پیشنهادهای عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد در خصوص رفع موانع پیشرفت آموزش رشته حسابداری

دکتر غلامرضا فرساد امان اللهی متولد تبریز، تحصیلاتش را تا مقطع کار‌شناسی ارشد در شهرستان تبریز به اتمام رساند و از سال ۱۳۷۲ همکاری خود را با دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز و سایر واحد‌های استان آذربایجان شرقی و غربی و مراکز دانشگاه پیام‌نور این دو استان و همچنین مراکز مدیریت دولتی و صنعتی به صورت حق‌التدریس آغاز کرد و همزمان مسئولیت اجرایی در سازمان بازرسی و بنیاد مستضعفان و جانبازان استان آذربایجان شرقی را بر عهده داشت.

در سال ۱۳۷۴ برای ادامه تحصیل به کشور هند عزیمت کرد و سال ۱۳۷۷ پس از بازگشت به عضویت هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکزی در آمد. او دارای مدرک دکتری تخصصی حسابداری است.

فرساد امان‌اللهی درباره وضع رشته حسابداری و سطح علمی آن در دانشگاه ها، آینده شغلی و بازار کار این رشته، موانع توسعه رشته حسابداری، ارتقای علمی استادان حسابداری و ... با خبرنگار خبرگزاری آنا به گفت‌وگو نشسته است که آن را در زیر می خوانیم:

تاریخچه مختصری از رشته تخصصی خود(حسابداری) ارائه کنید

- حسابداری در جهان نزدیک به ۶۰۰۰ سال قدمت دارد و تاریخ نخستین مدارک کشف شده حسابداری به ۳۶۰۰ سال قبل از میلاد بر می‌گردد. مدارک و شواهد به دست آمده از تمدن باستانی مصر (۵۲۵-۵۰۰۰ ق. م) حکایت از آن دارد که در اجرای طرح های ساختمانی این تمدن، نوعی کنترل حسابداری برقرار بوده که بهره‌گیری از نیروی کار هزاران هزار نفر را در امر ایجاد بنا و حمل و نقل مصالح ساختمانی در تشکیلاتی منظم، می‌سر می‌کرده است، از تمدن مصر در دورانی که یونانیان و رومیان بر آن تسلط داشتند نیز مجموعه‌های متعددی از حساب های نوشته شده بر پاپیروس باقی مانده است.

پیشینه حسابداری در ایران نیز به نخستین تمدنهایی بر می‌گردد که در این سرزمین پا گرفت و مدارک حسابداری بدست آمده با ۲۵ قرن قدمت، گواه بر پیشرفت این دانش در ایران باستان است. در طول تاریخ، روشهای حسابداری متنوع و متعددی برای اداره امور حکومتی و انجام دادن فعالیت های اقتصادی ابداع شد، که در پاسخ به نیازهای زمان، سیر تحولی و تکاملی داشته است.

در سال های اخیر نظام اقتصادی ایران مسئولیت تدوین استانداردهای ملی حسابداری را به موجب قانون تشکیل سازمان حسابرسی بر عهده سازمان حسابرسی گذاشته است. سازمان حسابرسی نیز تاکنون بیش از ۲۵ استاندارد حسابداری بصورت لازم الاجرا منتشر کرده و در دسترس گذاشته لیکن در تمامی این استاندارد‌ها قید مطابقت با استانداردهای بین المللی حسابداری آورده شده است.

آینده شغلی و بازار کار رشته حسابداری در ایران را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

به نظر می‌رسد فارغ‌التحصیلان دوره‌های تحصیلات تکمیلی این رشته، آمادگی و پختگی بیشتری برای حضور در بازار کار دارند.

فارغ‌التحصیلان این رشته پس از اتمام تحصیل می‌توانند در سطوح مختلف و شاخه‌های متفاوت عهده‌دار انجام امور مالی شوند. فارغ‌التحصیلان توانمند این رشته مشکلی در زمینه کار ندارند؛ چون هر فرد سرمایه‌گذار و هر مؤسسه اعتباری برای سرمایه‌گذاری یا اعتبار دادن، به حسابدار نیاز دارد.

