به بهانه درگذشت پیشکسوت تئاتر کشور ؛
یک استاد دانشگاه علوم پزشکی آزاد تهران در گفت‌وگو با آناتک بررسی کرد
آنتروپی در خاورمیانه؛ نبردی آخرالزمانی برای بقا و سیادت منطقه‌ای
به گزارش خبرگزاری آنا، یادداشت شهرام فتاحی؛ رئیس دانشکده حکمرانی و سیاست دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه بدین شرح است:
در فیزیک، آنتروپی معیاری از بی‌نظمی یا تعداد حالت‌های ممکن یک سیستم است. به زبان ساده، هرچه سیستم بی‌نظم‌تر و غیرقابل‌پیش‌بینی‌تر باشد، آنتروپی آن بیشتر است. قانون دوم ترمودینامیک بر آن است که سامانه منزوی، تا زمانی که از بیرون انرژی به آن تزریق نشود، به‌سوی بیشینه آنتروپی حرکت می‌کند.
انتقال این مفهوم به قلمرو روابط بین‌الملل، هرچند تمام و کمال از دقت و صراحت علوم طبیعی و دقیقه برخوردار نیست، اما چارچوبی بدیع، تحلیلی و کارآمد در اختیار پژوهشگر می‌گذارد.
نظام بین‌الملل، به تعبیر اندیشمندانی، چون مورگنتا و والتز، ساحت سیاست بین‌الملل فاقد اقتدار مرکزی سامان دهنده است و از همین‌رو نظم در آن امری خودبه‌خودی نیست؛ بدون تزریق پیوسته انرژی، در قالب هژمونی، نهادسازی و دیپلماسی فعال، به‌سوی بی‌نظمی فرو می‌باشد. انسان گرگ انسان می‌شود و معضله قدرت-امنیت بلای عافیت‌سوز مداراجویی و تعامل‌گرایی منفعت‌محور خواهد شد.
خاورمیانه ۲۰۲۶ نمونه‌ای تقریباً ناب از یک سامانه آنتروپیک است. پس از تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶)، شهادت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای و جمع کثیری از فرماندهان و مدیران عالیه و ستادی، جنگی نامتقارن و متجاوزانه برای قریب به چهل روز بر ایران تحمیل شد و سپس آتش‌بس شکننده ژوئن، منطقه در وضعیتی معلق و مضطرب میان جنگ و صلح قرار گرفته است. گزارش‌های وال استریت ژورنال درباره تدارک واشنگتن برای «جنگ کوتاه، اما شدید» پس از انتخابات میان‌دوره‌ای (۱۲ آبان) هم‌زمان با تلاش‌های میانجی‌گرانه قطر و برخی بازیگران نگران و ذی‌نفع منطقه‌ای، تصویر سامانه‌ای را به دست می‌دهد که هم‌زمان به سوی چند حالت متضاد حرکت می‌کند؛ و این دقیقاً مصداق آنتروپی بالاست.
این یادداشت می‌کوشد سه لایه آنتروپیک را در منازعه جاری بازشناسد: آنتروپی اطلاعاتی (ابهام در نیات)؛ آنتروپی توزیع قدرت (پراکندگی بازیگران)؛ آنتروپی هنجاری (فرسایش قواعد). استدلال محوری آن است که «جنگ کوتاه و شدید» مورد نظر واشنگتن، به سبب ماهیت آنتروپیک سامانه، نه کوتاه خواهد ماند و نه محدود؛ و روز‌های پیش رو نه جنگی محدود، که دوره‌ای پرآشوب از باروت و خون خواهد بود. آنگاه راهبرد‌های جمهوری اسلامی ایران برای بقا و موازنه‌گری، و نیز حدود و ثغور آنها، بررسی می‌شود.
سه لایه آنتروپیک در منازعه جاری:
آنتروپی اطلاعاتی: ابهام در نیات و سیگنال‌های متناقض
در نظریه اطلاعات، آنتروپی سنجه عدم‌قطعیت است و هرچه سیگنال‌ها متناقض‌تر باشند، عدم‌قطعیت فزونی می‌گیرد. این عدم‌قطعیت در منازعه جاری در سه سطح قابل مشاهده است.
نخست، در سطح راهبردی آمریکا: رئیس‌جمهور ترامپ از یک‌سو از «عملیاتی کوچک‌تر از نوع خشم حماسی» سخن می‌گوید و از سوی دیگر، وزیر خارجه، تأکید می‌کند که ترجیح واشنگتن دیپلماسی است و ترامپ هنوز تصمیم نهایی را نگرفته است. این تناقض یا خود راهبردی حساب‌شده است یا نشانه درماندگی در تعریف مسیر.
