آنا گزارش می دهد
یک استادیار دانشگاه آزاد اسلامی در گفتوگو با آناتک:
حجت الاسلام کاشانی در جلسه سوم «مبانی فاطمیه»:
فجر یمن یا غروب ائتلاف؛ نبرد بر سر دروازه سرخ/ باب‌المندب؛ تنگه‌ای کوچک با سایه‌ای بزرگ بر تاریخ جنگ
به گزارش خبرگزاری آنا تحولات میدانی یمن طی سال‌های گذشته، به‌ویژه در جبهه‌های غربی، مناطق ساحلی، ارتفاعات راهبردی و محور‌های ارتباطی، به یکی از پیچیده‌ترین آزمون‌های نظامی و سیاسی عربستان تبدیل شده است؛ آزمونی فراتر از تصورات اولیه ریاض از یک عملیات سریع و تعیین‌کننده. آنچه در میدان نبرد شکل گرفته، صرفاً مجموعه‌ای از درگیری‌های پراکنده نیست، بلکه روندی طولانی از فرسایش توان نظامی ائتلاف، ناکامی در تثبیت موقعیت‌ها، تغییر مکرر آرایش نیرو‌ها و تلاش برای بازسازی تصویر قدرت از طریق ابزار‌های رسانه‌ای است.
عربستان در آغاز جنگ یمن، با اتکا به برتری تسلیحاتی، حمایت گسترده خارجی، نیروی هوایی و شبکه متحدان محلی، تصور می‌کرد می‌تواند در مدت کوتاهی معادلات سیاسی و نظامی این کشور را تغییر دهد. با این حال، استمرار جنگ و مقاومت نیرو‌های یمنی، این محاسبه را با چالش جدی مواجه کرد.
در طول سال‌های جنگ، جبهه‌های مختلف یمن از صعده و مأرب تا تعز، الحدیده، سواحل غربی، مناطق مرزی و محور‌های جنوبی، شاهد تحولات مکرر نظامی بوده‌اند. تغییر خطوط تماس، بازپس‌گیری برخی مناطق، عقب‌نشینی نیرو‌های وابسته به ائتلاف و استمرار مقاومت در برابر عملیات‌های گسترده، نشان داد برتری تسلیحاتی به‌تنهایی تضمین‌کننده پیروزی در جنگ‌های پیچیده جغرافیایی و فرسایشی نیست.
یکی از مهم‌ترین مشکلات راهبرد سعودی، فاصله میان تصرف یک موقعیت نظامی و توانایی حفظ آن است. در بسیاری از عملیات‌ها، دستیابی به برخی مناطق با هزینه‌های سنگین همراه بوده و تثبیت دستاورد‌ها نیز به مسئله‌ای دشوارتر تبدیل شده است. این وضعیت، بار دیگر اهمیت نیرو‌های بومی، شناخت جغرافیا، انسجام عملیاتی و توان استمرار مقاومت را در معادلات نظامی برجسته می‌کند.
باب‌المندب در غرب یمن، تنها یک گذرگاه دریایی نیست؛ این تنگه یکی از مهم‌ترین نقاط اتصال دریای سرخ به خلیج عدن و مسیر ارتباطی میان تجارت آسیا، اروپا و بازار‌های جهانی محسوب می‌شود. از همین رو، هر تحول نظامی در اطراف آن می‌تواند ابعاد منطقه‌ای و بین‌المللی پیدا کند.
درگیری بر سر مناطق پیرامونی باب‌المندب، فرودگاه ذباب، ارتفاعات خُبّوب و محور‌های ساحلی، اهمیت جغرافیای غرب یمن را در محاسبات نظامی طرف‌های درگیر نشان می‌دهد. تلاش برای کنترل این مناطق و استمرار عملیات در محور‌های ساحلی، بیانگر رقابت بر سر موقعیت‌هایی است با ظرفیت تأثیرگذاری بر امنیت دریایی و موازنه قدرت در دریای سرخ همراه است.
یکی از شاخص‌های مهم ارزیابی قدرت نظامی، نه صرفاً توان پیشروی، بلکه قابلیت حفظ مناطق تصرف‌شده، تأمین خطوط ارتباطی، تثبیت امنیت و جلوگیری از بازگشت دشمن به مواضع ازدست‌رفته است.
در جنگ یمن، نیرو‌های وابسته به ائتلاف سعودی بار‌ها با چالش حفظ موقعیت‌های نظامی، تأمین مناطق تحت کنترل و مقابله با حملات متقابل مواجه شده‌اند. این مسئله در مناطق کوهستانی، محور‌های ساحلی و خطوط تماس طولانی، پیچیدگی بیشتری پیدا می‌کند.
