روز پایانی جشنواره فیلم مقاومت
یک کارشناس حقوق ارتباطات و فناوری اطلاعات پاسخ می‌دهد
انس دانشجویان با قرآن باید از تلاوت و حفظ به فهم معارف آن ارتقا یابد
به گزارش خبرگزاری آنا، حسین سیمایی در آیین اختتامیه جشنواره قرآن و عترت، با ابراز خرسندی از حضور در جمع دانشجویان و فعالان قرآنی اظهار داشت: خوشحالم که در یک هفته اخیر، این سومین حضور من در جمع دانشجویان است، اما این جمع از نورانیت قرآن نیز برخوردار است و همین موضوع بر شادی و خرسندی من می‌افزاید؛ چراکه ارتباط با معنویت، شادی و شادمانی را برای انسان به ارمغان می‌آورد.
وی با اشاره به جایگاه تاریخی و تمدنی قرآن کریم گفت: کتاب‌های بسیاری در طول تاریخ سرنوشت بشر را تغییر داده‌اند و گاه برای دهه‌ها بر فرهنگ و جامعه تأثیرگذار بوده‌اند، اما استاد شهید مطهری تعبیر بسیار جالبی دارند و می‌فرمایند که قرآن قرن‌هاست کتابی سرنوشت‌ساز برای بشریت بوده است. صرف‌نظر از اینکه این تأثیرگذاری چگونه بوده، واقعیت آن است که در سراسر تاریخ بشر نمی‌توان کتابی یافت که به اندازه قرآن اثرگذار بوده باشد.
وزیر علوم با بیان اینکه توصیف همه ابعاد و ویژگی‌های قرآن دشوار است، افزود: قرآن کتاب علم، کتاب عقل، کتاب عشق، کتاب احساس و کتاب اخلاق است. درباره هر یک از این ویژگی‌ها می‌توان به تفصیل سخن گفت، اما به دلیل محدودیت وقت، تنها به دو جنبه عقلانیت و اخلاق در قرآن اشاره می‌کنم.
سیمایی با تأکید بر جایگاه عقل در قرآن کریم اظهار داشت: قرآن به‌راستی کتاب عقل است. کافی است ببینیم چه اندازه در آیات قرآن به تدبر، تأمل و تعقل دعوت شده‌ایم. شهید مطهری یکی از دلایل عقلانی‌بودن قرآن را فراوانی آیاتی می‌دانند که به روابط علت و معلولی اشاره دارند؛ زیرا هرجا سخن از تعلیل و رابطه علت و معلول به میان می‌آید، عقل حضور دارد و این عقل است که چنین روابطی را تشخیص می‌دهد.
وی ادامه داد: اصل علیت، پایه تفکر عقلانی است و از همین موضوع می‌توان درس مهمی برای زندگی و قضاوت‌های روزمره گرفت. هنگامی که پدیده‌ای را مشاهده می‌کنیم و می‌خواهیم برای آن علت تعیین کنیم، باید دقت داشته باشیم که آیا واقعاً میان آن پدیده و عاملی که علت آن می‌پنداریم، رابطه‌ای عقلانی وجود دارد یا صرفاً بر اساس برداشت‌ها و تصورات خود داوری می‌کنیم.
وزیر علوم خاطرنشان کرد: البته عقل نیز ممکن است دچار خطا شود، اما پرسش مهم فلسفی این است که آیا صرف احتمال خطا، دلیلی برای کنارگذاشتن عقل است؟ اگر چنین باشد، حس نیز خطا می‌کند؛ آیا به دلیل خطاپذیری حواس باید آنها را کنار بگذاریم؟ برداشت‌های ما از نقل نیز ممکن است خطا داشته باشد. آیا به دلیل احتمال خطا در فهم متون و منابع نقلی باید نقل را کنار بگذاریم؟ بنابراین، خطاپذیری عقل نمی‌تواند به‌تنهایی دلیلی برای بی‌اعتباری آن باشد.