محمد ایوب، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه ایالتی میشیگان، هشدار می‌دهد که خطر واقعی در «تصور باطلی» نهفته است که گمان می‌برد ضربات نظامی، تهران را به تسلیم وامی‌دارد.
دوم، در سطح اهداف: گزارش‌ها حاکی است که هنوز روشن نیست ترامپ دقیقاً در پی دستیابی به چیست و مهم‌تر آنکه در صورت آغاز جنگ، چگونه قصد دارد آن را پایان دهد. این ابهام درباره ساروکار پایان جنگ، آن هم در سامانه‌ای که ایران بار‌ها نشان داده زمان پایان درگیری را خود تعیین می‌کند و این دقیقاً برخلاف ملاحظه راهبردی آمریکایی ها در بحران‌ها و جنگ‌های که تا زمانی که نتوان استراتژی صریح برون رفت پیش‌بینی کرد باید از مرداب بحران احتراز کرد. رویکرد ترامپ برخلاف آنتروپی بیشینه را آنتروپی بوده و این راهبرد او پیرامون فرض‌های باز‌های برخی و می‌سازد.
سوم، در سطح نیات ایران: آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، دستور داده است که هر تهدید، بدون فوریت و پاسخ فوری، و همه دارایی‌های مادی و معنوی دشمن آمریکایی-صهیونیستی در فهرست اهداف قرار گیرد. این پیام، در کنار گزارش‌های دیپلماتیک قطر، تصویری متناقض از تهران ارائه می‌دهد: «آماده مذاکره، اما درای فعال محدودیت جغرافیایی برتر».
باید توجه داشت که این دوگانگی صرفاً ابهام نیست؛ بلکه بخشی از منطق بازدارندگی دوگانه تهران است. عدم‌قطعیت در این سطح نه هزینه‌زای محاسبه طرف مقابل است، زیرا سیگنال‌های متناقض و ائتلاف‌های بازیگران، قدرت را می‌تواند به افزایش بی‌نظمی و در نتیجه تضعیف بازدارندگی منجر شود.
آنتروپی توزیع قدرت: پراکندگی بازیگران و ائتلاف‌های سیال
در سامانه‌های چندقطبی، تعداد آرایش‌های ممکن قدرت به صورت نمایی افزایش می‌یابد. خاورمیانه ۲۰۲۶ نه تنها شامل دولت‌های منطقه (عربستان، ترکیه، قطر، پاکستان، مصر، عراق و...) بلکه بازیگران غیردولتی (حزب‌الله، حماس، انصارالله) و قدرت‌های فرامنطقه‌ای (آمریکا، روسیه، چین) نیز می‌شود.
نکته کلیدی آن است که اولویت‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی و پیوند با وجود ندارد و در حالی که واشنگتن بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای متمرکز است، نتانیاهو تمرکز خود را بر تضعیف توان موشکی و نابودی توان هسته‌ای ایران قرار داده است. این تفاوت اولویت‌ها می‌تواند به اختلال در هماهنگی و اتحاد راهبردی منجر شود.
هم‌زمان، دیپلماسی منطقه‌ای چندپاره شده است. قطر میانجی‌گری می‌کند، ایران با روسیه و کشور‌های منطقه (عربستان، ترکیه، پاکستان) روابط رایزنی دارد و آمریکا به کشور‌های حاشیه خلیج فارس هشدار داده است که برای جنگ آماده شوند. این تعدد کانال‌ها به جای کاستن از آنتروپی، بر آن می‌افزاید، چراکه هر کانال سیگنال متفاوت مخابره می‌کند.
آنتروپی هنجاری: فرسایش قواعد و بازگشت به «وضع طبیعی»
آنتروپی در سیاست بین‌الملل به فرسایش هنجار‌ها و قواعدی نیز اطلاق می‌شود که رفتار بازیگران را پیش‌بینی‌پذیر می‌کنند. در منازعه جاری سه هنجار بنیادین در معرض فرسایش است: تمامیت ارضی و منع توسل به زور (با حمله به زیرساخت‌های انرژی و هسته‌ای)، آزادی کشتیرانی (با تنش در تنگه هرمز و انفجار روزانه و مستمر کشتی‌ها در آن)، و مصونیت رهبران سیاسی (با ترور آیت‌الله العظمی خامنه‌ای). مکتب انگلیسی روابط بین‌الملل نظم را نه محصول توازن قوا به‌تنهایی، که برآیند قواعد و نهاد‌های مشترک می‌داند. از این منظر، فرسایش هم‌زمان این هنجار‌ها یعنی فروپاشی بنیان‌های «جامعه بین‌المللی» و فروغلطیدن به «نظام بین‌المللی» صرف.