هرگاه یک عملیات با اعلام دستاوردهای گسترده همراه شود، اما خطوط تماس همچنان متزلزل باقی بمانند یا درگیری‌ها در همان مناطق استمرار یابد، فاصله میان موفقیت تبلیغاتی و دستاورد عملیاتی آشکار می‌شود.
در کنار میدان نظامی، میدان رسانه‌ای نیز به یکی از عرصه‌های اصلی تقابل تبدیل شده است. طرف‌های درگیر تلاش می‌کنند تحولات جبهه‌ها را به‌گونه‌ای روایت کنند تا روحیه نیرو‌های خودی حفظ شود، افکار عمومی تحت تأثیر قرار گیرد و هزینه سیاسی شکست‌ها کاهش یابد.
در روایت‌های رسانه‌ای وابسته به ائتلاف سعودی، عقب‌نشینی نیرو‌ها گاه با عناوینی نظیر «بازآرایی تاکتیکی»، «استقرار مجدد» یا «تغییر مأموریت» توضیح داده می‌شود. چنین اصطلاحاتی در ادبیات نظامی به خودی خود غیرعادی نیستند؛ اما هنگامی اعتبار پیدا می‌کنند که با شواهد میدانی، حفظ توان عملیاتی و دستیابی به اهداف اعلام‌شده همراه باشند.
در مقابل، نیرو‌های یمنی نیز با انتشار تصاویر عملیات، اعلام دستاوردهای نظامی و برجسته‌سازی عقب‌نشینی طرف مقابل، در پی تثبیت روایت پیروزی خود هستند.
از همین رو، جنگ یمن را نمی‌توان تنها با بیانیه‌های رسمی یا گزارش‌های رسانه‌ای یکی از طرف‌ها تحلیل کرد. ارزیابی دقیق، مستلزم بررسی هم‌زمان تغییر خطوط تماس، کنترل واقعی مناطق، استمرار عملیات، میزان خسارات و توانایی هر طرف برای حفظ دستاوردهای خود است.
یکی از تلخ‌ترین ابعاد جنگ یمن، حملات مکرر به مناطق مسکونی، زیرساخت‌های غیرنظامی و مراکز درمانی است. در طول این جنگ، گزارش‌های متعدد سازمان ملل، نهادهای حقوق بشری و رسانه‌های بین‌المللی درباره تلفات غیرنظامیان، تخریب خانه‌ها، آسیب به بیمارستان‌ها، مراکز درمانی و زیرساخت‌های حیاتی منتشر شده است.
حملات هوایی و بمباران مناطق مسکونی، علاوه بر خسارات مستقیم انسانی، پیامد‌های گسترده‌ای بر زندگی اجتماعی و اقتصادی مردم یمن برجای گذاشته است. تخریب مراکز درمانی و اختلال در خدمات بهداشتی، دسترسی میلیون‌ها نفر به درمان را دشوار کرده و بحران انسانی این کشور را تشدید کرده است.
حملات به مناطق مسکونی و مراکز درمانی، حتی در شرایط ادعای دستیابی به اهداف نظامی، نمی‌تواند از منظر حقوق بین‌الملل بشردوستانه بدون بررسی دقیق مشروع تلقی شود. اصول تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی، تناسب حمله و اتخاذ تدابیر احتیاطی، از قواعد بنیادین جنگ محسوب می‌شوند که نیرو‌های ائتلاف سعودی هیچگاه به هیچکدام از این موارد پایبند نیستند.
جنگ یمن را باید یکی از مهم‌ترین نمونه‌های محدودیت قدرت نظامی در برابر مقاومت سازمان‌یافته و جغرافیای پیچیده دانست. عربستان و ائتلاف همراه آن، با وجود برخورداری از امکانات تسلیحاتی و حمایت خارجی، نتوانسته‌اند در تمام مراحل جنگ به اهداف اعلام‌شده خود دست یابند و یک نتیجه سیاسی و نظامی پایدار را بر سراسر یمن تحمیل کنند.
در سوی مقابل، استمرار مقاومت نیرو‌های یمنی، حفظ ظرفیت عملیاتی و حضور در محور‌های راهبردی، نشان‌دهنده دشواری حذف این بازیگر از معادلات امنیتی منطقه است.
آنچه با اطمینان بیشتری می‌توان گفت، تبدیل جنگ یمن به یک بحران طولانی‌مدت برای راهبرد سعودی است؛ بحرانی که در آن برتری تسلیحاتی نتوانسته به پیروزی سیاسی قاطع تبدیل شود و میدان نبرد، بار‌ها محدودیت‌های قدرت نظامی و تبلیغاتی ائتلاف را آشکار کرده است.
انتهای پیام/
