حجت الاسلام کاشانی در جلسه سوم «مبانی فاطمیه»:
در گفت وگو با آنا مطرح شد
حفظ منابع طبیعی با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در دیمزارهای کشور
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، تولید پایدار در دیمزارها تنها به افزایش میزان محصول محدود نمی‌شود، بلکه مستلزم مدیریت منابع طبیعی، حفظ کیفیت خاک، استفاده بهینه از رطوبت ناشی از بارندگی و ایجاد شرایطی است که کشاورزان بتوانند در سال‌های مختلف از درآمدی قابل پیش‌بینی برخوردار باشند. اهمیت این موضوع در شرایط تغییرات اقلیمی، کاهش بارش، فرسایش خاک و افت ماده آلی، به‌ویژه در مناطق دیم‌خیز کشور، دوچندان شده است.
در همین راستا، خبرگزاری آنا در گفت‌وگو با دکتر حمیدرضا توحیدی‌مقدم، دانشیار گروه اگروتکنولوژی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین، الزامات تولید پایدار در دیمزارهای ایران، نقش فناوری‌های نوین در مدیریت منابع آب و خاک، ظرفیت همکاری دانشگاه آزاد اسلامی و ستاد اجرایی فرمان امام و چالش‌های پیش‌روی اجرای طرح‌های جهش تولید در این اراضی را بررسی کرده است.
آنا: تولید پایدار در دیمزارهای ایران به چه معناست و برای تحقق آن چه اقداماتی باید انجام شود؟
توحیدی مقدم: تولید پایدار در دیمزارهای ایران به این معناست که اراضی کشاورزی به‌گونه‌ای مدیریت شوند که هم سلامت خاک حفظ شود، هم منابع آب و رطوبت حاصل از بارندگی پاسخگوی نیاز مزرعه باشد و هم کشاورز بتواند در هر سال درآمدی قابل پیش‌بینی داشته باشد.
در کشت دیم، به دلیل وابستگی مستقیم تولید به میزان و زمان بارندگی، مدیریت بقایای گیاهی، تناوب کشت با لگوم‌ها، کاهش شخم، انتخاب ارقام مقاوم به خشکی و زمان‌بندی مناسب کاشت اهمیت زیادی دارد. هدف نباید افزایش عملکرد به هر قیمتی باشد؛ بلکه پایداری خاک و افزایش تاب‌آوری مزرعه باید در اولویت قرار گیرد.
در ایران، مناطق دیم‌خیز، از جمله شمال‌غرب کشور، با چالش‌هایی مانند تغییرات بارش، فرسایش خاک و کاهش ماده آلی مواجه هستند. در چنین شرایطی، اقداماتی مانند کشت حفاظتی و بازگرداندن بقایای گیاهی به خاک می‌تواند به حفظ رطوبت، بهبود ساختمان خاک و جلوگیری از تخریب منابع طبیعی کمک کند.
آنا: فناوری‌های نوین چه نقشی در توسعه و تولید پایدار دیمزارهای کشور دارند و مهم‌ترین فناوری‌های قابل استفاده در این حوزه کدام‌اند؟
توحیدی مقدم: تکنولوژی‌های نوین نقش مهمی در توسعه و تولید پایدار در دیمزارهای ایران دارند. با توجه به تغییرات اقلیمی، کاهش بارش، محدودیت منابع آب و فرسایش خاک، می‌توان از فناوری‌های جدید برای افزایش بهره‌وری منابع آب و خاک و حفظ پایداری تولید استفاده کرد.
از مهم‌ترین فناوری‌های قابل استفاده در این حوزه می‌توان به کشاورزی دقیق با استفاده از GPS و پهپادها اشاره کرد. این فناوری‌ها امکان مدیریت هدفمندتر عملیات کشاورزی و استفاده بهینه از منابع را فراهم می‌کنند.
همچنین استفاده از پهپادها و تصاویر ماهواره‌ای برای پایش مزارع اهمیت دارد؛ زیرا این ابزارها به بررسی روند رشد گیاهان و تشخیص به‌موقع تنش‌های واردشده به محصولات کمک می‌کنند.