نتیجه این فرسایش بازگشت به چیزی است که در ادبیات رئالیستی «وضع طبیعی» نام دارد: وضعیتی که در آن زور تعیین‌کننده است و قاعده‌ای بر رفتار حاکم نیست.
ایران هشدار داده است که در صورت تجاوز مجدد، پاسخ «بسیار گسترده‌تر» خواهد بود و «پایان درگیری در اختیار ترامپ نخواهد بود». ابن جمله، به‌نوعی اعتراف به آنتروپی است: هیچ بازیگری، حتی ابرقدرت، کنترل کامل مسیر سامانه را در دست ندارد.
چرا رویکرد «جنگ کوتاه و مجاب کننده» امکان تحقق بسیار اندکی دارد؟
واشنگتن و تل‌آویو طرحی برای «جنگ کوتاه و شدید» پس از انتخابات ۳ نوامبر در سر دارند، اما منطق آنتروپیک سامانه این پیش‌بینی را با چالشی جدی روبه‌رو می‌کند.
نخست آنکه در سامانه‌ای با آنتروپی بالا، کوتاهی جنگ به اراده و تصمیم یک بازیگر وابسته نیست. ایران بار‌ها نشان داده است که زمان پایان درگیری را خود تعیین می‌کند. اگر تهران تصمیم بگیرد درگیری را به درازا بکشاند، از راه جنگ نامتقارن، اختلال در کشتیرانی یا فعال‌سازی شبکه همپیمانان منطقه‌ای، «جنگ کوتاه» به آرزویی دور تبدیل می‌شود.
دوم آنکه هدف اعلامی «وادار کردن تهران به مذاکره» با هدف واقعی رژیم صهیونیستی، یعنی براندازی، هم‌راستا نیست. در سامانه‌ای که اهداف واگرایند، احتمال دستیابی به نتیجه‌ای محدود و کنترل‌پذیر کاهش می‌یابد.
سوم آنکه هزینه‌های اقتصادی جنگ، از جمله قیمت نفت بالای ۱۱۰ دلار و گاز اروپا بالای ۱۰۰ یورو، خود عاملی آنتروپیک است: فشار بر اقتصاد جهانی دولت‌ها را به سمت اقداماتی غیرقابل‌پیش‌بینی سوق می‌دهد.تر آن است که روز‌های پس از ۱۲ آبان نه «عملیاتی کوتاه»، که این دوره ایای از تشدید پرآشوب باشد: حملات هوایی، پاسخ‌های موشکی، اختلال در کشتیرانی و دیپلماسی بحران، همگی در سایه باروت و خون.
راهبرد‌های بقا و موازنه‌گری ایران
اگر تحلیل پیشین نشان می‌دهد که سامانه خاورمیانه به‌سوی آنتروپی بیشینه در حرکت است، پرسش حیاتی برای ایران این است که در چنین سامانه‌ای چگونه می‌توان بقا یافت و منافع ملی را پاس داشت. پاسخ ایران در ۲۰۲۶ راهبردی واحد نیست، بلکه مجموعه‌ای از ابزارهای به‌هم‌پیوسته است که هدف مشترکشان افزایش هزینه طرف مقابل تا حدی است که آنتروپی سامانه به سود تهران عمل کند.
تحول دکترینی: از «صبر راهبردی» به «مقابله به مثل مستمر»
مهم‌ترین تحول در راهبرد ایران، گسست از دکترین «صبر راهبردی» است که در سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵ حاکم بود. تحلیل‌های اندیشکده‌ای حاکی است که تهران دریافته است خویشتن‌داری حساب‌شده، اگر با آمادگی معتبر برای تحمیل هزینه همراه نباشد، به جای بازدارندگی، تشدید تنش را تشویق می‌کند. تجربه خروج آمریکا از برجام و کارزار «فشار حداکثری» این برداشت را تقویت کرد که واشنگتن خویشتن‌داری ایران را نشانه ضعف می‌پندارد.
