نایب رئیس دوم کمیسیون امور داخلی کشور و شوراها در گفت‌وگو با آناتک:
بحران تنهایی در نسل جوان
آناتک بر اساس دادههای «بازی‌خیز‌های ۱۴۰۲» گزارش می‌دهد
مطالبه ۱۳۲ نهاد از اتحادیه اروپا برای مهار پلتفرم‌ها
انیمیشن می‌تواند پیشتاز صادرات صنایع فرهنگی ایران باشد
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، پیام اخیر رهبر انقلاب خطاب به اقشار مختلف نخبگانی، بار دیگر بر ضرورت تقویت بنیه علمی کشور، حرکت به سوی مرزهای دانش و تبدیل ظرفیت‌های علمی ایران به قدرت فناورانه تأکید کرده است. تحقق این رویکرد در حوزه‌های گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع خلاق، مستلزم عبور از نگاه صرفاً زیرساخت‌محور و حرکت به سمت طراحی، تولید و بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته بومی است.
محمد خیراندیش، انیماتور وکارگردان دو فیلم انیمیشن «پسر دلفینی» و «پسر دلفینی ۲»، با اشاره به تجربه تولید و عرضه محصولات جانبی این مجموعه، از ضرورت شکل‌گیری چرخه اقتصادی کامل در صنعت انیمیشن سخن گفت و تأکید کرد که در ایران هنوز بازارپردازی فرهنگی و تولید محصولات جانبی به شکل صنعتی و نظام‌مند شکل نگرفته است.
خیراندیش با بیان اینکه در مجموعه «پسر دلفینی» تلاش شد چرخه سرمایه‌گذاری، تولید و فروش را به یکدیگر متصل کنند، اظهار کرد: در ایران این چرخه هنوز به‌عنوان یک صنعت شکل نگرفته است، اما ما در «پسر دلفینی» تلاش کردیم یک بار این چرخه را به‌طور کامل طی کنیم؛ یعنی نقطه آغاز و پایان آن را به هم وصل کنیم و فروش را به سرمایه‌گذاری مجدد پیوند بزنیم. هدف این بود که از چرخه سفارش گرفتن، دریافت پول، تولید کردن و در نهایت نفروختن عبور کنیم و چرخه سرمایه‌گذاری، تولید و فروش به‌طور کامل شکل بگیرد.
وی افزود: خوشبختانه در «پسر دلفینی ۲»، به دلیل ارزآوری و سرمایه‌گذاری خارجی، توانستیم این چرخه را بیش از یک بار طی کنیم. برای من بسیار ارزشمند بود که فیلم دوم با سرمایه‌گذاری خارجی ساخته شد. تمام مالکیت فکری و محتوای اثر ایرانی بود و من با این شرط وارد همکاری شدم که سرمایه‌گذار خارجی درباره مسائل مربوط به محتوا و مالکیت فکری حق اظهارنظر نداشته باشد. آنها نیز با توجه به موفقیت فیلم اول در کشورشان، حاضر به چنین سرمایه‌گذاری‌ای شدند.
نگاه به محصولات جانبی از ابتدای شکل‌گیری ایده
کارگردان «پسر دلفینی» درباره اینکه آیا از ابتدای شکل‌گیری ایده این مجموعه به تولید محصولات جانبی و بازارپردازی فرهنگی فکر کرده بود، گفت: از همان ابتدای فعالیت هنری دوست داشتم برای بچه‌ها محصول فرههنگی تولید کنم. آن زمان حتی بحث انیمیشن هم مطرح نبود و فکر نمی‌کردم وارد این حوزه شوم. دوست داشتم برای کودکان اسباب‌بازی و کتاب تولید کنم. هنوز هم ایده‌هایی از همان سال‌ها دارم که قرار بوده در قالب کتاب و اسباب‌بازی تولید شوند.
