تخریب کامل ۲ کتابخانه در حملات اخیر/ آمادگی نهاد برای برگزاری «زنگ کتابخانه» در مدارس

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری آنا، آزاده نظربلند، دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، در ادامه نشست خبری روز کتاب، کتابخوانی و کتابدار که در کتابخانه پارک شهر تهران برگزار شد، به همراه سیامک محبوب، معاون ترویج و توسعه این نهاد، به پرسش‌های خبرنگاران درباره وضعیت کتابخانه‌های آسیب‌دیده، ارتباط با مدارس، توسعه خدمات دیجیتال، کیفیت فضا‌های کتابخانه‌ای و خدمات ویژه افراد دارای معلولیت پاسخ داد.

نظربلند در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت کتابخانه‌های آسیب‌دیده در جریان حملات اخیر گفت: از مجموع ۶۴ کتابخانه آسیب‌دیده، بخش عمده‌ای خسارت جزئی دیده بودند و در مدت کوتاهی به چرخه خدمت‌رسانی بازگشتند. بازسازی کتابخانه‌های دارای آسیب متوسط نیز پیگیری شده و تعدادی از آنها با وجود ادامه برخی اقدامات عمرانی، فعالیت خود را از سر گرفته‌اند.

وی افزود: «دو کتابخانه در استان‌های زنجان و گیلان به‌صورت صددرصدی تخریب شده‌اند و هنوز به چرخه خدمت‌رسانی بازنگشته‌اند.»

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با اشاره به ضرورت تداوم دسترسی مردم به خدمات کتابخانه‌ای اظهار کرد: برای این دو مرکز، تأمین فضای جایگزین در دستور کار قرار دارد تا مردم مناطق تحت پوشش، تا زمان فراهم شدن ساختمان مناسب، از خدمات کتابخانه محروم نمانند.

در ادامه، سیامک محبوب، معاون ترویج و توسعه نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، درباره وضعیت کتابخانه آسیب‌دیده زنجان توضیح داد که اقدامات مربوط به تأمین محل موقت آن انجام شده و برنامه‌ریزی برای ادامه فعالیت کتابخانه تا تعیین تکلیف ساختمان اصلی در جریان است.

نظربلند در بخش دیگری از پاسخ‌های خود به کاهش حضور کتابخانه و کتابدار در مدارس اشاره کرد و گفت: در سال‌های گذشته، کتابخانه‌های مدارس نقش مهم‌تری در ارتباط دانش‌آموزان با کتاب داشتند، اما به‌تدریج از ظرفیت این فضا‌ها کاسته شده است.

وی افزود: در برخی مناطق، همکاری با مدارس به دو شیوه انجام می‌شود؛ در شیوه نخست، کتابداران به مدارس مراجعه می‌کنند و برنامه‌هایی مانند زنگ کتابخوانی و فعالیت‌های فرهنگی را برگزار می‌کنند. در شیوه دوم، دانش‌آموزان با هماهنگی مدارس به کتابخانه‌های عمومی می‌آیند و از نزدیک با خدمات آنها آشنا می‌شوند.

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با تأکید بر اهمیت شیوه دوم اظهار کرد: حضور دانش‌آموزان در محیط کتابخانه می‌تواند تصویر محدود آنان از کتابخانه به‌عنوان مکانی صرفاً برای امانت گرفتن کتاب یا استفاده از سالن مطالعه را تغییر دهد.

وی ادامه داد: «این آمادگی را داریم که در شهر‌های مختلف، کتابخانه‌هایی را به‌عنوان کتابخانه معین معرفی کنیم تا مدارس بتوانند برنامه‌هایی مانند زنگ کتاب، آشنایی با کتابخانه و بازدید‌های آموزشی را با همکاری نهاد برگزار کنند.»

نظربلند تأکید کرد: اولویت با کتابخانه‌های تازه‌تأسیس یا بازطراحی‌شده‌ای خواهد بود که دارای فضا‌های تخصصی کودک و نوجوان هستند و امکاناتی مانند اتاق علم، بخش نجوم و محیط‌های یادگیری تعاملی دارند.

وی با اشاره به برنامه‌های نهاد برای اجرای سند ملی خواندن نیز گفت: بخش‌هایی از مفاد این سند در فعالیت‌های روزمره کتابخانه‌های عمومی در حال اجراست، اما بهره‌گیری از ظرفیت سایر دستگاه‌های عضو سند به هماهنگی بیشتری نیاز دارد.

به گفته نظربلند، پیگیری تشکیل جلسات اجرایی و فعال‌سازی ظرفیت دستگاه‌های مسئول در دستور کار قرار گرفته است تا اجرای سند ملی خواندن از فعالیت‌های پراکنده فراتر برود و به همکاری منسجم میان دستگاه‌ها تبدیل شود.

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در پاسخ به پرسشی درباره استفاده از فناوری‌های دیجیتال برای خدمات‌رسانی به مناطق محروم اظهار کرد: محرومیت در این مناطق فقط اقتصادی نیست و کمبود زیرساخت ارتباطی، دسترسی محدود به تجهیزات و آشنایی ناکافی با ابزار‌های دیجیتال نیز بر امکان بهره‌گیری از خدمات فرهنگی تأثیر می‌گذارد.

وی افزود: توسعه سامانه‌های دیجیتال و طراحی بستر امانت کتاب به‌صورت الکترونیکی می‌تواند به عدالت دسترسی کمک کند، اما استفاده واقعی از این امکانات به وجود اینترنت پایدار و تجهیزات مناسب نیز وابسته است؛ موضوعی که تأمین آن به‌تنهایی در اختیار نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور نیست.