دکترین جدید منطقی متفاوت دارد: هر تجاوز با پاسخی فوری و چندلایه مواجه می‌شود، نه برای پیروزی نظامی، بلکه برای تثبیت این باور در طرف مقابل که هزینه ادامه فشار از هزینه توقف آن بیشتر است. این تحول پاسخی آنتروپیک است: تهران نمی‌کوشد سامانه را به نظم پیشین بازگرداند، بلکه می‌کوشد در دل بی‌نظمی، موقعیت خود را تثبیت کند. در حقوق بین‌الملل نیز چنین پاسخی در چارچوب حق ذاتی دفاع مشروع مندرج در ماده ۵۱ منشور ملل متحد صورت‌بندی‌پذیر است.
ابزار نخست: تنگه هرمز، به‌مثابه اهرم اقتصادی-راهبردی
تنگه هرمز مهم‌ترین برگ ایران در منازعه جاری است. برخلاف تصور رایج، ارزش این تنگه برای تهران در بستن کامل آن نیست، چراکه چنین اقدامی پاسخ نظامی چندملتی را موجه می‌دهد، بلکه در اختلال گزینشی و تهدید مداوم است. ایران با ترکیبی از پهپاد، ناوگان قایق‌های تندرو و تهدید به مین‌گذاری توانسته است هزینه‌های بیمه، حمل‌ونقل و قیمت نفت را بالا ببرد، بی‌آنکه در‌های تشدید کامل را بگشاید.
تحلیلگران مؤسسه خاورمیانه تأکید می‌کنند که ایرانیان می‌خواهند کنترلشان بر تنگه هرمز به رسمیت شناخته شود؛ این خط قرمز آنان و اهرمشان در برابر آمریکا و غرب است که جایگزین غنی‌سازی در سطوح بالاتر شده است. به بیان دیگر، ایران یک دارایی جغرافیایی را به ابزار مذاکره و بازدارندگی بدل کرده که پس از جنگ نیز کاربرد خواهد داشت. پژوهشگران گروه بین‌المللی بحران نیز می‌گویند ایرانیان برای این کنترل خون داده‌اند و آن را وانخواهند گذاشت.
در این میان دقت حقوقی ایجاب می‌کند که یادآور شویم ایران کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریا‌ها را امضا کرده، اما هرگز تصویب نکرده است؛ از این‌رو در جایگاه «دولت امضاکننده» است و نه «دولت عضو». این تمایز در منازعه بر سر رژیم حقوقی عبور از تنگه‌های بین‌المللی اهمیت بنیادین دارد و هر استدلال حقوقی ایران باید با لحاظ آن صورت‌بندی شود.
ابزار دوم: توان موشکی و پهپادی به‌مثابه «تولید آنتروپیک»
گزارش‌های اکتبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد ایران با وجود ماه‌ها بمباران، کارخانه‌های تولید موشک و پهپاد خود را حفظ کرده و قادر به بازسازی زرادخانه است. این نکته از منظر آنتروپیک حیاتی است، زیرا میان نابودی ذخایر و نابودی توان تولید تفاوتی بنیادین وجود دارد. اگر خطوط تولید، دانش مهندسی و زنجیره تأمین فعال بمانند، هر دور حمله هوایی تنها روند تولید را کند می‌کند و آن را متوقف نمی‌سازد.
این توانایی ایران را قادر می‌سازد چرخه بازسازی-تشدید را حفظ کند و آنتروپی سامانه را در سطوحی بالا نگه دارد. افزون بر این، ترکیب موشک‌های بالستیک، کروز و پهپاد‌های ارزان‌قیمت معادله هزینه را به سود تهران دیگرگون می‌کند؛ برآورد‌ها نسبت هزینه هر رهگیری به هر پرتاب را دست‌کم ده به یک و در برخی تخمین‌ها شصت تا هفتاد به یک به زیان مدافع می‌دانند. این «اقتصاد جنگ فرسایشی» واشنگتن را در دوراهی قرار می‌دهد: ادامه رهگیری هزینه‌ای تحمل‌ناپذیر دارد و توقف آن، پذیرش آسیب است.
