یادداشت/نقش و تأثیر بندگی الهی در نظام توزیع عادلانه ثروت از دیدگاه قرآن مجید

*در نظام اقتصادی اسلام مسئله توزیع برخلاف نظام‌های اقتصادی رایج یعنی سوسیالیسم و کاپیتالیسم که یکی از دو عنصر کار و یا مالکیت را مالک توزیع دانسته‌اند با تأکید بر دو عنصر کار و مالکیت مبنای توزیع را بر اساس عدالت» تعریف می‌نماید.

مقاله علمی پژوهشی‌ای تحت عنوان ” نقش و تأثیر بندگی الهی در نظام توزیع عادلانه ثروت از دیدگاه قرآن مجید ” تألیف آقایان دکتر اصغر رجبی دِه برزویی و دکتر محمّد بید گلی دو تن از استادان دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال و واحد ورامین – پیشوا و قرچک در فصلنامه تخصصی مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی در تابستان 1400 مورد تأیید نهایی و آمادهٔ چاپ گردیده است.

ازآنجاکه این مقاله علمی – پژوهشی می‌تواند راهگشای دانشجویان علوم انسانی در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد رشته‌های حقوق، اقتصاد، فقه و حقوق اسلامی، روابط عمومی، مدیریت علوم فرهنگی، حسابداری و گرایش‌های دیگر واقع گردد، این رسانه ضمن آرزوی بهترین‌ها و ایفاد تبریک محضر اساتید عظام یاد شده به ویژه محضر استاد محترم دکتر محمّد بیدگلی که به تواتر با ارسال یادداشت‌های گرانسنگ خود این مجموعه را مورد تفقّد قرار می‌دهند؛ در این مجال نسبت به انتشار بخشی از مقاله مذکور اقدام می‌نماید.

در طول تاریخ مطالعه اقتصاد به معنای وسیع کلمه، هیچ‌وقت جدا و مستقل از مطالعه علوم اجتماعی نبوده است؛ به‌عبارت‌دیگر اقتصاد به‌عنوان یک علم اجتماعی به مطالعه مسائل و امور اقتصادی پرداخته است.

همان‌طور که می‌دانیم دین اسلام مجموعه‌ای از بایدها و نبایدها و توصیه‌هایی منسجم است که از ارائه تشریعی خداوند برای هدایت انسان سرچشمه گرفته است، این مجموعه منسجم در راستای هدایت انسان به ارائه برنامه‌ای برای زندگی دنیوی انسان پرداخته است؛ مسئله عدالت و توزیع عادلانه یکی از ویژگی‌های نظام اقتصادی اسلام است که ضمن محترم شمردن تلاش افراد از تکثر ثروت توسط عده‌ای خاص جلوگیری می‌کند.

نویسندگان مقاله اعتقاد دارند ازآنجاکه اقتصاد یکی از مقولات مهم جامعه اسلامی ما است و همیشه مورد تأکید مقامات جمهوری اسلامی است لذا، به نظر می‌رسد که بندگی الهی مستلزم این است که دستورات و اوامر الهی را از منابع اسلامی استخراج و استنباط و در زندگی بکار ببندیم.

در نگاه دین اسلام مشکل اصلی اقتصاد «کمبود نسبی منابع طبیعی و عدم امکان افزایش آن» نیست بلکه اسلام مشکل اساسی را به «انسان و رفتارهای اختیاری او» برمی‌گرداند.

این مقاله با روش تحلیلی و تفسیری در پی پاسخ به این پرسش است که «بندگی الهی چه نقش و تأثیری در توزیع عادلانه ثروت از دیدگاه قرآن مجید» پیشنهاد می‌دهد؟

یافته‌های تحقیق نشان‌دهنده این است که نظام اقتصادی اسلام با توجه به بندگی الهی به ارائه مکانیسم توزیع عادلانه مبتنی بر سه اصل کار و تلاش _ مالکیت و حدّ کفایت و نیاز همچنین راهکارهایی از دیدگاه قرآن می‌پردازد تا انسان به اهداف الهی خود در دو بعد مادی و معنوی نائل گردد، لذا توزیع ثروت در نظام اقتصادی اسلام در قبل و بعد از تولید بر اساس معیار کار و مالکیت از یک‌سو و حد کفایت و نیاز از سوی دیگر تأمین‌کننده عدالت است.

از میان سه رکن «تولید توزیع و مصرف» جایگاه توزیع در نظام‌های اقتصادی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، در نظام اقتصادی اسلام مسئله توزیع برخلاف نظام‌های اقتصادی رایج یعنی سوسیالیسم و کاپیتالیسم که یکی از دو عنصر کار و یا مالکیت را مالک توزیع دانسته‌اند با تأکید بر دو عنصر کار و مالکیت مبنای توزیع را بر اساس ««عدالت»» تعریف می‌نماید.

* این مقاله علمی – پژوهشی می‌تواند راهگشای دانشجویان علوم انسانی در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد رشته‌های حقوق، اقتصاد، فقه و حقوق اسلامی، روابط عمومی، مدیریت علوم فرهنگی، حسابداری و گرایش‌های دیگر واقع گردد.