کارشناس مسائل قفقاز در گفتوگو با آنا:
آناتک بررسی کرد
توسعه پایدار دیمزارها با تجمیع ظرفیت‌های علمی دانشگاه آزاد اسلامی امکان‌پذیر است
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، در راستای تأکیدات حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، بر استمرار و توسعه کمی و کیفی طرح توسعه پایدار، بارورسازی ابرها، جهش تولید با استفاده از دیمزارها و بهره‌گیری از ظرفیت‌های دانشگاه آزاد اسلامی، دانش‌بنیان برای افزایش بهره‌وری این اراضی و نقش دانشگاه‌ها در پشتیبانی علمی و فناورانه از کشاورزی پایدار اهمیت دوچندانی یافته است. در همین راستا، دانشگاه آزاد اسلامی با برخورداری از ظرفیت گسترده علمی و پژوهشی می‌تواند در تحقق این راهبرد ملی و تقویت امنیت غذایی کشور نقش‌آفرینی کند.
در گفت‌وگوی خبرنگارخبرگزاری آنا با «فرشاد قوشچی»، دانشیار دانشکده کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین ـ پیشوا و متخصص اکوفیزیولوژی گیاهان زراعی، ابعاد مختلف توسعه پایدار در دیمزارها، ضرورت افزایش بهره‌وری این اراضی و نقش دانشگاه آزاد اسلامی در پشتیبانی علمی از طرح جهش تولید در دیمزارها بررسی شد.
آنا: با توجه به توافق‌نامه منعقدشده میان ستاد اجرایی فرمان امام و دانشگاه آزاد اسلامی، نقش این دانشگاه را در توسعه پایدار دیمزارها و افزایش بهره‌وری این اراضی چگونه ارزیابی می‌کنید؟
قوشچی: در ابتدا لازم است مقدماتی درباره موضوع توسعه پایدار در دیمزارها و افزایش بهره‌وری این اراضی بیان کنم. خوشبختانه توافق‌نامه‌ای میان ستاد اجرایی فرمان امام و دانشگاه آزاد اسلامی با پیگیری و همراهی جناب آقای دکتر فتاح و جناب آقای دکتر رنجبر منعقد شده است. این موضوع بسیار مسرت‌بخش است که دانشگاه آزاد اسلامی با برخورداری از ظرفیت علمی گسترده بتواند بخشی از این فعالیت را بر عهده بگیرد.
البته ابتدا لازم است خلاصه‌ای از طرحی را بیان کنم که پیش از این در کشور وارد مرحله اجرا شده و توضیح دهم که چگونه می‌توان آن را پربارتر کرد. مراجعه ستاد اجرایی فرمان امام به دانشگاه آزاد اسلامی نیز از این جهت قابل توجه است که این دانشگاه می‌تواند با توان علمی خود به ارتقای سطح علمی این طرح کلان کمک کند که در سطح ملی در حال اجراست.
به‌طور مشخص، طرحی با عنوان «جهش تولید در دیمزارها» از سال ۱۳۹۹ در کشور اجرایی شده است. این طرح یک دوره چهارساله را تا پایان سال ۱۴۰۳ پشت سر گذاشت و از سال ۱۴۰۳ به بعد نیز برای برای چهار سال دیگر تمدید شد که دو سال از آن تا کنون سپری شده است. طرح جهش تولید در دیمزارها تاکنون موفقیت‌های زیادی داشته و یک طرح کلان ملی است که با مشارکت وزارت جهاد کشاورزی به‌عنوان مجری و ستاد اجرایی فرمان امام منعقد شده و در حال اجراست. در ادامه نیز قرار است دانشگاه آزاد اسلامی مشارکت علمی مؤثری در آن داشته باشد.
