یک استادیار دانشگاه آزاد اسلامی در گفتوگو با آناتک:
حجت الاسلام کاشانی در جلسه سوم «مبانی فاطمیه»:
در گفت وگو با آنا مطرح شد
تحلیلگران ترکیه‌ای: ائتلاف دفاعی مکه بدون توجه به غزه چه دستاوردی خواهد داشت؟
به گزارش خبرگزاری آنا، توافق دفاعی مکه میان ترکیه، پاکستان و عربستان سعودی همچنان موضوع بحث محافل سیاسی و رسانه‌ای آنکارا و استانبول است. در شرایطی که مردم غزه با پیامد‌های ویرانی گسترده، کمبود امکانات اولیه، بارندگی و سرمای هوا دست‌وپنجه نرم می‌کنند، گروهی از تحلیلگران ترکیه‌ای نسبت به اولویت‌های این توافق و فاصله میان مواضع سیاسی و اقدامات عملی کشور‌های امضاکننده انتقاد دارند.
احمد تاشگتیرن، تحلیلگر شناخته‌شده محافظه‌کار ترکیه، با طرح پرسشی اخلاقی و سیاسی، نسبت میان توافق دفاعی مکه و تحولات فلسطین را به چالش کشیده است. او می‌پرسد چرا مسئله غزه، با وجود جایگاه آن در افکار عمومی جهان اسلام، در دستور کار این ائتلاف قرار ندارد؟
این انتقاد تنها به تاشگتیرن محدود نمی‌شود. مهمت اُجاکتان، دیگر تحلیلگر ترکیه‌ای، نیز با اشاره به فاصله میان شعار‌های سیاسی و انتظارات اجتماعی می‌پرسد چرا رهبران کشور‌های اسلامی نمی‌توانند حتی افکار عمومی و نسل جوان خود را درباره دستاوردهای عملی چنین توافقی اقناع کنند؟
اُجاکتان در تشریح ظرفیت‌های احتمالی این همکاری دفاعی، سناریویی را مطرح می‌کند: ترکیه، عربستان و پاکستان همکاری نظامی خود را گسترش دهند، مصر و دیگر کشور‌های اسلامی به این مجموعه بپیوندند و توان نظامی ترکیه، ظرفیت هسته‌ای پاکستان و منابع مالی عربستان در چارچوبی مشترک قرار گیرد.
با این حال، پرسش محوری او این است: آیا این کشورها حاضرند از چنین ظرفیتی برای اعمال فشار بر بنیامین نتانیاهو و توقف اقدامات نظامی رژیم صهیونیستی در غزه استفاده کنند؟
این تحلیلگر هشدار می‌دهد سیاستمداران ممکن است با تولید روایت‌های امیدوارکننده، افکار عمومی را به آینده‌ای مطلوب امیدوار کنند، اما بدون اقدام مشخص، این وعده‌ها به نتیجه ملموسی نخواهد رسید. از نگاه او، ائتلاف مکه با دو مسیر متفاوت روبه‌روست: تبدیل شدن به سازوکاری عملی برای تأثیرگذاری بر تحولات فلسطین یا باقی ماندن در حد یک توافق سیاسی و امنیتی بدون دستاورد قابل‌اندازه‌گیری.
طا‌ها کیلینچ، نویسنده و پژوهشگر مسائل جهان اسلام نیز از زاویه‌ای اجتماعی و تمدنی به این موضوع پرداخته است. او با اشاره به وضعیت غیرنظامیان غزه می‌پرسد اگر کشور‌های اسلامی نتوانسته‌اند مانع کشته شدن مردم این منطقه شوند، آیا دست‌کم نمی‌توانند درباره بازگشایی مرز‌ها و انتقال امن افراد در معرض خطر اقدام کنند؟
از مجموع این دیدگاه‌ها می‌توان دریافت بخش مهمی از انتقاد‌ها متوجه فاصله میان ظرفیت‌های اعلام‌شده ائتلاف و مسئولیت‌های انسانی اعضای آن است. تحلیلگران منتقد، آزمون واقعی این توافق را در چند محور دنبال می‌کنند: هماهنگی دفاعی مستقل، پرهیز از تبدیل شدن به ابزار سیاست منطقه‌ای آمریکا، کمک به برقراری آتش‌بس پایدار، تسهیل ورود کمک‌های بشردوستانه، بازسازی غزه و جلوگیری از کوچ اجباری فلسطینیان.
تاشگتیرن در یادداشت خود با اشاره به بارندگی‌های شدید و سیلاب‌های اخیر استانبول، وضعیت این شهر را با شرایط مردم غزه مقایسه می‌کند. او می‌نویسد وقتی باران و طوفان در استانبول مشکلات گسترده‌ای ایجاد می‌کند، باید تصور کرد ساکنان غزه در سرزمینی ویران، بدون سرپناه مناسب و با امکانات محدود، چگونه با چنین شرایطی روبه‌رو می‌شوند.
او با یادآوری مشکلاتی همچون آب‌گرفتگی معابر و خسارت به مناطق شهری استانبول، وضعیت خانواده‌های فلسطینی را در چادر‌های آسیب‌دیده و میان گل‌ولای توصیف می‌کند؛ خانواده‌هایی با کودکان خردسال، بدون سرپناه مطمئن و در شرایط دشوار انسانی.