سطح علمی این رشته را در دانشگاه های ایران چگونه ارزیابی می‌کنید؟

اکنون این رشته در دانشگاه های دولتی و غیرانتفاعی تا مقطع دکتری تدریس می‌شود و مجامع مختلف علمی و تخصصی در گرایش‌های مختلف تاسیس شده که مبین توسعه این علم است.

بررسی تاریخی علوم نشان می‌دهد که عوامل موثری در شکل گیری و رشد دانش حسابداری به طور خاص نقش داشته‌اند که می‌توان مجلات علمی و تخصصی را مورد نظر قرار داد.

نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد که بر اساس عنوان مقالات بیشترین درصد انتشار، موضوع حسابداری مالی با) درصد وپس از آن مقالات با موضوع مالی با ۲۴ درصد است. ۲۲ درصد مقالات منتشر شده با موضوع حسابداری مدیریت، ۱۴درصد با موضوع حسابرسی، ۶درصد مدیریت و تنها ۵درصد مقالات با موضوع حسابداری دولتی بوده است. بر این اساس روند پرداختن به موضوعات مدیریت مالی در مجلات تخصصی حسابداری رو به افزایش است.

آیا موانعی برای توسعه این رشته در کشورمان وجود دارد؟

در بیشتر کشورهای در حال توسعه از جمله کشورمان روش های حسابداری متداول مورد استفاده قرار می‌گیرند. ولی با اندک توجهی به محیط گزارشگری مالی در ایران و توجه به برخی از تفاوتهای اصلی با محیط گزارشگری کشورمان مشخص می‌نماید که تفاوتهای اساسی و عمده‌ای بین این محیط‌ها وجود دارد.

از طرفی در بخش هایی که دولت در آن‌ها سرمایه گذاری نموده است سود و زیان ملاک ارزیابی عملکرد مدیریت نیست. مدیران این واحدهای اقتصادی دولتی مدام در حال تغییر و چرخش هستند و مهم‌ترین وظیفه این مدیران حرکت در راستای بودجه مصوب و رعایت الزامات قانونی است. بخش دیگری از سرمایه گذاری‌ها در واحدهایی با عنوان تحت پوشش که ماهیتا مشخص نیست بر اساس نظر دیوان محاسبات، دولتی هستند و بر اساس نظر وزرارت دارایی به لحاظ دریافت مالیات، دولتی نیستند. ضمنا بخش های عمده‌ای از واحدهای اقتصادی نیز تحت مدیریت بنیاد‌ها، ارگان‌ها و سازمان‌ها هستند. در تمامی این واحد‌ها عملکرد مبتنی بر رعایت قوانین، مقررات و دستورات حاکم است.

بخش دیگری از فعالیت های واحدهای اقتصادی در قالب بخش غیر دولتی می‌باشد که از بسیاری جهات عملکرد آنها مشابه بخش دولتی است و در ‌‌نهایت بخش خصوصی نیز علی رغم تمام مشکلات و موانع، در برخی از زمینه‌های اقتصادی و تجاری فعالیت می‌کند.

یکی دیگر از مشکلات مبتلا به اقتصاد کشور که از موانع اصلی توسعه حسابداری نیز هست مشکل بازار ناقص و غیر کارای سرمایه و همچنین ادغام بازار پول و سرمایه در ایران است.

از دیگر موارد می‌توان به کم بها دادن دولتمردان و تصمیم گیران به اهمیت و نقش حسابداری در سطوح کلان را نام برد. در سطح آموزش عالی نیز در مقایسه با بسیاری از رشته‌ها به رشته حسابداری آن توجه لازم نمی‌شود. عوامل موثر بر توسعه اقتصادی هر کشور که مورد تایید بسیاری از صاحبنظران قرار دارد عبارت است از منابع طبیعی، نیروی انسانی، بازار رقابتی، ثبات سیاسی و نظام های اطلاعاتی مطمئن.