سیمایی با اشاره به دیدگاه شهید مطهری درباره عوامل خطای عقل گفت: یکی از زمینه‌های مهم خطای عقلانی آن است که انسان ظن و گمان را به جای یقین بنشاند. قرآن کریم می‌فرماید: «إِنَّ الظَّنَّ لَا یُغْنِی مِنَ الْحَقِّ شَیْئًا»؛ گمان هرگز انسان را از حقیقت بی‌نیاز نمی‌کند.
وی افزود: عامل دیگر، تقلید بدون تفکر است. گاهی از کسی می‌پرسیم چرا این مسیر را انتخاب کرده‌ای یا چرا چنین سبک زندگی‌ای داری و پاسخ می‌دهد که پدران و اجداد ما چنین بوده‌اند، یا در غرب و شرق چنین رفتار می‌کنند. درحالی‌که قرآن بار‌ها انسان را از تقلید کورکورانه برحذر داشته و به اندیشیدن و تعقل دعوت کرده است. برای همه این موضوعات آیات فراوانی وجود دارد که حافظان قرآن به‌خوبی با آنها آشنا هستند.
وزیر علوم در ادامه با تأکید بر ضرورت آمادگی معنوی برای بهره‌مندی از معارف قرآن اظهار داشت: برای اینکه بتوانیم از قرآن به‌درستی بهره ببریم، باید پیام آن را با گوش دل بشنویم. چه‌بسا قرآن را تلاوت می‌کنیم، اما گوش دل ما پیام آن را دریافت نمی‌کند.
وی با اشاره به آیه شریفه «لَا یَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ» گفت: این آیه در مباحث فقهی در ارتباط با طهارت و احکام مربوط به قرآن مورد توجه قرار گرفته است، اما مفسران و عارفان به لایه دیگری از معنای آن نیز اشاره کرده‌اند و معتقدند برای فهم حقیقی قرآن، باید از طهارت روح و پاکیزگی قلب برخوردار بود. انسانی که می‌خواهد پیام قرآن را دریافت کند، باید دل و جان خود را نیز پاکیزه سازد.
سیمایی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به جایگاه اخلاق در قرآن کریم اظهار داشت: قرآن اصول و مبانی را به انسان می‌آموزد و تطبیق آن اصول بر مصادیق و فروع را بر عهده خود او می‌گذارد. برای نمونه، قرآن هنگامی که از عدالت سخن می‌گوید، در کنار آن اخلاق مواجهه با مخالفان و حتی دشمنان را نیز آموزش می‌دهد.
وی با استناد به آیه شریفه «وَلَا یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا ۚ اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ» گفت: قرآن به ما می‌آموزد که دشمنی با یک قوم یا گروه نباید موجب شود عدالت را زیر پا بگذاریم. حتی اگر با کسی دشمن باشیم یا در برابر دشمنی قرار بگیریم که باید در مقابل او ایستادگی کنیم، باز هم مجاز نیستیم از عدالت فاصله بگیریم.
وزیر علوم افزود: این آموزه تنها به مواجهه با دشمنان محدود نمی‌شود. در روابط اجتماعی و اختلاف‌نظر‌های روزمره نیز باید مراقب باشیم که اختلاف و دشمنی، ما را به بی‌عدالتی نکشاند.
وی همچنین با اشاره به آیه «وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ» خاطرنشان کرد: قرآن کرامت انسان را به رسمیت می‌شناسد و انصاف، عدالت و احترام به کرامت انسانی را به ما می‌آموزد. اینها از پایه‌های اساسی اخلاق در اسلام هستند.
وزیر علوم در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به نکته‌ای که دکتر رستمی به نقل از امام شهید مطرح کرده بود، به تحولات آموزش و پژوهش قرآنی پس از انقلاب اسلامی پرداخت و گفت: جمهوری اسلامی در خارج‌کردن قرآن از مهجوریت، اقدامات مهمی انجام داده است. برای درک این تحول باید نگاهی به تاریخ آموزش علوم دینی در کشور داشته باشیم.
