ضرورت پیوند علوم پایه پزشکی با نیاز‌های واقعی نظام سلامت؛ از پژوهش‌های آزمایشگاهی تا درمان بیماران

خلیل علی‌محمدزاده، رئیس مرکز تحقیقات سیاست‌گذاری اقتصاد سلامت و عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار گروه جامعه آنا، با اشاره به ضرورت بازنگری در جایگاه علوم پایه پزشکی و ارتباط آن با نیاز‌های واقعی نظام سلامت اظهار کرد: تقویت علوم پایه پزشکی زمانی اثربخش خواهد بود که آموزش و پژوهش در این حوزه با مسائل و نیاز‌های واقعی نظام سلامت ارتباط مستقیم داشته باشد. در این مسیر، آموزش مسئله‌محور و بین‌رشته‌ای باید مورد توجه قرار گیرد و استادان علوم پایه در کنار پزشکان بالینگر، مسائل و بیماری‌های واقعی را بررسی کنند.

وی افزود: ایجاد مراکز تعالی مشترک میان دانشکده‌های علوم پایه و بیمارستان‌ها می‌تواند زمینه همکاری نزدیک‌تر میان پژوهشگران و متخصصان بالینی را فراهم کند. همچنین لازم است تخصیص بودجه‌های پژوهشی صرفاً بر اساس تعداد مقالات انجام نشود، بلکه میزان اثرگذاری پژوهش‌ها در بهبود درمان و ارتقای سلامت جامعه نیز در ارزیابی‌ها مورد توجه قرار گیرد.

علی‌محمدزاده با تأکید بر ضرورت نهادینه‌سازی پزشکی ترجمانی بیان کرد: باید سازوکاری ایجاد شود که یافته‌های علوم پایه در مسیر مشخصی به کاربرد‌های بالینی برسند و ارتباط میان پژوهش‌های بنیادی و نیاز‌های درمانی بیماران تقویت شود.

ظرفیت‌های ایران برای دستیابی به مرجعیت علمی در پزشکی

رئیس مرکز تحقیقات سیاست‌گذاری اقتصاد سلامت درباره ظرفیت‌های علمی کشور برای دستیابی به مرجعیت علمی در حوزه پزشکی گفت: ایران از ظرفیت‌های ارزشمندی در زمینه تنوع ژنتیکی، داده‌های بالینی و نیروی انسانی نخبه برخوردار است که می‌تواند زمینه‌ساز پیشرفت در حوزه‌های مختلف پزشکی باشد.

وی با اشاره به ظرفیت‌های کشور در حوزه پزشکی بازساختی، سلول‌های بنیادی و نانوپزشکی افزود: دستاورد‌های علمی و پژوهشی ایران در این زمینه‌ها، از جمله ثبت اختراعات و نتایج اولیه مطالعات بالینی، ظرفیت مناسبی برای توسعه فناوری‌های سلامت ایجاد کرده است؛ با این حال، بهره‌برداری مؤثر از این توانمندی‌ها نیازمند تعریف و اجرای پروژه‌های ملی متمرکز است.

این عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی با اشاره به توانمندی‌های ایران در حوزه بهداشت عمومی و مدیریت بیماری‌ها عنوان کرد: تجربه کشور در مدیریت بیماری‌های واگیر و غیرواگیر، پزشکی پیشگیرانه، نظام ارجاع و بهداشت خانگی می‌تواند زمینه مناسبی برای توسعه مرجعیت علمی ایران در سطح منطقه باشد.

علی‌محمدزاده ادامه داد: ایران می‌تواند با تکیه بر این تجربه‌ها، در خاورمیانه و آسیای مرکزی به جایگاه مرجعیت منطقه‌ای در حوزه سلامت دست پیدا کند. صادرات دانش مدیریت سلامت، ارائه مدل‌های سواد سلامت و تدوین استاندارد‌های درمانی بر پایه داده‌های بومی نیز از ظرفیت‌هایی است که می‌تواند در این مسیر مورد استفاده قرار گیرد.

بیماری‌های غیرواگیر و سالمندی؛ از اولویت‌های پژوهشی نظام سلامت

وی در ادامه به مسائل و چالش‌های حل‌نشده پژوهشی در حوزه پزشکی اشاره کرد و گفت: بیماری‌های غیرواگیر و توسعه پزشکی شخصی‌سازی‌شده از جمله موضوعاتی هستند که باید در اولویت برنامه‌های پژوهشی کشور قرار گیرند. بیماری‌های نادر، سرطان، آلزایمر و پارکینسون همچنان از حوزه‌هایی محسوب می‌شوند که نیازمند تحقیقات گسترده‌تر و دستیابی به راهکار‌های درمانی مؤثرتر هستند.