در این نظام های اطلاعاتی دو گروه عمدتا دخیل هستند یکی اقتصاددانان و دیگری حسابداران. به هر حال علی رغم تفاوت هایی که این دو گروه در پردازش و ارائه اطلاعات دارند باید توجه داشت که این گروه‌ها هر دو تقریبا از یک سری منابع اطلاعاتی استفاده می‌کنند ولی محصول نهایی آنها با یکدیگر تفاوت دارد. با توجه به کارکرد و حیات تاریخی هر دو گروه در محیط‌های اقتصادی، لازم است استقلال، آنها از یکدیگر به رسمیت شناخته شود و از تداخل وظایف و کارکردهای این دو گروه جلوگیری به عمل آید.

حال با توجه به این مطالب عمده‌ترین موانع توسعه نیافته حسابداری در ایران را می توان وجود اقتصاد نامتعادل و انحصار ریشه دار در اقتصاد کشور، نبود فرهنگ حساب خواهی و بی‌توجهی عموم به نقش حسابداران در فرایند توسعه، نبود استانداردهای حسابداری متناسب با شرایط موجود در قوانین و خلاء قانونی و سکوت قانون در مقابل رویداد‌ها پیش روی حسابداری نام برد.

پیشنهاد شما برای ارتقاء علمی استادان این رشته چیست؟

با توجه به تخصصی شدن علوم از جمله دانش حسابداری، ضرورت توجه به پژوهش‌ها و انتشار نشریه تخصصی با موضوع حسابداری با گرایش‌های مختلف بیشتر احساس می‌شود.

از طرفی مجلات علمی نقش قابل توجهی در تولید دانش و معرفت علمی داشته‌اند. لذا توصیه می‌شود همه نویسندگان به اولویت‌های پژوهشی حسابداری توجه داشته باشند، تا از این طریق بتوان بر انبوه یافته‌های علمی افزود.

سعی در انتشار مجلات بین المللی در این حوزه و ارتقاء جایگاه کشور در رتبه بندی مجلات علمی حسابداری در مقایسه با مجلات علمی حسابداری درسطح منطقه‌ای و بین المللی صورت گیرد که ضرورت دارد نسبت به انتشار نشریات تخصصی بین المللی در حوزه حسابداری اقدام شود.

سردبیران و داوران علمی نشریات هم به اهداف و محورهای موضوعی نشریه توجه کرده و بر اساس آن اقدام به پذیرش و انتشار مقالات کنند. علاوه بر این موارد، بررسی تحلیل محتوای گرایش های پژوهشی در مجلات علمی تخصصی حسابداری در محیط متغیر و رقابتی امروز مستلزم به کارگیری فناوری اطلاعات است.

* اسامی مجلاتی که مقالات شما را چاپ کرده‌اند؟

من دو جلد کتاب در مورد حسابداری صنعتی تالیف کرده ام و کتاب هزینه یابی در دست چاپ است. تعداد مقالات چاپ شده تا این تاریخ ۱۰ مورد در مجلات‌ ای اس‌ ای و ۴ مورد در اسکوپس با نمایه و دو مورد‌ای اس سی است.

* به عنوان متخصص در حوزه علم حسابداری آیا با دانشگاه‌ها و مراکز علمی جهان همکاری داشته‌اید؟

بله من با دانشگاه یو اس‌ام مالزی همکاری تحقیقاتی دارم.

* توصیه شما به دانشجویان رشته حسابداری چیست؟

دانشحویان حسابداری را به عنوان یک فن و علم به صورت عمقی بیاموزند و توجه کنند تنها داشتن مدرک برای این رشته کافی نیست لذا می‌طلبد که بصورت عملی و تجربی به یادگیری این رشته بپردازند.

