تحلیل عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد از ابعاد ژئوپلیتیکی جنگ تحمیلی سوم

نصرت الله حیدری عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایلام در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری آنا با بیان اینکه جنگ تحمیلی آمریکا علیه ایران، آغاز یک نظم جدید در عرصه روابط بین‌الملل به حساب می‌آید، اظهار کرد: «جنگ تحمیلی سوم» دیگر صرفاً یک رویداد نظامی تلقی نمی‌شود؛ بلکه از منظر ژئوپلیتیک انتقادی، یک نقطه عطف ساختاری است که سه لایه دارد.

حیدری در تشریح لایه نخست جنگ تحمیلی سوم علیه ایران گفت: نخستین لایه، لایه امنیتی (بحران مشروعیت هژمون) است؛ شکست راهبردی آمریکا در جنگ علیه ایران و حمله ایران به پایگاه‌های آمریکا در منطقه و نابودی آنها،  آمریکا را با چالش های بسیار مواجه کرده است، ناکامی آمریکا در تضمین امنیت متحدان خود خاصه در منطقه خلیج فارس و ناتوانی در ائتلاف‌سازی، مفهوم «چتر امنیتی» او را به چالش کشیده و به اصطلاح «معضل امنیتی» را از سطح منطقه‌ای به سطح نظام بین‌الملل منتقل کرده است. این وضعیت، کشورهای منطقه را به سمت «امنیت خودگردان» و موازنه‌سازی چندجانبه سوق داده است.

وی ادامه داد: لایه اقتصادی-راهبردی (کنترل گلوگاه) دومین لایه جنگ تحمیلی سوم علیه ایران است، تحول در رژیم حقوقی تنگه هرمز از «آزادی دریانوردی» به «مجوزمحوری» از سوی  ایران، نماد دیگری از گذار از نظم دریایی لیبرال به نظم دسترسی مشروط است. این تغییر، هزینه‌های مبادلاتی و ریسک زنجیره تأمین جهانی را بازتعریف کرده‌ و ابزارهای جدیدی از قدرت ساختاری در اختیار بازیگران منطقه‌ای مانند ایران قرار داده است. ایران اکنون با کنترل تنگه هرمز به نوعی اقتصاد جهانی خاصهانرژی را مدیریت می کند واین یک نظم است.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی از لایه سوم به عنوان لایه ساختاری (گذار قدرت) نام برد و توضیح داد: گذر از نظام تک‌قطبی  به جهان چندقطبی در حال پدیدار شدن و استقرار است. جنگ آمریکا با ایران این روند را شتاب داد و نگاه به شرق تقویت شده است. تسریع روند چندقطبی‌شدن از طریق کاهش قدرت و نفوذ  آمریکو ظهور ائتلاف‌های منطقه‌ای جایگزین مانند پیمان مکه و تقاضای کشورهای دیگر منطقه برای مشارکت ایران در ترتیبات امنیتی جدید منطقه و شکل‌گیری روایت‌های هنجاری رقیب (عدالت در برابر سلطه) در افکار عمومی در سطح  جهانی قابل مشاهده است.

به گفته حیدری، در چارچوب نظریه «گذار قدرت»، این تحولات نشان‌دهنده جابه‌جایی ددریجی منابع مشروعیت و توانایی شکل‌دهی به نظم جدید از غرب به بازیگران نوظهور در شرق مانند ایران است.

وی با بیان اینکه جنگ تحمیلی آمریکا علیه ایران یک شکست راهبردی سنگین برای او به عنوان یک قدرت هژمون به حساب می آید که پیامدهای منطقه ای و جهانی در پی خواهد داشت، ادامه داد: این شکست آغاز یک نظم نوین جدید است که در آن «چتر امنیتی آمریکا» و قدرت نظامی  آن به چالش کشیده شده است و کشورها به دنبال امنیت خودگردان، ائتلاف سازی منطقه ای برای بقای  خود هستند.

عضو هیئت علمی واحد ایلام اضافه  کرد: در کنار این تحول مهم، گفتمان جدیدی هم با عنوان «مقاومت در برابر سلطه» و یا «عدالت» در دنیا شکل گرفته‌است و در آن آمریکا کاملاً منزوی شده است. در نظم جدید «گلوگاه‌های راهبردی» مانند «تنگه هرمز» به ابزار قدرت اثرگذار تبدیل شده اند و فضای ساختاری برای ظهور قدرتهای منطقه‌ای و جهانی جدید فراهم شده و ایران محور تحولات جدید منطقه و جهان است.