این تحلیلگر سپس به سخنان رجب طیب اردوغان در اجلاس اقلیمی آنتالیا اشاره می‌کند. رئیس‌جمهور ترکیه در این نشست بار دیگر غزه را نمونه‌ای از یک فاجعه انسانی و زیست‌محیطی معرفی کرد، اما تاشگتیرن با طرح پرسش «پس از این سخنان چه اتفاقی افتاد؟» بر فاصله میان مواضع اعلامی و نتایج عملی تأکید می‌کند.
از نگاه نویسنده، غزه همچنان با ویرانی گسترده و بحران انسانی مواجه است و سخنرانی رهبران جهان، به‌تنهایی نتوانسته شرایط زندگی مردم این منطقه را تغییر دهد.
تاشگتیرن در ادامه با اشاره به واکنش‌های جهانی به تحولات غزه می‌نویسد میلیون‌ها نفر در کشور‌های مختلف راهپیمایی کردند، ورزشگاه‌ها و مساجد به محل ابراز همبستگی با فلسطین تبدیل شدند و موضوع غزه در مجامع بین‌المللی مورد توجه قرار گرفت؛ با این حال، این موج اعتراض و حمایت عمومی به اقدام مؤثری برای پایان دادن به رنج غیرنظامیان منجر نشد.
او با استفاده از ضرب‌المثلی در زبان ترکی درباره تدبیر پس از وقوع فاجعه، این پرسش را مطرح می‌کند آیا جهان باید منتظر نابودی کامل غزه بماند تا درباره ضرورت اقدامات جدی تصمیم بگیرد؟
تاشگتیرن در بخش دیگری از یادداشت خود، تشکیل ائتلاف دفاعی میان ترکیه، عربستان و پاکستان را به مسئله فلسطین پیوند می‌زند و می‌پرسد چرا این توافق در شرایطی شکل گرفته است که بحران غزه همچنان ادامه دارد، اما نام فلسطین در دستور کار اعلام‌شده آن جایگاه روشنی ندارد؟
او با اشاره به نزدیکی جغرافیایی و پیوند‌های سیاسی و دینی کشور‌های اسلامی با مسئله فلسطین، این پرسش را مطرح می‌کند آیا در جریان مذاکرات توافق دفاعی مکه، درباره ناتوانی کشور‌های اسلامی در جلوگیری از ویرانی غزه و ضرورت تغییر این وضعیت بحث شده است؟
این تحلیلگر همچنین به ظرفیت‌های نظامی و راهبردی اعضای این توافق اشاره می‌کند و می‌پرسد آیا طرف‌های ائتلاف، جایگاه نظامی رژیم صهیونیستی و برخورداری آن از تسلیحات هسته‌ای را در محاسبات امنیتی خود لحاظ کرده‌اند؟
از دیدگاه او، تشکیل یک پیمان دفاعی زمانی می‌تواند در افکار عمومی کشور‌های اسلامی با پذیرش اجتماعی همراه شود که علاوه بر تعهدات امنیتی متقابل، نسبت خود را با بحران‌های انسانی منطقه نیز مشخص کند.
تاشگتیرن در ادامه با اشاره به نقش سازمان همکاری اسلامی، اتحادیه عرب و کشور‌های تأثیرگذار منطقه، از جمله عربستان، مصر و ترکیه، این پرسش را مطرح می‌کند چرا با وجود گستردگی اعتراضات جهانی و ظرفیت‌های سیاسی و اقتصادی کشور‌های اسلامی، اقدام هماهنگ و مؤثری برای تغییر وضعیت غزه شکل نگرفته است؟
او معتقد است در سال‌های گذشته، مواضع و اظهارات متعددی درباره فلسطین مطرح شده، اما این مواضع نتوانسته‌اند مانع تداوم ویرانی‌ها و تلفات انسانی شوند.
یکی از محور‌های مهم یادداشت تاشگتیرن، ارتباط احتمالی ائتلاف مکه با سیاست‌های منطقه‌ای دولت آمریکا است. او هشدار می‌دهد اگر این توافق در چارچوب راهبرد‌های خاورمیانه‌ای دونالد ترامپ تعریف شود، احتمال دارد مسئله غزه نیز صرفاً در محدوده اولویت‌های واشنگتن مورد توجه قرار گیرد.
تاشگتیرن در این زمینه، حمایت سیاسی و نظامی آمریکا از رژیم صهیونیستی را از عوامل اصلی تداوم بحران می‌داند و تأکید می‌کند نمی‌توان نقش واشنگتن در تحولات غزه را نادیده گرفت و همزمان انتظار داشت ائتلافی با وابستگی سیاسی به سیاست‌های آمریکا، ابتکار مستقلی برای حل این بحران ارائه دهد.
او همچنین به طرح موسوم به «کمیته صلح» و نقش جرد کوشنر، داماد ترامپ، در برنامه‌های مرتبط با آینده غزه اشاره می‌کند. از نگاه این تحلیلگر، مطرح شدن ایده پاک‌سازی آوار‌ها و تبدیل غزه به منطقه‌ای گردشگری، در شرایطی که بخش بزرگی از جمعیت آن با پیامد‌های جنگ و تخریب زیرساخت‌ها مواجه هستند، پرسش‌های جدی درباره جایگاه مردم فلسطین در تصمیم‌گیری‌های مربوط به سرزمین خود ایجاد می‌کند.
تاشگتیرن در پایان با اشاره به وضعیت غیرنظامیان و رنج خانواده‌های فلسطینی، یکی از تلخ‌ترین ابعاد این بحران را فاصله میان واکنش افکار عمومی در کشور‌های غربی و عملکرد دولت‌های جهان اسلام می‌داند.
انتهای پیام/
