یک استادیار دانشگاه آزاد اسلامی در گفت‌وگو با آناتک:
حجت الاسلام کاشانی در جلسه سوم «مبانی فاطمیه»:
در گفت وگو با آنا مطرح شد
اصلاح سیاست‌های اقتصاد سلامت و نظارت بر نسخه‌نویسی به کاهش مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک کمک می‌کند
به گزارش خبرنگار آنا؛ سیدرضا رئیسکرمی در نشست خبری چهارمین کنگره علمی مصرف بهینه آنتی‌بیوتیک‌ها و پیشگیری از مقاومت میکروبی با اشاره به ضرورت توجه جدی‌تر به موضوع مقاومت میکروبی اظهار کرد: شرایط فعلی در این حوزه مطلوب نیست و به همین دلیل دانشگاه‌ها، به‌ویژه دانشگاه علوم پزشکی تهران و بیمارستان‌های بزرگی مانند بیمارستان امام خمینی (ره)، با توجه به گستردگی رشته‌های تخصصی و تنوع بیماران، باید در این زمینه پیشتاز باشند.
وی افزود: برگزاری برنامه‌های سالانه در زمینه مصرف بهینه آنتی‌بیوتیک‌ها فرصتی است تا بار دیگر نسبت به این موضوع حساس شویم، مباحث علمی را مرور کنیم و برای دستیابی به نتایج مثبت گام برداریم.
درخواست بیماران برای سرم و آنتی‌بیوتیک، یکی از عوامل افزایش تجویز
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران با بیان اینکه فرهنگ مصرف دارو در جامعه نیازمند اصلاح است، به تجربه شخصی خود از ابتلا به سرماخوردگی اشاره کرد و گفت: هفته گذشته به سرماخوردگی خفیفی مبتلا شدم، اما افراد مختلفی از همکاران تا اعضای خانواده مرتب از من می‌پرسیدند چرا سرم نزده‌ام یا آنتی‌بیوتیک مصرف نکرده‌ام. این در حالی بود که علائم بیماری به‌وضوح نشان می‌داد با یک بیماری ویروسی مواجه هستیم و نیازی به مصرف آنتی‌بیوتیک یا دریافت سرم وجود ندارد.
رئیسکرمی ادامه داد: متأسفانه چنین فرهنگی در جامعه رواج پیدا کرده و حتی گاهی با اصرار و گلایه از پزشک خواسته می‌شود که سرم یا آنتی‌بیوتیک تجویز کند. البته در کنار درخواست بیماران، تجویز‌های مکرر پزشکان نیز در شکل‌گیری این ذهنیت در جامعه بی‌تأثیر نبوده است.
وی با اشاره به هزینه‌های تحمیل‌شده به مردم بر اثر این نوع درمان‌ها توضیح داد: حتی اگر هزینه سرم و خدمات درمانی سرپایی افزایش پیدا کند، نباید این موضوع را بهانه‌ای برای ادامه یک اقدام نادرست بدانیم. مراجعه به درمانگاه و دریافت سرم برای بیماری‌ای که به آن نیاز ندارد، ممکن است هزینه چندمیلیونی به بیمار تحمیل کند؛ در حالی که اساساً این اقدام ضرورتی ندارد.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران تأکید کرد: منابع حوزه سلامت باید به سمت مناطق محروم، بیماران خاص و تأمین دارو‌های ضروری و حیاتی هدایت شود و بیمه‌ها نیز در این زمینه نقش مؤثری ایفا کنند؛ نه اینکه هزینه‌ها صرف اقداماتی شود که نه‌تنها کمکی به درمان نمی‌کند، بلکه ممکن است به مقاومت دارویی منجر شود.
مصرف نابجای آنتی‌بیوتیک، قدرت درمان عفونت‌های آینده را کاهش می‌دهد
رئیسکرمی برای توضیح پیامد‌های مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک‌ها، این موضوع را به استفاده نامتناسب از سلاح در میدان جنگ تشبیه کرد و گفت: در یک میدان جنگ محدود، اگر بتوان با یک سلاح ساده شرایط را مدیریت کرد، استفاده از توپ ضرورتی ندارد. در بیمارستان نیز نباید به جای دارو‌های ساده‌تر، به سراغ دارو‌هایی برویم که برای موارد خاص و شمار محدودی از بیماران در نظر گرفته شده‌اند.
