اصلاح مسیر هدایت تحصیلی دانش آموزان به سمت علوم پایه ضرورت دارد

رضوان حکیم‌زاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش در گفت‌و‌گو با خبرنگار گروه جامعه آنا با اشاره به تأکیدات مقام معظم رهبری در پیام اخیر خود درباره اهمیت علوم پایه و ضرورت توجه به جایگاه آموزش و پرورش در تقویت این حوزه اظهار کرد: یکی از موضوعات بسیار مهمی که اکنون در کانون توجه مقام معظم رهبری قرار دارد و در سیاست‌گذاری‌های کلان کشور نیز دنبال می‌شود، تقویت بنیان‌های علوم پایه است؛ موضوعی که باید نقطه آغاز آن را در مدارس و نظام آموزش و پرورش جست‌و‌جو کرد.

وی با بیان اینکه کلاس درس نخستین فضا برای شناسایی و پرورش استعداد‌های علمی دانش‌آموزان است، افزود: در معاونت آموزش ابتدایی، با اجرای طرح حامی که تمرکز ویژه‌ای بر تقویت یادگیری درس‌های فارسی، ریاضی و علوم دارد، تلاش می‌کنیم مهارت‌های سواد پایه دانش‌آموزان را تقویت کنیم. این مهارت‌ها زیربنای یادگیری در دوره‌های بعدی تحصیل هستند و تقویت آنها می‌تواند زمینه مناسبی برای ورود دانش‌آموزان به حوزه‌های تخصصی‌تر علمی فراهم کند.

حکیم‌زاده با اشاره به ظرفیت جشنواره جابربن‌حیان در شناسایی دانش‌آموزان مستعد علمی تصریح کرد: یکی دیگر از برنامه‌های ما برگزاری جشنواره جابربن‌حیان است که یکی از اهداف اصلی آن شناسایی دانش‌آموزانی است که به‌صورت ویژه در زمینه فعالیت‌های علمی و پژوهشی کار می‌کنند، به بررسی موضوعات مختلف می‌پردازند و دستاورد‌های خود را ارائه می‌دهند.

معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش ادامه داد: این جشنواره فرصتی فراهم می‌کند تا دانش‌آموزانی که علاقه و توانایی بیشتری در زمینه فعالیت‌های علمی و پژوهشی دارند، از همان دوران ابتدایی شناسایی شوند و زمینه لازم برای ادامه مسیر علمی و پرورش استعداد‌های آنان فراهم شود.

وی با تأکید بر نقش پژوهش‌سرا‌های دانش‌آموزی در هدایت استعداد‌ها به سمت علوم پایه گفت: به نظر می‌رسد پژوهش‌سرا‌ها نیز می‌توانند در این زمینه نقش ویژه‌ای داشته باشند. اگر برای شناسایی استعداد‌های دانش‌آموزان و هدایت آنها به سمت فعالیت‌های علمی و پژوهشی برنامه مشخصی داشته باشیم، این ظرفیت‌ها می‌توانند به جذب دانش‌آموزان مستعد به رشته‌های علوم پایه کمک کنند.

تفکیک زودهنگام رشته‌های ریاضی و تجربی؛ یکی از عوامل هدررفت منابع انسانی

حکیم‌زاده در ادامه با اشاره به عدم توازن در توزیع دانش‌آموزان میان رشته‌های ریاضی و علوم تجربی و ضرورت اصلاح این وضعیت بیان کرد: یکی از موارد نگران‌کننده در نظام آموزشی، عدم توازن در توزیع رشته‌ای میان ریاضی و علوم تجربی است. در همین راستا، آموزش و پرورش دستور کاری را دنبال می‌کند تا بتواند مسیر هدایت تحصیلی را اصلاح کند و به الگویی نزدیک شود که در بسیاری از کشور‌های دیگر نیز مورد توجه قرار گرفته است.

وی افزود: در این الگو، حوزه علوم یا همان ساینس به‌صورت ترکیبی از علوم تجربی و ریاضی در نظر گرفته می‌شود تا دانش‌آموزان علاقه‌مند و مستعد مجبور نباشند در سنین بسیار پایین میان رشته ریاضی و علوم تجربی دست به انتخاب بزنند.

معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش با تأکید بر اینکه انتخاب زودهنگام میان این دو حوزه می‌تواند فرصت یادگیری جامع را از دانش‌آموزان بگیرد، اظهار کرد: اگر دانش‌آموزان در سال‌های تحصیل امکان کسب آمادگی‌های لازم را در مجموعه علوم پایه داشته باشند، می‌توانند بدون محدود شدن به یک حوزه خاص، توانمندی‌ها و علایق خود را در زمینه‌های مختلف علمی پرورش دهند.

وی ادامه داد: در چنین شرایطی، دانش‌آموزان متناسب با آمادگی‌هایی که در حوزه‌های مختلف علوم پایه کسب کرده‌اند، می‌توانند در مراحل بعدی تحصیل به سمت رشته‌های دانشگاهی مرتبط هدایت شوند. این شیوه کمک می‌کند انتخاب رشته بر مبنای شناخت و آمادگی واقعی دانش‌آموزان انجام شود، نه اینکه آنان در سنین پایین و پیش از آشنایی کافی با حوزه‌های مختلف علمی، ناچار به انتخاب میان دو مسیر شوند.

حکیم‌زاده با ابراز امیدواری نسبت به نتایج سیاست‌گذاری‌های جدید در این حوزه گفت: امیدواریم تأکیدات مقام معظم رهبری و سیاست‌گذاری‌هایی که در این زمینه در حال پیگیری است، کمک کند تا بتوانیم در تقویت علوم پایه و هدایت دانش‌آموزان مستعد به این حوزه‌ها دستاورد‌های خوبی داشته باشیم.

آموزش علوم پایه نباید به حفظ فرمول‌ها محدود شود/ ضرورت توسعه آزمایشگاه‌ها و موزه‌های علم و فناوری

معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش در پاسخ به پرسشی درباره ضرورت تقویت آموزش عمیق و تخصصی دروس فیزیک، شیمی، ریاضی و علوم زیستی در مدارس و راهکار‌های ایجاد علاقه به این حوزه‌ها گفت: همان‌طور که اشاره کردم، تفکیک رشته‌های تحصیلی ریاضی و علوم تجربی خود یکی از دلایل هدررفت منابع انسانی و تمرکز دانش‌آموزان مستعد بر برخی دروس و غفلت از برخی دیگر است.

وی افزود: زمانی که نگاه یکپارچه‌ای به موضوع علوم داشته باشیم و تلاش کنیم آموزش این حوزه‌ها را با تقویت پژوهش، توسعه امکانات آزمایشگاهی و فراهم کردن فرصت‌های یادگیری عملی همراه کنیم، می‌توانیم بستر مناسب‌تری برای آموزش عمیق علوم پایه فراهم کنیم.

حکیم‌زاده با اشاره به ضرورت استفاده از تجربه کشور‌های موفق در آموزش علوم پایه تصریح کرد: ایجاد موزه‌های علم و فناوری نیز از جمله ظرفیت‌هایی است که می‌تواند به تقویت آموزش این حوزه کمک کند. در برخی کشور‌ها از جمله چین، چنین فضا‌هایی نقش مؤثری در آشنایی دانش‌آموزان با مفاهیم علمی و تبدیل آموزش نظری به تجربه‌های عینی داشته‌اند.

وی با تأکید بر اینکه آموزش علوم پایه باید از چارچوب حفظ کردن فرمول‌ها فراتر برود، ادامه داد: لازم است بستر‌هایی ایجاد کنیم که آموزش دروس علمی به‌صورت مفهومی و عملیاتی انجام شود و دانش‌آموزان بتوانند کاربرد مفاهیم را در محیط‌های واقعی و فعالیت‌های تجربی مشاهده کنند. صرفاً محدود کردن آموزش به حفظ فرمول‌ها نمی‌تواند علاقه و توانایی علمی دانش‌آموزان را به شکل مطلوب پرورش دهد.

معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش خاطرنشان کرد: اگر بتوانیم امکانات پژوهشی و آزمایشگاهی را تقویت کنیم و فرصت تجربه و یادگیری عملی را در اختیار دانش‌آموزان قرار دهیم، از یک سو علاقه تعداد بیشتری از آنان به علوم پایه جذب خواهد شد و از سوی دیگر، آموزش ما می‌تواند خلأ‌های موجود را پوشش دهد و زمینه ادامه این مسیر را در دانشگاه فراهم کند.