نظربلند با رد این تصور که خدمات کتابخانه‌های سیار به جابه‌جایی تعدادی کتاب محدود می‌شود، گفت: تلاش ما این است که فعالیت‌های فرهنگی و آموزشی یک کتابخانه عمومی تا حد امکان در کتابخانه‌های سیار نیز اجرا شود.

وی توضیح داد: در مناطق تحت پوشش کتابخانه‌های سیار، از رابطان فرهنگی محلی برای شناسایی نیاز‌های مردم استفاده می‌کنیم و متناسب با این نیازها، برنامه‌های آموزشی و فرهنگی طراحی می‌شود. در برخی موارد نیز مربیان و کارشناسان دستگاه‌های دیگر، از جمله سازمان بهزیستی، برای ارائه خدمات به این مناطق اعزام می‌شوند.

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در پاسخ به انتقاد خبرنگاری درباره کمبود نسخه‌های پرطرفدار، محدودیت سالن‌های مطالعه و مشکلات طبقه‌بندی منابع در برخی کتابخانه‌ها گفت: وجود این مشکلات قابل انکار نیست و در کنار توسعه کمی، ارتقای کیفیت خدمات نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: در دوره اخیر، کتابخانه‌های عمومی به‌صورت موردی از نظر میزان عضویت، جمعیت تحت پوشش، موقعیت جغرافیایی، بهره‌وری و کیفیت خدمات ارزیابی شده‌اند.

نظربلند تأکید کرد: در برخی دوره‌ها، افزایش تعداد کتابخانه‌ها بیشتر از کیفیت فضای ارائه‌شده مورد توجه بوده است. به همین دلیل، شماری از مراکزی که از نظر ساختمان، متراژ یا موقعیت مکانی شرایط مناسبی نداشتند، شناسایی شده‌اند و درباره ادامه فعالیت یا تغییر وضعیت آنها تصمیم‌گیری شده است.

وی با اشاره به کمبود منابع کتابخانه‌ای نیز اظهار کرد: نهاد در تأمین کتاب با عقب‌ماندگی انباشته‌ای مواجه است و تلاش می‌کنیم با خرید منابع براساس نیاز مخاطبان و توسعه امانت دیجیتال، بخشی از این کمبود را جبران کنیم.

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در پاسخ به پرسشی درباره سنجش موفقیت نهاد بر اساس تعداد کتابخانه‌ها گفت: «قطعاً صرف افزایش کمی کتابخانه‌ها نمی‌تواند به معنای افزایش کتابخوانی باشد؛ اما افزایش نقاط خدمت، امکان دسترسی به کتاب را برای افرادی فراهم می‌کند که پیش از این هیچ کتابخانه‌ای در محل زندگی خود نداشتند.»

نظربلند افزود: برای بررسی اثربخشی خدمات، باید علاوه بر تعداد کتابخانه‌ها به کیفیت فضا، میزان استقبال مردم، استفاده از منابع و تناسب خدمات با نیاز‌های اجتماعی و فرهنگی هر منطقه توجه کرد.

وی کتابخانه فرشتگان شیراز را نمونه‌ای از تأثیر طراحی مناسب بر افزایش استقبال مردم معرفی کرد و گفت: این کتابخانه که در منطقه‌ای نسبتاً کم‌برخوردار راه‌اندازی شده، در کمتر از دو هفته بیش از هزار عضو ثبت‌نام کرده است.

به گفته وی، طراحی حرفه‌ای فضا، پیش‌بینی بخش‌های تخصصی و انتخاب دقیق منابع متناسب با نیاز مخاطبان از عوامل مؤثر در استقبال مردم از این کتابخانه بوده است.

نظربلند در بخش دیگری از نشست، درباره خدمات کتابخانه‌ای به افراد دارای معلولیت توضیح داد: دسترسی به کتاب و خدمات فرهنگی باید برای همه افراد جامعه، فارغ از توانایی‌های جسمی آنان، فراهم باشد.

وی با اشاره به سابقه فعالیت بخش‌های ویژه نابینایان گفت: خدمات این بخش‌ها سابقه طولانی‌تری دارد و تقریباً در هر استان، بخشی برای ارائه خدمات به افراد نابینا پیش‌بینی شده است. در مقابل، توسعه خدمات تخصصی برای افراد ناشنوا و کم‌شنوا هنوز به اقدامات بیشتری نیاز دارد.

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور افزود: کارگروه‌های تخصصی نابینایان و ناشنوایان برای شناسایی نیاز‌ها و ارائه مشورت تشکیل شده‌اند و در طراحی بستر امانت دیجیتال نیز دسترس‌پذیری برای افراد نابینا و کم‌بینا از مراحل اولیه مورد توجه قرار گرفته است.

وی همچنین از برگزاری دوره‌های آموزشی برای کتابداران با هدف بهبود ارتباط با اعضای ناشنوا خبر داد و گفت: در مجموعه نهاد، ۴۸ همکار نابینا یا کم‌بینا و دو همکار ناشنوا یا کم‌شنوا فعالیت دارند که تجربه آنان می‌تواند در بهبود کیفیت خدمات تخصصی مؤثر باشد.

نظربلند در پایان با اشاره به اهمیت خدمات کودک و نوجوان اظهار کرد: بخش کودک یکی از حوزه‌های فعال و باسابقه کتابخانه‌های عمومی کشور است و کتابداران در این زمینه از آموزش و تجربه مناسبی برخوردارند؛ با این حال، برای پاسخ‌گویی بهتر به نیاز‌های نسل جدید، شناخت دقیق‌تر علایق نوجوانان و توسعه خدمات متناسب با آنها همچنان در دستور کار قرار دارد.