تا چه حد نتایج تحقیقاتی این رشته قابلیت کاربردی شدن در کشور را دارد و چگونه می‌توان در سطح مدیریتی از آنها استفاده کرد و موانع و پیشنهادهای اجرایی شدن آن چیست؟

آشنا نبودن مدیران نسبت به مفاهیم و روش های حسابداری مدیریت و همچنین عدم آموزش کافی و مناسب در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی به منظور آماده سازی مدیران آینده و مضافا عدم تهیه اطلاعات بموقع توسط سیستم های حسابداری و تغییرات پیاپی در سیاست های اقتصادی. از سوی دیگر، نبودن استانداردهای پذیرفته شده در حسابداری مدیریت را می‌توان از عمده موانع نام برد که مطمئنا با برگزاری سمینار‌ها و کارگاه‌های آموزشی برای مدیران و توجه به آموزش‌های محتوایی در دانشگاه می‌توان یافته‌های تحقیقتات و پژوهش‌ها را می‌توان کاربردی کرد.

سخن آخرتان را بیان فرمائید.

عدم استقبال رتبه‌های بر‌تر آزمون‌های ورودی به دلیل عدم گزینش علمی مناسب دانشجویان در بدو ورود به رشته حسابداری، چند شغله بودن استادان رشته حسابداری و نیز تسلط ناکافی برخی از اساتید و دانشجویان حسابداری به زبان انگلیسی و فناوری اطلاعات به عنوان موانع پیشرفت آموزش حسابداری در ایران است.

پیشنهادهایی به شرح زیر برای هر یک از این ارکان برای استادان، دانشجویان و نظام آموزشی کشور ارائه می‌شود:

برای استادان:

تامین مالی استادان، به گونه‌ای که نیازی به شغل دوم نداشته باشند

ملزم نمودن اعضای هیئت علمی به ارائه مقاله‌های علمی به صورت مستمر

بهبود نظام ارزشیابی استادان با در نظر گرفتن میزان پژوهش‌های انجام شده

آثار چاپ شده و موفقیت‌های علمی آنان

کاهش تعداد ساعت‌های موظفی تدریس استادان و فراهم نمودن شرایط مناسب جهت انجام امور پژوهشی

استفاده نکردن از استادان پاره وقت در دانشگاه‌های بر‌تر

برگزاری کارگاه‌های آموزشی برای استادان به منظور به روزآوری دانش آنان در حوزه فناوری اطلاعات، و اضافه کردن شرط داشتن مدرک تافل بین المللی به عنوان یکی از شرایط استخدام اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها یا حداقل دانشگاه‌های بر‌تر

برای دانشجویان:

اعطای بورس تحصیلی به دانشجویان ممتاز در مقطع دکتری برای ادامه تحصیل در دانشگاه‌های بر‌تر دنیا به رغم امکان ادامه تحصیل در داخل کشور

اختصاص ضریب بیشتری به درس زبان انگلیلسی در آزمون‌های ورودی جهت پذیرش دانشجو در مقاطع تحصیلات تکمیلی و ایجاد دوره‌های عملی در قالب انعقاد قرارداد با شرکت‌ها و سازمان‌های معتبر؛ به منظور کسب تجربه کافی در نزد دانشجویان و ایجاد آمادگی در آن‌ها جهت جذب به بازار کار

برای نظام آموزشی کشور:

تغییر در شیوه آموزش زبان انگلیسی در مقاطع مختلف آموزشی

گنجاندن درسی با عنوان فناوری اطلاعات و ارتباطات در رشته‌های دوره دبیرستان

تدریس درس‌های حسابداری به زبان اصلی در دانشگاه‌های بر‌تر

آموزش حداقل یک نرم افزار حسابداری رایانه‌ای مناسب در طول دوره کار‌شناسی و اختصاص واحدهای درسی بیشتری در دوره کار‌شناسی به مبانی نظری و عملی فناوری اطلاعات