معلمان؛ فرماندهان توسعه پایدار انقلاب اسلامی/ مدارس شاهد با بازی و یادگیری به دنبال تقویت علوم پایه هستند

زهرا پناهی‌روا، مدیرکل امور شاهد و ایثارگران وزارت آموزش و پرورش در گفت‌و‌گو با خبرنگار گروه جامعه آنا، درباره نقش پژوهش‌سراها، مدارس و برنامه‌های استعدادپروری در شناسایی و هدایت دانش‌آموزان مستعد به سمت علوم پایه اظهار کرد: بدون تردید توسعه هر کشوری در هر شرایطی به نیروی انسانی متعهد و متخصص وابسته است و این نیروی انسانی باید از مسیر آموزش و پرورش صحیح تربیت و توانمند شود. از همین رو، آموزش و پرورش می‌تواند یکی از مهم‌ترین مراجع و جایگاه‌های پرورش نیروی انسانی در کشور باشد و نقش تعیین‌کننده‌ای در شکوفایی استعداد‌های کودکان و نوجوانان ایفا کند.

وی با بیان اینکه شکوفایی استعداد‌های دانش‌آموزان در مدارس از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، افزود: دانش‌آموزان همان سرمایه‌های انسانی آینده کشور هستند و اگر استعداد‌های آنان از دوران کودکی به‌درستی شناسایی و پرورش داده شود، می‌توان امیدوار بود که در آینده نیروی انسانی توانمند و متخصصی در حوزه‌های مختلف داشته باشیم. در همین راستا، تأکیدات مقام معظم رهبری در زمینه توسعه و توانمندسازی نیروی انسانی نیز نشان‌دهنده اهمیت توجه جدی به این موضوع است.

پناهی‌روا با اشاره به جایگاه مدرسه و کلاس درس در تحقق این هدف تصریح کرد: مدرسه یکی از مهم‌ترین بستر‌هایی است که می‌تواند زمینه تحقق این مأموریت را فراهم کند. در این میان، معلمان و دبیران نقش محوری دارند؛ چراکه ارتباط مستمر و مستقیم با دانش‌آموزان دارند و بیش از بسیاری از افراد دیگر می‌توانند استعدادها، توانایی‌ها و علایق آنان را شناسایی کنند.

مدیرکل امور شاهد و ایثارگران وزارت آموزش و پرورش با تأکید بر ضرورت توجه ویژه به جایگاه معلمان در مسیر توسعه علمی کشور گفت: معلمان و دبیران ما فرماندهان توسعه پایدار انقلاب اسلامی هستند و باید نگاه ویژه‌ای به نقش و جایگاه آنان در این مسیر داشته باشیم. آموزش، توانمندسازی و تجهیز معلمان برای ایفای این مسئولیت بسیار مهم است و نمی‌توان از نقش آنان در شناسایی و پرورش استعداد‌های علمی دانش‌آموزان غافل شد.

وی ادامه داد: نگاه دولت و مسئولان در این زمینه اهمیت زیادی دارد و امیدواریم همه مسئولان در سه قوه، نقش معلمان و دبیران را در توسعه پایدار کشور جدی بگیرند و با حمایت از نظام تعلیم و تربیت، زمینه تحقق اهدافی را که مقام معظم رهبری در سخنان اخیر خود درباره توسعه و توانمندسازی نیروی انسانی مطرح کردند، فراهم کنند.

ضرورت تقویت علوم پایه از دوران کودکی؛ آموزش فیزیک و شیمی با تجربه عملی

پناهی‌روا در پاسخ به پرسشی درباره برنامه‌های تقویت آموزش عمیق و تخصصی علوم پایه از جمله فیزیک، شیمی و ریاضی در مدارس بیان کرد: برای تقویت علوم پایه باید از همان سال‌های ابتدایی تحصیل و از دوران کودکی آغاز کنیم. دروس پایه‌ای که دانش‌آموزان در مقاطع ابتدایی با آنها مواجه هستند، از جمله فارسی، مطالعات اجتماعی و علوم، نقش مهمی در شکل‌گیری بنیان‌های یادگیری و تقویت توانایی‌های شناختی آنان دارند.

وی با اشاره به برنامه‌های در دست اقدام در حوزه آموزش دانش‌آموزان گفت: در حوزه‌های مختلف آموزشی، طرح‌هایی در دست اقدام است که با اجرای آنها تلاش می‌شود دانش‌آموزان به سمت یادگیری عمیق‌تر و شناختی‌تر هدایت شوند. یکی از ظرفیت‌هایی که در این زمینه می‌تواند بسیار مؤثر باشد، حضور دانش‌آموزان در فضا‌های آموزشی ویژه و استفاده از امکاناتی مانند اتاق‌های بازی و یادگیری است.