ابزار سوم: دیپلماسی چندجانبه و «نگاه به شرق»
سفر‌های سید عباس عراقچی به روسیه و چین در بهار ۲۰۲۶ بیانگر تلاش تهران برای ایجاد توازن در برابر فشار آمریکا از راه‌گذر بازیگران ثالث است. ولادیمیر پوتین در دیدار با عراقچی تأکید کرد که روسیه «متحد استوار ایران باقی خواهد ماند» و آمادگی دارد در راستای منافع ایران و ثبات منطقه اقدام کند. این حمایت‌ها هرچند بیشتر سیاسی و دیپلماتیک است تا نظامی، در سامانه‌ای آنتروپیک می‌تواند هزینه سیاسی اقدام نظامی گسترده علیه ایران را برای واشنگتن بالا ببرد. با این همه، محدودیت این ابزار را نباید نادیده گرفت. چین و روسیه روابط خود با ایران را عمدتاً معامله‌محور می‌بینند، نه اتحادی راهبردی.
مسکو و پکن در بقای ساختار سیاسی ایران منافع مشخصی دارند، روسیه به سبب از دست دادن متحدان در سوریه و قفقاز، و چین به دلیل پیش‌بینی‌پذیری نظم موجود در قیاس با گذاری نامعلوم؛ اما هیچ یک حاضر به ارائه تضمینی امنیتی از نوع ناتو نیست. این همان «تنهایی راهبردی» است که از دیرباز بر راهبرد ایران سایه افکنده است.
ابزار چهارم: فرسایش و «صبر آنتروپیک»
شاید مهم‌ترین راهبرد ایران «بازی با زمان» باشد.
تحلیل‌های مؤسسه کارنگی نشان می‌دهد منطق فرسایش ایران بر «تحمل نسبی» استوار است، نه بر جدول زمانی ثابت: تهران محاسبه می‌کند که آمریکا و رژیم صهیونیستی با محدودیت‌های سیاسی، اقتصادی و لجستیکی روبه‌رو هستند که جنگ طولانی را برایشان پرهزینه‌تر می‌کند. به گفته تحلیلگران، ایرانیان می‌پندارند زمان به سود آنهاست و می‌توانند بیش از آمریکایی‌ها و کشور‌های خلیج فارس رنج را تاب آورند، و بر همین پایه شرط‌بندی می‌کنند.
این راهبرد آنتروپی را همچون ابزاری راهبردی به کار می‌گیرد: هرچه سامانه بی‌نظم‌تر و پیش‌بینی‌ناپذیرتر باشد، هزینه مدیریت آن برای قدرت هژمونیک افزون‌تر می‌شود. ایران نیازی به پیروزی در میدان نبرد ندارد؛ کافی است شکست را به تعویق اندازد تا طرف مقابل از ادامه بازی خسته شود.
محدودیت‌ها و مخاطرات
هیچ یک از این ابزار‌ها بی‌هزینه نیست.
نخست، راهبرد «مقابله به مثل مستمر» می‌تواند به تشدید کنترل‌ناپذیر بینجامد؛ همان آنتروپی که ایران می‌کوشد از آن بهره گیرد، اگر واشنگتن یا تل‌آویو به تشدید همه‌جانبه روی آورند، می‌تواند علیه تهران عمل کند.
دوم، هرچند اقدام نظامی علیه پایگاه‌ها و منافع دشمن در حاشیه خلیج فارس از منظر دفاعی قابل توجیه و مؤثر است، در بلندمدت ممکن است برخی همسایگان را به ائتلاف امنیتی مستحکم‌تر با آمریکا سوق دهد و انزوای منطقه‌ای ایران را تعمیق کند؛ از این‌رو مدیریت دقیق سطح تنش با همسایگان ضرورتی راهبردی است.
سوم، اقتصاد ایران زیر فشار تحریم و جنگ، توان تحمل دوره‌ای فرسایشی و توجهی از طولانی را ندارد. گزارش‌ها نشان می‌دهد ایران تا ژوئن بخش قابل توجهی از مهمات پیش از جنگ را حفظ کرده بود، اما این ذخایر نیز محدود است. چهارم، راهبرد کنونی فاقد مؤلفه‌ای حیاتی است: افق سیاسی. بقا بدون چشم‌انداز رفع تحریم‌ها یا عادی‌سازی روابط، به «بقای فرسایشی» بدل می‌شود که در آن هزینه‌ها بر دستاورد‌ها پیشی می‌گیرد.
افزون بر اینها، بُعد داخلی را نباید از نظر دور داشت. تداوم جنگ بدون دستاوردی ملموس، پس از ناآرامی‌های زمستانی ۱۴۰۴ (۲۰۲۶) و در پی شهادت رهبر پیشین، می‌تواند سرمایه اجتماعی و مشروعیت کارآمدی نظام را که به بیان دیگر، آنتروپی بیرونی اگر با آنتروپی درونی، یعنی کاهش اعتماد، ناهماهنگی نهادی و ضعف در حکمرانی بحران، هم‌افزا شود، هزینه‌های راهبرد فرسایشی را چندین برابر خواهد کرد.