وی با اشاره به سابقه فعالیت خود در طراحی شخصیت افزود: پیش از آنکه نویسنده و کارگردان شوم، در حوزه طراحی کاراکتر فعالیت می‌کردم. همیشه به این موضوع فکر می‌کردم که یک شخصیت بتواند ارتباطی طولانی‌مدت با کودکان برقرار کند و جهان داستانی خود را از طریق اسباب‌بازی، کتاب، لوازم‌التحریر، پوشاک و محصولات دیگر در ذهن آنها ادامه دهد.
خیراندیش با توضیح درباره تفاوت طراحی شخصیت برای انیمیشن و تولید اسباب‌بازی گفت: نمی‌توان همان کاراکتری را که در انیمیشن دیده می‌شود، بدون تغییر برای تولید محصول به کار برد. ابعاد، نسبت‌ها و جزئیات باید متناسب با محصول بازطراحی شوند. برای مثال، وقتی اکشن‌فیگوری با اندازه دو سانتی‌متر تولید می‌شود، نسبت سر آن نباید دقیقاً مشابه شخصیت در انیمیشن باشد؛ زیرا در آن اندازه کوچک، صورت کاراکتر به‌خوبی دیده نمی‌شود.
مشکلات تولید لوازم‌التحریر و پوشاک با شخصیت‌های انیمیشن
خیراندیش درباره سایر محصولات جانبی «پسر دلفینی» گفت: برای تولید محصولاتی مانند لوازم‌التحریر، کیف، مداد و دفتر نیز درخواست‌هایی مطرح شد. برخی تولیدکنندگان تمایل داشتند تصاویر شخصیت‌ها روی جلد دفتر یا محصولات دیگر چاپ شود، اما به دلیل اینکه فرهنگ همکاری در زمینه حقوق استفاده از شخصیت‌ها و مالکیت فکری شکل نگرفته بود، کار به‌درستی پیش نرفت.
وی افزود: حتی در مواردی که ما اعلام می‌کردیم می‌توانیم طرح‌ها و تصاویر را بدون دریافت هزینه در اختیار تولیدکنندگان قرار دهیم، آنها انتظار داشتند علاوه بر استفاده از طرح، از ما پول هم دریافت کنند! ما پیشنهاد می‌کردیم آنها نیز در این فرایند سرمایه‌گذاری کنند و به‌نوعی شریک تولید شوند، اما چنین همکاری‌ای شکل نمی‌گرفت.
کارگردان «پسر دلفینی» درباره محصولات حوزه پوشاک افزود: در زمینه کفش و کتانی نیز قراردادی بسته شد و نمونه‌های اولیه تولید شدند، اما این همکاری به دلایلی ادامه پیدا نکرد. تحریم‌ها، هزینه تولید و کیفیت تولید از جمله مسائلی هستند که در تولید محصولات جانبی با آنها مواجهیم و این مشکلات در حوزه‌های مختلف تولید خود را نشان می‌دهند.
محصولات جانبی؛ ظرفیتی چندین برابر فروش خود انیمیشن
خیراندیش با تأکید بر اینکه تولید محصولات جانبی نباید فعالیتی تفننی و حاشیه‌ای تلقی شود، گفت: وقتی یک محصول فرهنگی، به‌ویژه انیمیشن، ارائه می‌کنیم، باید به ظرفیت جهانی آن توجه داشته باشیم. انیمیشن به نظر من زبانی جهانی دارد و قابلیت بسیار زیادی برای صادرات دارد. نمی‌خواهم بگویم «پسر دلفین» شاهکار بوده است؛ به نظرم می‌توان آثار بهتری هم تولید کرد، اما خود رسانه انیمیشن ظرفیت بالایی برای عرضه در بازارهای جهانی دارد. «پسر دلفنی» در «نتفلیکس» و «اپل تی‌وی» در ۳۶ کشور جهان و با ۱۲ زبان ترجمه شده و در کشورهای دیگری نیز مخاطبان آن را می‌شناسند.