به نظر می‌رسد دانشگاه آزاد اسلامی با توجه به ظرفیت‌های گسترده‌ای که دارد، به‌ویژه در حوزه کشاورزی، می‌تواند نقش مهمی در این زمینه ایفا کند. کشاورزی از قدیمی‌ترین رشته‌های علمی دانشگاه آزاد اسلامی است که از بدو تأسیس این دانشگاه شکل گرفته و استادان برجسته‌ای در این حوزه فعالیت دارند که می‌توانند کمک شایان توجهی به پیشبرد این طرح داشته باشند.
البته دانشگاه آزاد اسلامی تاکنون نیز در زمینه توسعه پایدار در مناطق خشک و کم‌آب، دیمزارها و موضوع بحران آب که اکنون به مسئله‌ای فراگیر در کشور تبدیل شده، فعالیت‌های تحقیقاتی گسترده‌ای انجام داده است.
آنا: چرا توسعه دیمزارها و افزایش بهره‌وری این اراضی تا این اندازه اهمیت دارد و چه ارتباطی با امنیت غذایی کشور دارد؟
قوشچی: امروزه در دنیا، امنیت غذایی یکی از موضوعات بسیار مهم و راهبردی است. ایران نیز با توجه به اتفاقات و تحولات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی که در جهان جریان دارد، با این واقعیت روبه‌روست که تأمین امنیت غذایی یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های هر کشوری به شمار می‌رود. در ایران نیز این مسئله اهمیت بسیار زیادی دارد و دانشگاه آزاد اسلامی از گذشته اهتمام قابل توجهی به این حوزه داشته است.
اکنون که به‌طور مشخص بخشی از موضوع بهره‌وری در کشاورزی بر عهده دانشگاه آزاد اسلامی گذاشته شده، اهمیت این مسئولیت بیش از گذشته خواهد بود.
یکی از مسائل مهم در این زمینه، شناخت ظرفیت اراضی زراعی کشور است. از حدود ۱۹ تا ۲۰ میلیون هکتار اراضی زراعی که در حال حاضر در ایران مورد کشت و کار قرار می‌گیرند، حدود ۷۰ درصد به اراضی دیم اختصاص دارد. به همین دلیل، توجه به دیمزارها اهمیت بسیار زیادی دارد و لازم است این اراضی بیشتر مورد بررسی، تحلیل و تحقیق قرار گیرند تا مشخص شود چگونه می‌توان بهره‌وری و میزان تولید را در آنها افزایش داد و توسعه پایدار را در این بخش از امنیت غذایی کشور محقق کرد.
همان‌طور که اشاره کردم، حدود ۷۰ درصد اراضی زراعی کشور مربوط به اراضی دیم است و در مجموع حدود ۱۲ تا ۱۳ میلیون هکتار اراضی زراعی دیم در کشور وجود دارد که بهره‌وری آنها تاکنون چندان بالا نبوده است.
در پنج تا شش سال گذشته، با اجرای طرح جهش تولید در دیمزارها، براساس آمارهای ارائه‌شده از سوی وزارت جهاد کشاورزی، میزان تولید و بهره‌وری در این اراضی تا حدودی افزایش یافته است. با این حال، هیچ طرحی، به‌ویژه در حوزه کشاورزی، نمی‌تواند بدون پشتوانه علمی به موفقیت پایدار دست پیدا کند.
این پشتوانه علمی می‌تواند بر پایه تحقیقاتی شکل بگیرد که در گذشته انجام شده است. بخش قابل توجهی از این تحقیقات به‌صورت مستقل در دانشکده‌های کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی و زیر نظر استادان این دانشگاه انجام شده است.
به‌گونه‌ای که می‌توان گفت بخش عمده‌ای از تحقیقات انجام‌شده در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری رشته‌های زراعت، اگرواکوتکنولوژی و تولیدات گیاهی به موضوعاتی مانند تنش آبی، کم‌آبی و بحران آب اختصاص داشته است. محور اصلی این تحقیقات نیز بررسی راهکارهایی بوده که بتوان در شرایطی که کشاورزی ایران به‌صورت فراگیر با بحران آب مواجه است، ضمن حفظ و تثبیت تولید، بهره‌وری محصولات کشاورزی را ارتقا داد.
