏ عنوان دیپلمات، نماینده مجلس، وزیر، معاون وزیر، شهردار، عضو شورای شهر و رئیس سازمان‏های مهم دولتی انجام وظیفه کرده و می‏کنند. یکی از این نمونه‏ها مرحومه «مرضیه حدیدچی»، معروف به خانم «طاهره دباغ»، مبارز فعال انقلابی و اولین دیپلمات زن ایرانی پس از انقلاب است که سه دوره نمایندگی در مجلس شورای اسلامی، رئیس زندان‏های زنان تهران و تدریس در دانشگاه را در کارنامه خود دارد.

همچنین می‏توان به خانم دکتر «مرضیه وحید دستجردی» وزیر بهداشت در دوره دهم، خانم «مرضیه افخم»، سخنگوی وزارت امور خارجه در دولت شازدهم، دکتر «فاطمه بداغی»، دکتر «الهام امین‏زاده» و دکتر «لعیا جنیدی» مشاورین حقوقی رئیس‏جمهور در دولت دهم، یازدهم و دوازدهم، دکتر «فهیمه فرهمندپور» مشاور سابق وزیر کشور در امور زنان و خانواده، «معصومه دادونود»، «مژده صابری» و «مهری روستایی» به‏ عنوان اولین شهرداران زن در تهران و ساوه، «معصومه آباد» و «الهه راستگو» از اعضای سابق شورای شهر تهران، «معصومه ابتکار»، رئیس سابق سازمان محیط زیست، دکتر «زهرا آیت‏اللهی» رئیس شورای فرهنگی اجتماعی زنان و بانوان متعدد دیگری اشاره کرد.