مدیرکل امور شاهد و ایثارگران وزارت آموزش و پرورش با تشریح ظرفیت اتاق‌های بازی و یادگیری در آموزش مفاهیم علمی اظهار کرد: از طریق این فضا‌ها می‌توان دروس مختلف، به‌ویژه مفاهیم مرتبط با علوم پایه را به شیوه‌ای جذاب و متناسب با سن دانش‌آموزان آموزش داد. این روش به دانش‌آموز کمک می‌کند تا به جای مواجهه صرفاً نظری با مفاهیم درسی، آنها را به شکل عینی تجربه کند و با کاربرد‌های مختلف علوم آشنا شود.

وی با اشاره به تجربه مدارس شاهد در استفاده از این ظرفیت‌ها افزود: در مدارس شاهد نیز برنامه‌هایی در این زمینه دنبال می‌شود و تلاش داریم از طریق اتاق‌های بازی و یادگیری، زمینه آشنایی بیشتر دانش‌آموزان با مفاهیم علمی را فراهم کنیم. دانش‌آموزان در این فضا‌ها با انجام آزمایش‌های مختلف و استفاده از وسایل و امکاناتی که در اختیار دارند، می‌توانند بسیاری از مفاهیم اولیه علوم پایه را فرا بگیرند.

پناهی‌روا ادامه داد: حتی با استفاده از وسایل ساده و مواد اولیه و همچنین بازیافت برخی وسایل و ابزار‌های در دسترس می‌توان تجربه‌های آموزشی ارزشمندی برای دانش‌آموزان ایجاد کرد. در واقع، دانش‌آموزان می‌توانند با راهنمایی معلمان خود از همین امکانات ساده برای انجام فعالیت‌های عملی و آشنایی با مفاهیم علمی استفاده کنند.

وی با تأکید بر اهمیت آموزش تجربی از سال‌های نخست تحصیل خاطرنشان کرد: اگر دانش‌آموزان از دوران کودکی و در پایه‌های ابتدایی به‌صورت عینی و شناختی با علوم آشنا شوند، قطعاً در مقاطع بالاتر تحصیلی و در دوره متوسطه، یادگیری درس‌هایی مانند فیزیک و شیمی برای آنها آسان‌تر خواهد بود. زمانی که دانش‌آموز از قبل با مفاهیم اولیه آشنایی داشته و تجربه عملی کسب کرده باشد، درک مباحث تخصصی‌تر نیز برای او راحت‌تر می‌شود.

توسعه آموزش حضوری و مجازی علوم پایه با کمک هوش مصنوعی

مدیرکل امور شاهد و ایثارگران وزارت آموزش و پرورش با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از امکانات آموزشی متنوع برای تقویت یادگیری دانش‌آموزان گفت: نگاه ما این است که کودکان از همان ابتدای ورود به مدرسه با علوم پایه آشنایی مناسبی پیدا کنند. برای تحقق این هدف، معلمان باید هم به‌صورت حضوری و فیزیکی از ظرفیت اتاق‌های آموزشی و آزمایشگاه‌های تخصصی استفاده کنند و هم امکان بهره‌مندی دانش‌آموزان از آموزش‌های مجازی و سامانه‌های آموزشی فراهم باشد.

وی افزود: دانش‌آموزان می‌توانند از طریق سامانه‌های آموزشی، بسیاری از مفاهیم و موضوعات علمی را مشاهده و با آنها آشنا شوند؛ بنابراین لازم است در کنار آموزش حضوری و فعالیت‌های آزمایشگاهی، از ظرفیت فضای مجازی نیز برای تکمیل فرایند یادگیری استفاده کنیم.

پناهی‌روا با تأکید بر ضرورت گسترش هوش مصنوعی در مدارس اظهار کرد: اعتقاد ما این است که اگر بتوانیم بهره‌گیری از هوش مصنوعی را در نظام آموزشی و به‌ویژه در مدارس گسترش دهیم، دانش‌آموزان امکان آشنایی بهتر و عمیق‌تر با موضوعات علمی و آموزشی را خواهند داشت. هوش مصنوعی می‌تواند به‌عنوان یکی از ابزار‌های مؤثر در فرایند یادگیری مورد استفاده قرار گیرد و زمینه دسترسی دانش‌آموزان به شیوه‌های متنوع آموزش را فراهم کند.

وی با بیان اینکه توسعه این ظرفیت‌ها از برنامه‌های مورد توجه مدارس شاهد است، تصریح کرد: یکی از برنامه‌های اصلی ما در مدارس شاهد، استفاده از ابزار‌های جدید آموزشی و ظرفیت هوش مصنوعی برای آشنایی بیشتر دانش‌آموزان با علوم پایه است. تلاش داریم با بهره‌گیری از این امکانات، یادگیری را از حالت صرفاً نظری خارج کنیم و فرصت‌های بیشتری برای مشاهده، تجربه و درک مفاهیم علمی در اختیار دانش‌آموزان قرار دهیم.