وی افزود: برخی آنتی‌بیوتیک‌ها باید فقط برای شرایط خاص و با تشخیص و اجازه متخصصان مربوطه مصرف شوند. اگر استفاده از این دارو‌ها به یک اقدام روتین تبدیل شود و هر فردی بتواند بدون ضابطه از آنها استفاده کند، در مدت کوتاهی اثربخشی این دارو‌ها را از دست خواهیم داد.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه داد: در چنین شرایطی، ناچار می‌شویم برای مقابله با میکروب‌ها از دارو‌های قوی‌تر استفاده کنیم؛ اما در نهایت ممکن است به نقطه‌ای برسیم که دیگر داروی مؤثرتری در اختیار نداشته باشیم و در برابر میکروب‌های مقاوم ناتوان شویم.
وی با بیان اینکه همین مسئله در سطح جامعه نیز اتفاق می‌افتد، توضیح داد: وقتی میکروب‌های موجود در جامعه به‌طور مکرر و بدون برنامه در معرض آنتی‌بیوتیک قرار می‌گیرند، به‌تدریج مقاومت ایجاد می‌شود. در نتیجه، دارو‌های معمول و ارزان‌قیمت مانند آموکسی‌سیلین ممکن است دیگر اثربخشی لازم را نداشته باشند و ناچار شویم از دارو‌های گران‌تر و دارای عوارض بیشتر استفاده کنیم.
عفونت بیمارستانی، بیمار را ماه‌ها درگیر درمان کرد
رئیسکرمی با اشاره به تجربه یکی از بیماران بستری در بیمارستان گفت: بیماری پس از بستری و دریافت خدمات درمانی در حال بهبود بود، اما به‌دنبال بروز تب، بررسی‌ها نشان داد که به عفونت بیمارستانی ناشی از یک میکروب مقاوم مبتلا شده و مایعی نیز در ریه او تجمع پیدا کرده است.
وی افزود: درمان این بیمار به دلیل مقاومت میکروبی بسیار دشوار شد و تیم درمانی برای حدود شش تا هفت ماه درگیر مراقبت و درمان او بود. در نهایت نیز بیمار به درمان‌های طولانی‌مدت، حدود شش هفته درمان و انجام اقدام جراحی و لوله‌گذاری در ریه نیاز پیدا کرد.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه داد: این بیمار برای تأمین هزینه دارو‌های مورد نیاز نیز با مشکل مواجه بود و با دشواری‌های زیادی روند درمان را طی کرد؛ با این حال، خوشبختانه در نهایت امکان ترخیص او فراهم شد.
رئیسکرمی با بیان اینکه چنین مواردی نشان‌دهنده اهمیت کنترل عفونت و پیشگیری از مقاومت میکروبی است، گفت: بیمارانی که می‌توانند با روند درمانی ساده‌تری بهبود پیدا کنند، در صورت ابتلا به عفونت‌های مقاوم با مشکلات و چالش‌های جدی مواجه می‌شوند. این موضوع علاوه بر دشوار کردن درمان، هزینه‌های سنگینی را به بیمار و نظام سلامت تحمیل می‌کند.
درخواست بیماران و سیاست‌های اقتصادی سلامت بر میزان تجویز اثر می‌گذارد
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران در پاسخ به پرسش خبرنگار آنا درباره راهکار‌های جلوگیری از تجویز آنتی‌بیوتیک به درخواست بیماران، گفت: یکی از مشکلاتی که به آن اشاره شد، تجویز مکرر آنتی‌بیوتیک از سوی برخی پزشکان است؛ گاهی این تجویز به دلیل ناآگاهی و گاهی نیز در پاسخ به درخواست بیمار انجام می‌شود و در نتیجه، تعداد زیادی آنتی‌بیوتیک در نسخه‌ها قرار می‌گیرد.
وی با تأکید بر ضرورت آموزش پزشکان اظهار کرد: آموزش در این زمینه سال‌هاست مطرح می‌شود، اما به نظر می‌رسد بازخورد مورد انتظار را نداشته است. لازم است در آموزش دانشجویان پزشکی و دوره‌های نسخه‌نویسی، موضوع مصرف درست آنتی‌بیوتیک‌ها به‌صورت جدی و عملی، از جمله در قالب کارگاه‌های آموزشی، مورد توجه قرار گیرد تا نگرش پزشکان نسبت به تجویز و عدم تجویز این دارو‌ها اصلاح شود.
