کارشناس مسائل قفقاز در گفتوگو با آنا:
آناتک بررسی کرد
گرمای خانه‌ها با زنجیره مسئولیت مشترک مردم و دولت
به گزارش خبرگزاری آنا، با نزدیک‌شدن فصل سرما، مسئله تأمین گاز بار دیگر از محدوده یک موضوع فنی فراتر رفته و به پایداری گرمایش خانه‌ها، فعالیت صنایع، تولید برق و کیفیت هوای شهر‌ها گره خورده است. تازه‌ترین اظهارات مدیران صنعت گاز نشان می‌دهد کشور در زمستان پیش‌رو هم‌زمان با ناترازی سال‌های گذشته و کاهش بخشی از ظرفیت تأمین روبه‌روست. در چنین شرایطی، مصرف بهینه سوخت نه جایگزین مسئولیت دولت برای بازسازی تأسیسات و تقویت عرضه، بلکه اقدامی فوری برای کاهش فشار بر شبکه در روز‌های سرد خواهد بود.
زمستان امسال با چه ناترازی‌ای روبه‌روست؟
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، ۱۰ آبان‌ماه اعلام کرد که از ۲۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت ازدست‌رفته پس از آسیب به تأسیسات چهار پالایشگاه گاز، حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب به مدار بازگشته و نزدیک به ۱۳۰ میلیون مترمکعب همچنان خارج از دسترس است. به گفته او، این کاهش ظرفیت به ناترازی ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعبی سال‌های گذشته در دوره اوج مصرف افزوده می‌شود و مجموع کاهش ظرفیت و ناترازی در اوج سرمای امسال می‌تواند به حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب در روز برسد. این رقم، برآوردی برای شرایط اوج مصرف است؛ نباید آن را کمبود محقق‌شده در همه روز‌های زمستان یا کاهش ۴۰۰ میلیون مترمکعبی تولید فعلی تعبیر کرد.
فشار بر شبکه فقط به ظرفیت تأمین وابسته نیست. توکلی هفتم آبان‌ماه از افزایش حدود ۷۰ میلیون مترمکعبی مصرف روزانه در بخش‌های خانگی، تجاری و صنایع جزء طی پنج روز خبر داد؛ افزایشی که آن را معادل حدود ۳۰ درصد اعلام کرد. او همچنین هشدار داد که در صورت مدیریت‌نشدن مصرف، حدود ۱۱ استان ممکن است در زمستان با تنش گازی روبه‌رو شوند و شرایط مازندران، گلستان و خراسان شمالی حساس‌تر است. این هشدار به معنای قطع قطعی گاز در این استانها نیست، اما نشان می‌دهد افت دما و جهش هم‌زمان تقاضا تا چه اندازه می‌تواند حاشیه اطمینان شبکه را کاهش دهد.
رابطه مصرف خانگی با تولید و آلودگی هوا
وقتی مصرف گرمایشی خانه‌ها و واحد‌های تجاری در چند روز سرد افزایش می‌یابد، گاز کمتری برای سایر مصرف‌کنندگان در دسترس می‌ماند. مدیرعامل شرکت ملی گاز توضیح داده است که افزایش برداشت خانگی می‌تواند تحویل گاز به نیروگاه‌ها و بخش‌های تولیدی را دشوار کند و استفاده از سوخت مایع جایگزین را افزایش دهد. به گفته او، این جابه‌جایی به‌ویژه در نیروگاه‌های نزدیک شهر‌ها می‌تواند پیامد‌های زیست‌محیطی داشته باشد. بنابراین، بحث صرفه‌جویی تنها به مبلغ قبض خانوار محدود نمی‌شود؛ به استمرار تولید و کیفیت هوایی که همان خانوار تنفس می‌کند نیز مربوط است.
البته مدیریت ناترازی نباید صرفاً به درخواست از مردم تقلیل یابد. اگر قرار است در روز‌های اوج مصرف برای صنایع یا نیروگاه‌ها محدودیت در نظر گرفته شود، اعلام به‌موقع برنامه، تأمین ایمن سوخت جایگزین و توجه به آثار آن بر تولید و آلودگی هوا ضرورت دارد. شرکت ملی گاز اعلام کرده برای استان‌های دارای تنش، سناریو‌هایی شامل مدیریت مصرف و بهینه‌سازی تدوین شده و محدودسازی مصرف یا استفاده از سوخت جایگزین نیز در صورت نیاز پیش‌بینی شده است. انتشار منظم اطلاعات درباره میزان تأمین، مصرف و محدودیت‌ها می‌تواند به خانوارها و بنگاه‌ها کمک کند تصمیم‌های دقیق‌تری بگیرند و هزینه عبور از زمستان به‌صورت نامتوازن بر یک بخش تحمیل نشود.