ملاحظاتی برای سیاست‌گذاری: از دیدگاه حکمرانی و سیاست‌گذاری، چند ملاحظه شایسته توجه است.
نخست، مدیریت آنتروپی داخلی هم‌عرض با مدیریت آنتروپی بیرونی اهمیت دارد: انسجام تصمیم‌سازی، شفافیت نسبی در اطلاع‌رسانی به افکار عمومی و تقویت نهاد‌های مدیریت بحران، از ظرفیت‌هایی است که ناب‌آوری ملی را در برابر بی‌نظمی بیرونی افزایش می‌دهد.
دوم، بازدارندگی باید با افق دیپلماتیک همراه باشد: آمادگی برای مذاکره از موضع اقتدار و با تعریف روشن از حداقل‌های منافع ملی، مانع از آن می‌شود که بقا به «بقای بی‌افق» فروکاسته شود.
سوم، ضروری است روایت حقوقی ایران، اعم از دفاع مشروع، منع توسل به زور و رژیم تنگه‌های بین‌المللی، با دقت و در سطحی نهادی در مجامع بین‌المللی پیگیری شود تا فرسایش هنجاری، به زیان تهران تمام نشود.
چهارم، تعامل با همسایگان خلیج فارس و میانجی‌هایی، چون قطر باید به‌مثابه سرمایه‌ای راهبردی حفظ شود تا از شکل‌گیری جهبه منسجم علیه ایران جلوگیری گردد.
جمع‌بندی
تحلیل منازعه جاری از منظر آنتروپی، تصویری متفاوت از روایت‌های متعارف به دست می‌دهد. آنچه در خاورمیانه ۲۰۲۶ در جریان است نه صرفاً جنگ میان دولت‌ها، بلکه رقابتی بر سر مدیریت آنتروپی است. واشنگتن و تل‌آویو می‌کوشند با اتکا به زور نظامی، آنتروپی را بکاهند، یعنی سامانه را به نظمی پیش‌بینی‌پذیر بازگردانند که در آن ایران تسلیم یا منزوی باشد.
ایران در برابر می‌کوشد آنتروپی را بالا نگه دارد، نه به مثابه غایت، بلکه به مثابه شرایطی که در آن برتری متعارف آمریکا و رژیم صهیونیستی خنثی می‌شود و ابزارهای نامتقارن تهران، یعنی تنگه هرمز، توان موشکی و فرسایش، کارآیی می‌یابند.
راهبرد ایران ترکیبی از کنترل تنگه هرمز، توان موشکی بازسازی‌شونده، دیپلماسی چندجانبه و فرسایش حساب‌شده است؛ تهران در کوتاه‌مدت مؤثر بوده است: توانسته هزینه‌های جنگ را بر طرف مقابل تحمیل کند و از فروپاشی نظامی جلوگیری کند. اما این راهبرد تنها به روزی می‌تواند بقا را ممکن سازد که آنتروپی به بیشینه خود رسیده باشد؛ هرچند شکننده، پرهزینه و بی‌پایان، مگر آنکه به افق سیاسی پیوند بخورد.
پیش‌بینی «روز‌های پرآشوب باروت و خون» اکنون با ابعاد تازه‌ای تأیید می‌شود: دوره‌ای از آنتروپی پایدار خواهد بود که در آن هیچ طرفی قادر به تحمیل نظم مطلوب خود نیست و هر طرف توان مختل کردن نظم طرف دیگر را دارد. ایران در این دوره نه فاتح میدان، که بازیگری مقاوم است که بقای خود را از دل بی‌نظمی می‌جوید؛ و این شاید دقیق‌ترین تعریف از وضعیت خاورمیانه در ۲۰۲۶ باشد: جایی که نظم، هزینه‌ای تحمل‌ناپذیر یافته و بی‌نظمی به راهبرد بدل شده است.
سناریویی که برای ایران مالامال از حادثه و حماسه خواهد بود و یادآور نبرد‌های همیشگی وجودی که در طول سده‌ها و هزاره‌های رفته آنها را تجربه کرده است و بار‌ها و بار‌ها به سان پرنده اساطیری‌اش - ققنوس - از نایره آتش دوباره پر کشیده است.
انتهای پیام/