بازی و یادگیری، پژوهش‌سرا‌ها و اردو‌های علمی؛ مسیر تقویت خلاقیت دانش‌آموزان

پناهی‌روا در ادامه و در پاسخ به پرسشی درباره برنامه‌های نظام آموزشی برای تقویت خلاقیت، تخیل علمی، ابتکار و تجربه مسیر‌های تازه در میان دانش‌آموزان گفت: یکی از ظرفیت‌هایی که در این زمینه دنبال می‌شود، طرح بازی و یادگیری است که می‌تواند به شکوفایی خلاقیت دانش‌آموزان کمک کند. این طرح فرصتی فراهم می‌کند تا دانش‌آموزان در جریان فعالیت‌های عملی و تجربه‌های آموزشی، توانایی‌های خود را بهتر بروز دهند.

وی افزود: هوش مصنوعی نیز از جمله ابزار‌هایی است که می‌تواند در تقویت خلاقیت دانش‌آموزان نقش داشته باشد. استفاده درست از این ابزار‌ها می‌تواند زمینه پرورش ایده‌های جدید، افزایش توانایی حل مسئله و آشنایی دانش‌آموزان با روش‌های متفاوت یادگیری را فراهم کند.

مدیرکل امور شاهد و ایثارگران وزارت آموزش و پرورش با اشاره به اهمیت حضور دانش‌آموزان در محیط‌های علمی و فرهنگی بیان کرد: حضور دانش‌آموزان در مکان‌هایی مانند پژوهش‌سرا‌ها و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نیز از جمله ظرفیت‌هایی است که باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین شرکت در اردو‌های علمی و فرهنگی و حضور در فضا‌هایی که دانش‌آموزان را بیشتر با علوم پایه آشنا می‌کند، می‌تواند در تقویت علاقه و انگیزه علمی آنان مؤثر باشد.

وی تأکید کرد: دانش‌آموزان باید فرصت داشته باشند تا علاوه بر آموزش‌های رسمی کلاس درس، در محیط‌های مختلف علمی حضور پیدا کنند، تجربه‌های تازه به دست آورند و توانایی‌های خود را در زمینه‌های مورد علاقه‌شان پرورش دهند. چنین فرصت‌هایی می‌تواند به تقویت خلاقیت، تخیل علمی و روحیه ابتکار در میان آنان کمک کند.

معلمان نخستین شناسایی‌کنندگان استعداد‌های علمی دانش‌آموزان هستند

پناهی‌روا در پاسخ به پرسشی درباره سازوکار شناسایی استعداد‌های علمی دانش‌آموزان از دوران مدرسه و هدایت مستمر آنان به مسیر‌های علمی و پژوهشی گفت: یکی از مهم‌ترین راهکار‌ها در این زمینه، استفاده از ظرفیت معلمان است. معلمان نخستین افرادی هستند که به دلیل ارتباط نزدیک و مستمر با دانش‌آموزان، فرصت شناخت توانایی‌ها، علایق و استعداد‌های آنان را دارند.

وی ادامه داد: معلم در جریان فعالیت‌های آموزشی و تعامل روزانه با دانش‌آموزان می‌تواند تشخیص دهد که هر دانش‌آموز در چه زمینه‌ای استعداد و توانایی بیشتری دارد. پس از شناسایی این استعدادها، باید زمینه هدایت دانش‌آموزان به موقعیت‌ها و فضا‌های بالاتر علمی فراهم شود تا بتوانند توانایی‌های خود را به شکل تخصصی‌تری پرورش دهند.

مدیرکل امور شاهد و ایثارگران وزارت آموزش و پرورش با اشاره به نقش پژوهش‌سرا‌ها در این فرایند اظهار کرد: یکی از مسیر‌هایی که معلمان می‌توانند دانش‌آموزان مستعد را به آن هدایت کنند، پژوهش‌سرا‌های دانش‌آموزی است. این مراکز فرصت مناسبی برای فعالیت‌های علمی و پژوهشی در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌دهند و می‌توانند به رشد مهارت‌ها و توانمندی‌های آنان کمک کنند.

وی افزود: علاوه بر پژوهش‌سراها، هدایت دانش‌آموزان به سمت حضور در مسابقات و جشنواره‌های علمی از جمله جشنواره خوارزمی نیز اهمیت دارد. دانش‌آموزان از طریق شرکت در این رقابت‌ها می‌توانند استعداد‌ها و توانایی‌های خود را محک بزنند، تجربه کسب کنند و مهارت‌هایشان را بیش از پیش توسعه دهند.

پناهی‌روا در پایان تأکید کرد: شناسایی استعداد‌های دانش‌آموزان باید از مدرسه و با محوریت معلمان آغاز شود و پس از آن، با هدایت صحیح آنان به مراکز علمی، پژوهشی، مسابقات و جشنواره‌های تخصصی، فرصت رشد و شکوفایی استعدادهایشان فراهم شود. این مسیر می‌تواند به تربیت نیروی انسانی متخصص و توانمند و تقویت جایگاه علمی کشور در آینده کمک کند.