این کارگردان انیمیشن افزود: در بسیاری از محصولات فرهنگی جهان، درآمد اقتصادی محصولات جانبی و قراردادهای مربوط به مجوز استفاده از شخصیت‌ها و حقوق مالکیت فکری، چندین برابر فروش خود انیمیشن است. به همین دلیل نباید به فروش فیلم یا سریال به‌عنوان تنها منبع درآمد نگاه کرد. انیمیشن می‌تواند مانند پیشانی یک مجموعه بزرگ از محصولات فرهنگی عمل کند که پس از آن اسباب‌بازی، پوشاک و محصولات متنوع دیگری عرضه می‌شوند.
وی تأکید کرد: ما از طریق انیمیشن می‌توانیم فرهنگ خودمان را صادر کنیم، مرزهای فرهنگی‌مان را گسترش دهیم و کاری کنیم که مردم کشورهای دیگر محصولات ما را ببینند و حرفهای ما را بشنوند. این ظرفیت بسیار ارزشمند است.
استقبال از اکشن‌فیگورهای «پسر دلفینی» در روسیه و ترکیه
کارگردان «پسر دلفین» درباره فروش محصولات جانبی این مجموعه در بازارهای خارجی گفت: در روسیه و ترکیه فروش خوبی داشتیم. اکشن‌فیگورهای شخصیت‌های سفید و دیگر کاراکترهای مجموعه در این بازارها عرضه شدند و حتی در ترکیه اکشن فیگور شخصیت «بی بی زار» به‌قدری مورد استقبال قرار گرفت که کمیاب شد. ما درخواست کردیم دوباره این شخصیت را برایمان ارسال کنند.
خیراندیش افزود: برای بازار ایران با توجه به قدرت خرید مخاطبان، بسته‌هایی طراحی کرده بودیم که خریداران بتوانند تعدادی از شخصیت‌ها را به‌صورت تکی تهیه کنند، اما برای بازار روسیه و ترکیه هر هشت شخصیت در یک بسته قرار داشتند. با وجود این، فروش خوبی اتفاق افتاد و حتی برای ما تعجب‌آور بود که با وجود عرضه مجموعه‌ای از شخصیت‌ها در یک بسته، تقاضا برای برخی کاراکترها بیشتر بود.
انیمیشن؛ پیشتاز صدور صنایع فرهنگی
خیراندیش درباره جایگاه انیمیشن در صادرات صنایع فرهنگی اظهار کرد: به نظرم انیمیشن در مقایسه با بسیاری از هنرهای دیگر ظرفیت بسیار بیشتری برای صدور دارد. البته هرکدام از هنرها جایگاه و کارکرد خودشان را دارند، اما انیمیشن به دلیل ارتباطی که با کودکان و خانواده‌ها برقرار می‌کند، می‌تواند محصولات متنوعی را نیز با خود همراه کند.
وی با اشاره به تجربه یک شرکت اسباب‌بازی‌سازی در قزاقستان گفت: شرکتی که درباره آن صحبت کردم، کاراکترهای مختلفی مانند شیر و پلنگ طراحی و تولید کرده بود. کیفیت و طراحی محصولاتشان بسیار خوب بود، اما فروش مناسبی نداشتند؛ چون برای شخصیت‌ها برندینگ و داستانی شکل نگرفته بود. آنها به ما پیشنهاد دادند که برای این شخصیت‌ها انیمیشن بسازیم و حتی حاضر بودند هزینه تولید انیمیشن را تأمین کنند.
خیراندیش ادامه داد: وقتی فردی وارد فروشگاه می‌شود و یک شخصیت بامزه می‌بیند، اگر با آن ارتباطی برقرار نکرده باشد، به‌سختی آن را می‌خرد. اما انیمیشن می‌تواند برای آن شخصیت داستان و هویت بسازد و مخاطب را با آن همراه کند. به همین دلیل، تولید انیمیشن می‌تواند به فروش محصولات جانبی کمک کند و این دو حوزه به یکدیگر وابسته‌اند.