رئیس مرکز تحقیقات سیاست‌گذاری اقتصاد سلامت با تأکید بر اهمیت توسعه ژنومیک و درمان‌های متناسب با ویژگی‌های فردی بیماران اظهار کرد: پیشرفت در این حوزه می‌تواند زمینه تشخیص و درمان دقیق‌تر بیماری‌ها را فراهم کند. در پزشکی شخصی‌سازی‌شده، ویژگی‌های ژنتیکی هر فرد در انتخاب روش درمانی مورد توجه قرار می‌گیرد و این موضوع می‌تواند اثربخشی مداخلات درمانی را افزایش دهد.

علی‌محمدزاده سالمندی و سلامت روان را از دیگر حوزه‌های مهم و نیازمند پژوهش دانست و افزود: با توجه به اهمیت کیفیت زندگی سالمندان، باید موضوعاتی مانند مراقبت‌های حمایتی، سلامت روان و بهبود شرایط زندگی این گروه جمعیتی در برنامه‌های پژوهشی مورد توجه قرار گیرد.

وی تأکید کرد: در سیاست‌گذاری پژوهش‌های سلامت باید میان توسعه فناوری‌های درمانی و مدیریت سلامت جامعه توازن برقرار شود؛ زیرا پیشرفت علمی و فناوری زمانی ارزشمند خواهد بود که به دسترسی عادلانه مردم به خدمات سلامت نیز کمک کند.

ضرورت عبور از پژوهش‌های آزمایشگاهی و تبدیل دستاورد‌ها به محصول

این عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی درباره چگونگی تبدیل پژوهش‌های پزشکی به محصول، فناوری، دارو، روش درمانی و خدمات سلامت گفت: یکی از چالش‌های مهم در این زمینه، گسست میان مرحله آزمایشگاهی و ورود دستاورد‌های پژوهشی به عرصه بالینی است. برای رفع این مشکل باید مسیر مشخصی از پژوهش تا کاربرد عملی طراحی شود.

وی ایجاد مراکز شتاب‌دهنده سلامت را یکی از راهکار‌های مؤثر در این زمینه دانست و افزود: توسعه این مراکز باید با فراهم‌کردن زیرساخت‌های حقوقی، مالی و صنعتی همراه باشد تا پژوهشگران بتوانند دستاورد‌های خود را از مرحله ایده و آزمایش به مرحله تولید و عرضه برسانند.

علی‌محمدزاده با اشاره به ضرورت توجه به بازار و نیاز بیماران در فرایند پژوهش اظهار کرد: از ابتدای اجرای طرح‌های تحقیقاتی باید تیم‌های بازاریابی و توسعه محصول نیز در کنار پژوهشگران حضور داشته باشند تا خروجی پژوهش‌ها متناسب با نیاز بازار و قابل دسترس برای بیماران طراحی شود.

وی ادامه داد: صرف دستیابی به یک نتیجه علمی یا ثبت یک دستاورد پژوهشی برای حل مسائل نظام سلامت کافی نیست؛ بلکه باید سازوکار‌هایی فراهم شود که این دستاورد‌ها قابلیت تبدیل‌شدن به محصولات و خدمات کاربردی را داشته باشند و در نهایت به دست بیماران برسند.

سرمایه‌گذاری خطرپذیر و تسهیل مسیر ورود فناوری‌های سلامت به بازار

رئیس مرکز تحقیقات سیاست‌گذاری اقتصاد سلامت با تأکید بر ضرورت اصلاح سازوکار‌های تأمین مالی پژوهش‌های پزشکی گفت: سرمایه‌گذاری در حوزه فناوری‌های سلامت باید مورد بازنگری قرار گیرد و زمینه برای حضور بیشتر بخش خصوصی در مراحل اولیه توسعه محصولات و فناوری‌های پزشکی فراهم شود.

وی افزود: سرمایه‌گذاری خطرپذیر و حمایت از طرح‌ها در مراحل اولیه آزمایش‌های بالینی می‌تواند به کاهش فاصله میان ایده‌های پژوهشی و تولید محصولات کاربردی کمک کند. در این مسیر، بخش خصوصی باید برای ورود به حوزه‌های نوآورانه سلامت انگیزه و امکان بیشتری داشته باشد.

علی‌محمدزاده همچنین بر ضرورت تسهیل فرایند‌های نظارتی برای محصولات داخلی تأکید کرد و گفت: ایجاد مسیر‌های سریع‌تر نظارتی برای دارو‌های بومی و تجهیزات پزشکی نوآورانه می‌تواند به تسریع ورود این محصولات به نظام سلامت کمک کند.

وی در پایان، جلوگیری از خروج نخبگان و ایده‌های علمی را از الزامات توسعه فناوری‌های سلامت دانست و خاطرنشان کرد: تقویت ارتباط میان دانشگاه، صنعت و نظام سلامت، حمایت از پژوهشگران و فراهم‌کردن بستر مناسب برای تبدیل ایده‌ها به محصولات کاربردی، علاوه بر ارتقای مرجعیت علمی کشور، می‌تواند به استقلال راهبردی ایران در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی کمک کند.