جشنواره جابربن‌حیان و برنامه‌های مهارتی؛ بستری برای پرورش خلاقیت و استعداد‌های دانش‌آموزان

حکیم‌زاده در ادامه این گفت‌و‌گو و در پاسخ به پرسشی درباره برنامه‌های آموزش و پرورش برای تقویت خلاقیت، ابتکار، تخیل علمی و تجربه کردن راه‌های تازه در میان دانش‌آموزان دوره ابتدایی اظهار کرد: مجموعه برنامه‌های مهارتی که در معاونت آموزش ابتدایی دنبال می‌شود، با هدف پرورش خلاقیت و ایجاد زمینه برای بروز استعداد‌های دانش‌آموزان طراحی شده است.

وی با اشاره به ظرفیت برنامه‌های مختلف آموزشی و پرورشی در این زمینه افزود: جشنواره جابربن‌حیان، طرح حامی، برنامه عید و هنر و داستان از جمله برنامه‌هایی هستند که هرکدام می‌توانند در زمینه تقویت توانایی‌ها و استعداد‌های دانش‌آموزان نقش داشته باشند.

معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش با تشریح اهداف برنامه عید و هنر و داستان گفت: این برنامه به‌ویژه بر پرورش خلاقیت‌های ادبی تمرکز دارد و یکی از اهداف اصلی آن فراهم کردن زمینه‌ای برای بروز استعداد‌ها و پرورش خلاقیت دانش‌آموزان در حوزه‌های علمی، ادبی و هنری است.

وی ادامه داد: اعتقاد داریم دانش‌آموزان باید از همان دوره ابتدایی فرصت داشته باشند تا توانایی‌ها و استعداد‌های خود را در زمینه‌های مختلف نشان دهند و نظام آموزشی نیز باید با طراحی برنامه‌های متنوع، زمینه رشد این توانمندی‌ها را فراهم کند. برنامه‌های مهارتی می‌توانند در کنار آموزش رسمی، فرصت بیشتری برای تجربه، ابتکار و ارائه ایده‌های جدید در اختیار دانش‌آموزان قرار دهند.

اجرای جشنواره هویت ایرانی اسلامی در مدارس ابتدایی

حکیم‌زاده با اشاره به برنامه‌های معاونت آموزش ابتدایی برای سال تحصیلی جاری در حوزه هویت‌بخشی و تقویت خلاقیت دانش‌آموزان گفت: در برنامه‌های امسال، جشنواره هویت ایرانی اسلامی دانش‌آموزان دوره ابتدایی را نیز مدنظر داریم و امیدواریم از این طریق زمینه مناسبی برای مشارکت خلاقانه دانش‌آموزان فراهم شود.

وی افزود: در این جشنواره تلاش می‌شود دانش‌آموزان آثار خود را درباره اجزا و ارکان مختلف هویت ایرانی اسلامی ارائه کنند و با موضوعاتی که در شکل‌گیری هویت ملی و فرهنگی آنان نقش دارد، بیشتر آشنا شوند.

معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش با اشاره به محور‌های این جشنواره اظهار کرد: موضوعاتی مانند ریشه‌های من، باور‌های من، ایران من، مفاخر من، تاریخ من، سرزمین من و ایران آینده از جمله محور‌هایی هستند که دانش‌آموزان می‌توانند آثار خود را با الهام از آنها تولید و ارائه کنند.

حکیم‌زاده تأکید کرد: هدف این است که دانش‌آموزان بتوانند با نگاه خلاقانه، برداشت‌ها و دیدگاه‌های خود را درباره هویت ایرانی اسلامی در قالب آثار مختلف بیان کنند و در این مسیر، فرصت بروز استعداد‌ها و توانایی‌های هنری، ادبی و فکری آنان فراهم شود.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد که با استمرار برنامه‌های مهارتی، پژوهشی و خلاقیت‌محور در دوره ابتدایی، زمینه شناسایی استعداد‌های دانش‌آموزان از سنین پایین، تقویت بنیان‌های علوم پایه و هدایت صحیح آنان به مسیر‌های علمی و تخصصی در سال‌های آینده بیش از گذشته فراهم شود.