ایستگاه‌های هواشناسی هوشمند نیز با فراهم کردن اطلاعات و پیش‌بینی شرایط جوی، امکان برنامه‌ریزی بهتر برای عملیات کاشت و مدیریت مزرعه را فراهم می‌کنند. از سوی دیگر، استفاده از ارقام اصلاح‌شده و مقاوم به خشکی می‌تواند با افزایش سازگاری محصولات با شرایط اقلیمی مناطق دیم‌خیز، پایداری تولید را بهبود ببخشد.
ماشین‌آلات کشت مستقیم و کم‌خاک‌ورزی نیز از دیگر فناوری‌های مهم در این زمینه هستند که به حفظ رطوبت خاک، کاهش تخریب ساختمان خاک و مدیریت بهتر بقایای گیاهی کمک می‌کنند.
حسگرهای رطوبت خاک نیز امکان پایش وضعیت رطوبتی خاک و تصمیم‌گیری دقیق‌تر درباره مدیریت منابع آب را فراهم می‌کنند. در کنار این موارد، فناوری‌های زیستی مانند کودهای زیستی می‌توانند در بهبود وضعیت تغذیه گیاه و ارتقای کیفیت خاک نقش داشته باشند.
هوش مصنوعی نیز از فناوری‌های مهم و کاربردی در این حوزه است که می‌توان از آن برای پیش‌بینی عملکرد محصولات و بهبود تصمیم‌گیری در زمان کاشت استفاده کرد. به‌کارگیری این فناوری‌ها در کنار روش‌های اصولی مدیریت خاک و آب، می‌تواند به تثبیت عملکرد محصولات و حفاظت از منابع طبیعی منجر شود.
آنا: همکاری دانشگاه آزاد اسلامی و ستاد اجرایی فرمان امام در طرح تولید پایدار دیمزارها بر چه محورهایی متمرکز است؟
توحیدی مقدم: همکاری دانشگاه آزاد اسلامی و ستاد اجرایی فرمان امام در طرح‌های تولید پایدار در دیمزارهای ایران، بخشی از طرح ملی جهش تولید در دیمزارهاست که از سال ۱۳۹۹ آغاز شده است. هدف اصلی این طرح، افزایش پایداری تولید، حفاظت از خاک و منابع طبیعی و بهبود عملکرد محصولات کشاورزی است.
بر اساس اخبار منتشرشده، همکاری دانشگاه آزاد اسلامی با ستاد اجرایی فرمان امام بر تولید بذرهای اصلاح‌شده و مقاوم به خشکی و استفاده از فناوری‌های نوین، از جمله پهپاد، سنجش از دور و هوش مصنوعی، متمرکز است. همچنین موضوعاتی مانند بارورسازی ابرها نیز در چارچوب تلاش برای تقویت منابع آب مورد توجه قرار گرفته است.
آنا: مهم‌ترین چالش‌های همکاری دانشگاه آزاد اسلامی و ستاد اجرایی فرمان امام برای تحقق تولید پایدار در دیمزارها چیست؟
توحیدی مقدم: مهم‌ترین چالش این همکاری، صرفاً دستیابی به فناوری‌های نوین نیست؛ بلکه ایجاد پیوند مؤثر میان دانش دانشگاهی، تأمین منابع مالی، مدیریت اجرایی، مشارکت کشاورزان و شرایط واقعی اقلیمی و اقتصادی مناطق دیم‌خیز کشور است.
موفقیت این همکاری زمانی محقق می‌شود که دستاوردهای علمی و فناوری به راهکارهایی عملی، اقتصادی و قابل استفاده در مزارع کشاورزان تبدیل شوند. به بیان دیگر، فناوری زمانی می‌تواند به افزایش بهره‌وری و پایداری تولید منجر شود که متناسب با نیازهای واقعی کشاورزان و شرایط محیطی هر منطقه به کار گرفته شود و امکان دسترسی و استفاده از آن برای بهره‌برداران فراهم باشد.
انتهای پیام/