رئیسکرمی با بیان اینکه آموزش به‌تنهایی کافی نیست، افزود: بخشی از مسئله به سیاست‌گذاری‌های حوزه سلامت و اقتصاد سلامت بازمی‌گردد. برای مثال، در بیمارستان‌های ملکی سازمان تأمین اجتماعی، بیمه‌شدگان می‌توانند دارو‌های مختلف را بدون پرداخت هزینه دریافت کنند. در چنین شرایطی ممکن است فرد برای یک سرماخوردگی ساده به سراغ انواع آنتی‌بیوتیک‌ها برود و این روند را به‌صورت مکرر تکرار کند.
وی ادامه داد: بنابراین باید سیاست‌های اقتصادی سلامت نیز در کنار آموزش و نظارت اصلاح شود. منابع باید به سمت بیماری‌هایی هدایت شوند که ممکن است به از دست رفتن عضو یا فوت بیمار منجر شوند؛ همچنین پیشگیری و کاهش هزینه‌های بستری در بیمارستان‌ها باید در اولویت قرار گیرد.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران تصریح کرد: ممکن است هزینه هر یک از این دارو‌ها برای یک فرد به‌تنهایی چندان زیاد به نظر نرسد، اما وقتی مصرف آنها در سطح جامعه و به‌صورت مکرر محاسبه شود، مجموع هزینه‌ها قابل توجه خواهد بود. این منابع می‌تواند در بخش‌هایی هزینه شود که فایده بیشتری برای بیماران بستری و نیازمند خدمات درمانی دارد.
پیشنهاد ایجاد سازوکار مشخص برای مصرف آنتی‌بیوتیک
رئیسکرمی با اشاره به ضرورت سامان‌دهی مصرف دارو در جامعه گفت: باید سازوکاری وجود داشته باشد که مشخص کند هر فرد در طول سال تا چه اندازه می‌تواند از برخی دارو‌ها استفاده کند. همان‌طور که در زمینه دریافت انسولین برای بیماران دیابتی پرونده و سازوکار مشخصی وجود دارد، می‌توان برای مصرف برخی دارو‌ها نیز ضوابط و سوابق مشخصی در نظر گرفت.
وی توضیح داد: در حال حاضر برای دریافت انسولین، وضعیت بیمار و میزان نیاز او مشخص است و مصرف دارو بر اساس پرونده و نیاز بیمار پیگیری می‌شود. می‌توان درباره برخی دارو‌های دیگر نیز سازوکاری طراحی کرد تا مصرف مکرر و بدون ضرورت آنها کنترل شود و مشخص باشد که هر فرد در طول سال چند بار و با چه شرایطی امکان دریافت این دارو‌ها را دارد.
نظارت بر نسخه‌نویسی پزشکان در دستور کار وزارت بهداشت و نظام پزشکی
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران در ادامه با اشاره به برنامه‌های نظارتی در حوزه تجویز دارو گفت: وزارت بهداشت در زمینه نظارت بر تجویز دارو برنامه‌هایی را دنبال می‌کند و یکی از راهکار‌ها این است که میزان تجویز دارو در پزشکان مختلف بررسی و با میانگین همکاران آنها مقایسه شود.
وی افزود: این نظارت فقط به آنتی‌بیوتیک‌ها محدود نیست و دارو‌هایی مانند کورتون و همچنین تجویز سرم را نیز در بر می‌گیرد. اگر میزان تجویز یک پزشک به‌طور قابل توجهی بالاتر از میانگین هم‌تراز‌های او باشد، باید این موضوع به وی اعلام شود، بازخورد لازم ارائه شود و در صورت نیاز تذکر داده شود.
رئیسکرمی در پایان گفت: این برنامه با همکاری وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی در حال پیگیری است و امیدواریم به‌زودی اجرایی شود. در کنار این اقدامات، رسانه‌ها نیز می‌توانند با افزایش آگاهی عمومی و ارتقای سواد سلامت جامعه نقش مؤثری در کاهش مصرف نابجای دارو و هزینه‌های درمان داشته باشند.
وی تأکید کرد: دانشگاه علوم پزشکی تهران و استادان حوزه‌های مختلف آمادگی دارند در هر زمان برای تهیه مطالب علمی و مستند و افزایش آگاهی عمومی با رسانه‌ها همکاری کنند؛ زیرا ارتقای سواد سلامت جامعه از رسالت‌های اصلی دانشگاه است.
انتهای پیام/