مالکیت فکری؛ نخستین مانع توسعه بازارپردازی فرهنگی
کارگردان «پسر دلفینی» درباره موانع اصلی توسعه محصولات جانبی در کشور گفت: نخستین مسئله، مالکیت فکری است. برای مثال، گاهی یک نهاد دولتی سفارش تولید اثری را به یک گروه می‌دهد و با توجه به اینکه برای این کار بودجه دولتی در اختیار دارد، مالکیت فکری اثر را نیز متعلق به خود می‌داند؛ در حالی که در بسیاری از موارد، مالکیت فکری متعلق به هنرمند و گروه تولیدکننده است.
وی افزود: برای نمونه، آثاری وجود دارند که با سفارش صداوسیما و توسط یک گروه تولید شده‌اند، اما همان گروه اجازه ندارد محصولات جانبی شخصیت‌های اثر را تولید و عرضه کند؛ در حالی که طراحی شخصیت و زحمت تولید بر عهده تیم سازنده بوده است. نهاد سرمایه‌گذار می‌تواند از محل پخش تلویزیونی و دیگر ظرفیت‌های اثر منتفع شود، اما این موضوع نباید به معنای واگذاری کامل مالکیت فکری و محروم کردن گروه تولید از تولید محصولات جانبی باشد.
خیراندیش با اشاره به قوانین جدید در زمینه تبلیغات محصولات فرهنگی گفت: قوانینی مطرح شده که بر اساس آنها می‌توان اثری را در اختیار تلویزیون قرار داد و به‌جای دریافت پول، از ظرفیت آگهی‌های تبلیغاتی استفاده کرد. این ایده در اصل می‌تواند بسیار خوب باشد، اما محدودیت‌هایی در اجرای آن وجود دارد. برای مثال، گفته می‌شود تبلیغ باید صددرصد مربوط به همان محصول باشد و نامی از شرکت سازنده اسباب‌بازی یا خوراکی و دیگر محصولات جانبی آن برده نشود. همچنین اگر یک شرکت سه محصول داشته باشد و یکی از آنها در حال پخش باشد، امکان تبلیغ دو محصول دیگر را ندارد.
وی ادامه داد: بازار ما کوچک است و نمی‌توان با چنین محدودیت‌هایی با موضوع برخورد کرد. تولید انیمیشن فرایندی طولانی است و ممکن است در زمانی که اثر قبلی در حال پخش است، محصولات جانبی اثر بعدی آماده عرضه شوند. اگر امکان تبلیغ و معرفی این محصولات وجود نداشته باشد، مخاطبان پیش از ورود اسباب‌بازی‌ها و دیگر محصولات به بازار با آنها آشنا نمی‌شوند.
مانع گمرکی برای ورود محصول ایرانی تولیدشده در خارج از کشور
خیراندیش یکی دیگر از مشکلات تولید و عرضه محصولات جانبی را موانع گمرکی دانست و گفت: برای اسباب‌بازی‌های «پسر دلفینی» مجوز کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان را دریافت کرده بودیم. این محصولات از نظر مالکیت فکری ایرانی بودند؛ هرچند بخشی از فرایند تولید و سرهم‌بندی آنها در چین انجام شده بود. در واقع ما سفارش تولید داده بودیم و محصول متعلق به خودمان بود، اما هنگام ورود به کشور با مشکل مواجه شدیم.
وی توضیح داد: زمانی که محموله‌ای از این اسباب‌بازی‌ها را با هواپیما وارد کردیم تا هم‌زمان با اکران فیلم، کودکان بتوانند اسباب‌بازی‌ها را ببینند، مشکلی پیش نیامد. اما محموله اصلی که قرار بود از طریق کشتی برسد، به دلیل بدقولی تولیدکننده چینی با تأخیر مواجه شد. زمانی که محموله رسید، به ما اعلام کردند که در آن سال به اندازه کافی اسباب‌بازی وارد کشور شده است و اجازه ورود آن را ندادند.
