گروه فرهنگ خبرگزاری آنا ـ فاطمیه، یادآور روزهای دشوار پس از رحلت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله و رنج‌های حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیهاست؛ اما درس‌های این ایام به یادآوری مصیبت‌ها محدود نمی‌شود. یکی از مهم‌ترین پرسش‌هایی که سیره آن حضرت پیش روی ما می‌گذارد، این است: وقتی انسان حق را می‌شناسد و می‌بیند که آن حق به دفاع نیاز دارد، چه باید بکند؟ حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در روزهایی که جامعه اسلامی با مسئله جانشینی پیامبر و اختلاف بر سر مسیر آینده خود روبه‌رو بود، از روشنگری و دفاع از حق دست نکشیدند. همین رفتار، فاطمیه را به فرصتی برای اندیشیدن درباره مسئولیت انسان مؤمن تبدیل می‌کند.
گاهی انسان می‌داند چه کاری درست است، اما برای انجام آن قدم پیش نمی‌گذارد. ترس از هزینه‌ها، نگرانی از تنها ماندن یا انتظار برای اینکه دیگران زودتر وارد میدان شوند، می‌تواند اراده او را سست کند. این فاصله میان «دانستن» و «عمل‌کردن»، تنها مسئله‌ای فردی نیست؛ گاهی سرنوشت یک جامعه به آن گره می‌خورد. سیره حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها به ما یادآوری می‌کند که شناخت حقیقت، آغاز مسئولیت است و دفاع از آن به تصمیم، شجاعت و اقدام به‌موقع نیاز دارد.
پس از رحلت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله، حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها در برابر آنچه تضییع حق و فاصله‌گرفتن از مسیر امامت می‌دانستند، سکوت نکردند. آن حضرت با ایراد خطبه فدکیه، بیان استدلال‌های روشن و گفت‌وگو با مردم، کوشیدند حقیقت را یادآوری کنند و جامعه را نسبت به پیامدهای تصمیم‌های خود آگاه سازند. در این سیره، دفاع از حق فقط یک احساس قلبی یا اعتراض گذرا نیست؛ وظیفه‌ای است که باید آن را شناخت و به شیوه‌ای درست و متناسب با شرایط انجام داد.
قرآن کریم درباره برخاستن برای خدا می‌فرماید: «قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُمْ بِوَاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَفُرَادَى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا»[1]؛ «بگو شما را تنها به یک چیز اندرز می‌دهم: اینکه دو نفر، دو نفر، یا به تنهائى برای خدا برخیزید، سپس بیندیشید.» در این آیه، برخاستن برای خدا با اندیشیدن همراه شده است؛ ازاین‌رو، حرکت مؤمنانه را نمی‌توان از شناخت و بصیرت جدا کرد.
این آیه در سیاق دعوت به اندیشه درباره حقانیت رسالت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله قرار دارد و درباره وقایع فاطمیه نازل نشده است. بااین‌حال، پیام آن درباره قیام برای خدا و تفکر، می‌تواند برای فهم مسئولیت فردی و اجتماعی الهام‌بخش باشد. انسان برای انجام وظیفه نباید منتظر جمعیتی زیاد بماند؛ همان‌طور که نباید از اهمیت همراهی دیگران و هم‌افزایی در مسیر حق غافل شود.
شعار «باید برخاست؛ مثنی و فرادی» با الهام از همین آموزه، توجه ما را به یک حقیقت مهم جلب می‌کند: دفاع از حق را نمی‌توان تنها به دیگران واگذار کرد. «باید برخاست» دعوت به عبور از بی‌عملی است؛ «فرادی» یادآور مسئولیت کسی است که حتی در نبود همراه، وظیفه خود را فراموش نمی‌کند؛ و «مثنی» بر ضرورت یاری‌رساندن، همراه‌ساختن دیگران و تقویت حرکت جمعی تأکید دارد. این سه معنا در سیره حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها جلوه‌ای روشن می‌یابد و برای زندگی امروز نیز پرسش‌برانگیز و راهگشاست.
قیام فاطمی؛ پیوند بصیرت، مسئولیت و اقدام
قیام برای خدا، به معنای هر حرکت عجولانه یا واکنش احساسی نیست. در سیره حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها، ایستادگی با آگاهی، استدلال و شناخت موقعیت همراه است. آن حضرت برای دفاع از حق، از ظرفیت احتجاج و تبیین بهره گرفتند و نشان دادند که گاهی مهم‌ترین شکل برخاستن، روشن‌کردن حقیقت و فراخواندن جامعه به مسئولیت خویش است.
خطبه فدکیه نمونه‌ای برجسته از این روش است. حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در این خطبه، افزون بر طرح مسئله فدک، از مبانی دین، جایگاه قرآن و امامت سخن گفتند و توجه مردم را به مسئولیتشان در برابر تحولات پس از رحلت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله جلب کردند. این رفتار نشان می‌دهد که دفاع فاطمی از حق، به یک مطالبه شخصی محدود نبود، بلکه با دغدغه هدایت جامعه و پاسداری از مسیر حق پیوند داشت.
ازسوی‌دیگر، اقدام حضرت در آن شرایط دشوار، به ما یادآوری می‌کند که انجام وظیفه همیشه وابسته به فراهم بودن شرایط آسان یا همراهی فراگیر نیست. انسان گاه باید خود آغازگر باشد و گاه با روشنگری و دعوت، زمینه همراهی دیگران را فراهم کند. مهم آن است که نه «تنهایی» به بهانه‌ای برای سکوت تبدیل شود و نه «امید به همراهی دیگران»، اصل مسئولیت فردی را به فراموشی بسپارد.
بر همین اساس، بازخوانی قیام فاطمی صرفاً نگاهی به یک واقعه تاریخی نیست؛ فرصتی است برای سنجیدن رفتار امروز خود در برابر حق. آیا پس از شناخت وظیفه اقدام می‌کنیم؟ آیا زمان مناسب را می‌شناسیم؟ و آیا در کنار انجام مسئولیت فردی، برای یاری حق، دیگران را نیز همراه می‌سازیم؟ این پرسش‌ها زمینه ورود به ابعاد پنج‌گانه شعار «باید برخاست؛ مثنی و فرادی» را فراهم می‌کنند.