آنا: دانشگاه آزاد اسلامی چگونه می‌تواند از ظرفیت تحقیقات پیشین خود برای پشتیبانی علمی از طرح جهش تولید در دیمزارها استفاده کند؟
قوشچی: به نظر می‌رسد دانشگاه آزاد اسلامی می‌تواند در راهبردی که برای این طرح در نظر گرفته می‌شود، نقش اساسی ایفا کند. یکی از مهم‌ترین راهکارها، استفاده از ظرفیت تحقیقاتی است که تاکنون در واحدهای مختلف دانشگاه انجام شده است.
شاید یکی از وجوه مثبت این همکاری آن باشد که بتوان این تحقیقات را در قالب یک ستاد یا تشکیلات مشخص گردآوری کرد. در حال حاضر، تعداد زیادی از واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی در نقاط مختلف کشور به‌صورت مستقل تحقیقات متنوعی انجام داده‌اند. لازم است این پژوهش‌ها به‌شکل هدفمند جمع‌آوری شوند و داده‌های به‌دست‌آمده از آنها مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد تا نتایج تحقیقات بتواند در قالب یک مجموعه منسجم و تجمیعی ارائه شود.
از این جهت، شاید دانشگاه آزاد اسلامی در مقایسه با بسیاری از مؤسسات تحقیقات کشاورزی و دانشکده‌های کشاورزی دانشگاه‌های ایران از یک مزیت برخوردار باشد؛ زیرا رشته کشاورزی طی سه تا چهار دهه گذشته در واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی در سراسر کشور توسعه یافته و از پراکنش جغرافیایی گسترده‌ای برخوردار بوده است.
بنابراین، با توجه به شرایط اقلیمی و آب‌وهوایی متفاوت مناطق مختلف کشور، تحقیقات متعددی در واحدهای دانشگاهی انجام شده که بخش عمده‌ای از آنها به مناطق دیم، کم‌آب و شرایط تنش‌زا اختصاص داشته است.
این ویژگی می‌تواند یک ظرفیت مهم برای پیشبرد طرح جهش تولید در دیمزارها باشد؛ چراکه جمع‌آوری و ساماندهی تحقیقات پراکنده در واحدهای مختلف دانشگاه آزاد اسلامی می‌تواند کمک زیادی به ارتقای علمی و اجرایی این طرح کند.
آنا: برای استمرار این فعالیت‌ها و تبدیل دانشگاه آزاد اسلامی به یکی از محورهای علمی توسعه پایدار دیمزارها، چه اقداماتی باید در دستور کار قرار گیرد؟
قوشچی: موضوع دیگری که می‌تواند از این پس مورد توجه قرار گیرد، جهت‌گیری و ساماندهی تحقیقات در قالب برنامه‌های علمی دانشگاه آزاد اسلامی است. با چنین رویکردی می‌توان توسعه پایدار در دیمزارهای کشور را به یکی از اولویت‌های محوری برنامه‌های تحقیقاتی دانشگاه تبدیل کرد.
ضروری است این موضوع در آینده در برنامه‌های پژوهشی دانشجویان، به‌ویژه دانشجویان تحصیلات تکمیلی، گنجانده شود و استادان، مدیران گروه‌ها و دانشکده‌های کشاورزی نیز بیشتر در این مسیر حرکت کنند.
در واقع، لازم است با ایجاد یک جهت‌گیری علمی مشخص، طرح‌ها و پروژه‌های تحقیقاتی دانشگاه به سمت توسعه پایدار در دیمزارهای کشور هدایت شوند تا ظرفیت علمی و پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی به‌صورت هدفمند در خدمت افزایش بهره‌وری، تثبیت تولید و تقویت امنیت غذایی کشور قرار گیرد.
انتهای پیام/