خیراندیش افزود: توضیح دادیم که این محصول وارداتی به معنای متعارف نیست و محصول ایرانی است که با سفارش ما در خارج از کشور تولید شده است. مجوز‌های لازم را نیز از کانون پرورش فکری دریافت کرده بودیم و محصول دارای شماره و مجوز ساخت اسباب‌بازی بود، اما با وجود این، محموله هنوز در فرودگاه امام خمینی (ره) و گمرک باقی مانده و نتوانسته‌ایم آن را ترخیص کنیم.
ضرورت شکل‌گیری نظام حرفهای صدور مجوز استفاده از شخصیت‌ها
کارگردان «پسر دلفینی» با اشاره به سازوکار صدور مجوز استفاده از شخصیت‌های انیمیشنی در کشورهای دیگر گفت: تولیدکننده یک اثر فرهنگی لزوماً نباید خودش تمام محصولات جانبی را تولید کند. برای مثال، در بسیاری از کشورهای دنیا نمایشگاه‌هایی با محوریت صدور مجوز استفاده از مالکیت فکری برگزار می‌شود؛ نمایشگاه‌هایی در نیویورک، توکیو و لندن که در آنها صاحبان آثار فرهنگی، شخصیت‌ها و برند‌های خود را معرفی می‌کنند و خریداران برای دریافت مجوز استفاده از آنها وارد مذاکره می‌شوند.
وی افزود: ممکن است یک تولیدکننده اعلام کند که قصد دارد ۱۰ هزار تی‌شرت با تصویر «پسر دلفینی» تولید کند و در ازای هر تی‌شرت، درصدی از درآمد را به صاحب اثر بپردازد. در چنین شرایطی، قرارداد مشخصی منعقد می‌شود، تعداد محصولات تعیین می‌شود و صاحب اثر نیز بر کیفیت محصول نظارت می‌کند. این همان سازوکار حرفهای صدور مجوز استفاده از مالکیت فکری است.
خیراندیش با اشاره به محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها گفت: ما به دلیل تحریم‌ها و مشکلات دیگر، تا حدودی از این ظرفیت‌های بین‌المللی محروم هستیم، اما در داخل کشور نیز این فرایند به شکل حرفهای انجام نمی‌شود. قوانین و حمایت‌های دولتی می‌توانند مسیر را برای تولیدکنندگان و صاحبان آثار تسهیل کنند.
با وجود مشکلات، تولید برای کودکان را متوقف نمی‌کنیم
خیراندیش با تأکید بر اینکه موانع موجود نباید موجب توقف تولید محصولات فرهنگی برای کودکان شود، گفت: حتی اگر این قوانین تسهیل نشوند، من و بسیاری از دوستانم دست از ساخت آثار خوب برای بچه‌ها برنمی‌داریم. برای کودکانمان اسباب‌بازی تولید می‌کنیم، کتاب می‌نویسیم و شخصیت خلق می‌کنیم؛ چون بچه‌های ما باید دوران کودکی خود را با کاراکتر‌هایی بگذرانند که دوستشان دارند و آنها را می‌شناسند. ما برای کودکان دیگر کشورهای دنیا نیز حرفهای زیادی برای گفتن داریم و می‌توانیم این حرف‌ها را از طریق آثارمان منتقل کنیم.
وی افزود: اگر مسئولان و نهاد‌های مرتبط همراهی کنند و این مشکلات حل شوند، مسیر تولید و عرضه محصولات فرهنگی هموارتر می‌شود در نتیجه این آثار بیشتر شنیده می‌شوند و شرایط تولید و عرضه آنها بهبود پیدا می‌کند. اما اگر هم حل نشوند، ما همان‌طور که تاکنون پیش رفته‌ایم، به کارمان ادامه می‌دهیم. چند طرح جدید نیز در دست ساخت دارم. می‌دانم قوانین باید به‌تدریج اصلاح شوند و مشکلات اقتصادی و مسائل دیگری نیز وجود دارند، اما بسیاری از موانع را می‌توان به‌مرور برطرف کرد.
انتهای پیام/