از تنظیم دمای خانه تا جلوگیری از هدررفت گرما
مقام‌های صنعت گاز دمای حدود ۲۰ درجه سانتی‌گراد را مبنایی برای مدیریت گرمایش محیط معرفی کرده‌اند. به برآورد اعلام‌شده از سوی شرکت ملی گاز، اگر مشترکان خانگی، تجاری و صنایع جزء در دوره اوج مصرف دمای محیط را یک درجه کاهش دهند، امکان صرفه‌جویی حدود ۲۵ میلیون مترمکعب گاز در روز فراهم می‌شود. این عدد یک ظرفیت بالقوه در صورت مشارکت گسترده است، نه صرفه‌جویی‌ای که از هم‌اکنون تحقق یافته باشد. سرپرست وزارت نفت نیز ۱۲ آبان‌ماه گفته است که صرفه‌جویی ۲۰ درصدی، در کنار بازگشت ظرفیت و افزایش تولید، می‌تواند به عبور از زمستان کمک کند؛ هدفی که تحقق آن به اقدام هم‌زمان مردم و دستگاه‌های مسئول وابسته است.
برای خانوارها، نقطه آغاز فقط پایین‌آوردن درجه وسایل گرمایشی نیست؛ باید از خروج گرمایی که تولید شده نیز جلوگیری کرد. درزگیری پنجره‌ها، استفاده از پرده مناسب، بستن دریچه کولر در فصل سرما، سرویس وسایل گرمایشی و تنظیم درست پکیج از توصیه‌هایی است که مدیرعامل شرکت ملی گاز مطرح کرده است. این اقدامات وقتی مؤثرتر می‌شوند که ساختمان نیز عایق مناسبی داشته باشد. در مقابل، درخواست صرفه‌جویی از ساکنان ساختمان‌های کم‌بازده، بدون برنامه برای اصلاح پنجره‌ها، موتورخانه‌ها و تجهیزات فرسوده، بخشی از منشأ اتلاف انرژی را دست‌نخورده باقی می‌گذارد.
گذر پایدار از زمستان به اصلاح ساختمان و سیاست‌گذاری نیاز دارد
ابعاد اتلاف در تجهیزات نشان می‌دهد چرا بهینه‌سازی باید به برنامه‌ای مستمر تبدیل شود. مدیرعامل شرکت ملی گاز اعلام کرده تاکنون بیش از ۱۳۲ هزار موتورخانه بهینه‌سازی شده است؛ اقدامی که به گفته او می‌تواند مصرف گاز هر ساختمان یا مجتمعِ مشمول را حدود ۱۳ تا ۲۵ درصد کاهش دهد. او همچنین شمار بخاری‌های کم‌بازده کشور را حدود ۲۰ تا ۲۱ میلیون دستگاه اعلام کرده و گفته است حدود ۱۸۰ هزار دستگاه تعویض شده‌اند. فاصله میان شمار تجهیزات فرسوده و تعداد تعویض‌شده نشان می‌دهد اصلاح وسایل گرمایشی، به‌ویژه برای خانوار‌هایی که توان پرداخت هزینه اولیه را ندارند، به پشتیبانی مالی و اجرای گسترده‌تر نیاز دارد.
سیاست تعرفه‌ای نیز باید در کنار این اصلاحات دیده شود. سعید پاک‌سرشت، مدیر برنامه‌ریزی تلفیقی شرکت ملی گاز، ۱۴ آبان‌ماه توضیح داد که مشترکان خانگی در چهار پله مصرف قرار می‌گیرند؛ بر اساس ارقام اعلامی او، حدود ۷۰ درصد در پله خوش‌مصرف، ۱۸ درصد در پله دوم، ۱۰ درصد در گروه پرمصرف و دو درصد در گروه بسیار پرمصرف هستند. مرز پله‌ها نیز با توجه به میانگین مصرف پنج‌ساله هر شهر تعیین می‌شود. چنین تفکیکی می‌تواند توجه سیاست‌گذار را به مصرف‌های بالاتر جلب کند، اما کارایی و عدالت آن زمانی بیشتر می‌شود که خانوارها به تجهیزات کم‌مصرف و ساختمان مناسب نیز دسترسی داشته باشند.
رمضانعلی سنگدوینی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، ۱۵ آبان‌ماه بر مشارکت خانوارها، اداره‌ها و واحد‌های تولیدی تأکید کرد و استفاده از شرکت‌های کارور و گواهی‌های صرفه‌جویی را از مسیر‌های تأمین مالی بهینه‌سازی دانست. جمع‌بندی وضعیت زمستان پیش‌رو نیز همین است؛ کاهش مصرف غیرضروری می‌تواند در کوتاه‌مدت از فشار بر شبکه بکاهد، اما عبور کم‌هزینه و پایدار تنها با بازسازی ظرفیت آسیب‌دیده، بهسازی ساختمان‌ها و تجهیزات، برنامه‌ریزی شفاف برای سوخت نیروگاه‌ها و حفاظت از فعالیت‌های تولیدی ممکن می‌شود. صرفه‌جویی زمانی به نتیجه‌ای ماندگار می‌رسد که مردم آثار همراهی خود را ببینند و دستگاه‌های مسئول نیز سهم خود را در کاهش اتلاف و تقویت تأمین انجام دهند.
انتهای پیام/