سیمایی با اشاره به جایگاه علامه طباطبایی در احیای تفسیر قرآن اظهار داشت: مرحوم علامه طباطبایی در دوران خود و در جریان تألیف تفسیر ارزشمند المیزان، به مسئله مهمی توجه دادند و آن اینکه چگونه ممکن است فردی در علوم اسلامی متخصص باشد، اما آشنایی و مراجعه شایسته‌ای به قرآن نداشته باشد؟ چگونه می‌توان در علوم دینی به مرتبه اجتهاد رسید، اما قرآن در متن مطالعات و پژوهش‌های علمی جایگاه لازم را نداشته باشد؟
وی ادامه داد: علامه طباطبایی خود فقیهی برجسته بود که از نجف به قم آمد و با وجود برخورداری از ظرفیت علمی لازم برای ادامه مسیر فقاهت، تفسیر قرآن را در کانون فعالیت علمی خود قرار داد. نقل شده است که وقتی از یکی از بزرگان حوزه پرسیدند چرا مانند علامه طباطبایی به تدریس تفسیر نمی‌پردازید، پاسخ داد که علامه با انتخاب تفسیر، خود را قربانی کرده است؛ زیرا اگر می‌خواست به جایگاه مرجعیت برسد، باید مسیر فقاهت را دنبال می‌کرد.
وزیر علوم تصریح کرد: چنین نگاهی نشان می‌دهد که در مقطعی از تاریخ حوزه‌های علمیه، تفسیر قرآن از جایگاه شایسته خود برخوردار نبود، اما امروز شرایط تغییر کرده است. اکنون در حوزه‌های علمیه رشته‌ها و گرایش‌های تخصصی علوم قرآنی و تفسیر وجود دارد و مفسران برجسته‌ای در این عرصه فعالیت می‌کنند.
وی افزود: شخصیت‌هایی همچون آیت‌الله جوادی آملی، آیت‌الله سبحانی و آیت‌الله مکارم شیرازی در کنار دروس رایج و رسمی حوزه، به تدریس و تألیف تفسیر قرآن پرداخته‌اند. همچنین مرحوم آیت‌الله معرفت با آثار علمی خود در حوزه علوم قرآنی، منابع ارزشمندی برای پژوهشگران و دانش‌پژوهان فراهم کردند.
سیمایی تأکید کرد: بنابراین، نمی‌توان جایگاه قرآن در حوزه‌های علمیه و ساختار‌های آموزشی و پژوهشی پس از انقلاب اسلامی را با دوران پیش از انقلاب مقایسه کرد. امروز قرآن و علوم قرآنی در متن آموزش و پژوهش دینی قرار گرفته‌اند و این تحول، دستاورد مهمی است.
وزیر علوم با وجود تأکید بر دستاورد‌های علمی و آموزشی انقلاب اسلامی در حوزه قرآن، نسبت به فاصله جامعه با عمل به معارف قرآنی هشدار داد و گفت: جمهوری اسلامی در عرصه نهادی و آموزشی اقدامات مهمی انجام داده، اما هنوز قرآن از ما شاکی است و بیم آن می‌رود که در قیامت با شکایت پیامبر اکرم (ص) مواجه شویم که فرمود: «یَا رَبِّ إِنَّ قَوْمِی اتَّخَذُوا هَٰذَا الْقُرْآنَ مَهْجُورًا».
وی افزود: مسئله مهم امروز ما مهجوریت قرآن در زندگی فردی و اجتماعی است. باید از خود بپرسیم آیا واقعاً می‌توانیم ادعا کنیم که در اخلاق فردی، اخلاق خانوادگی، اخلاق اجتماعی و رفتار سیاسی خود قرآنی شده‌ایم؟ تا چه اندازه با معارف قرآن آشنایی داریم و چه میزان از این معارف در رفتار و مناسبات روزمره ما جاری است؟
سیمایی خطاب به دانشجویان و فعالان قرآنی حاضر در مراسم اظهار داشت: از شما قرآنیان تقاضا دارم که انس خود را با معارف قرآن عمیق‌تر کنید. می‌دانم که این توصیه برای شما بیشتر جنبه تأکید دارد، اما باید توجه کنیم که ترتیل، تلاوت و حفظ قرآن، همگی مقدمه فهم معارف قرآن هستند و غایت آن است که رفتار و زندگی ما قرآنی شود.
وزیر علوم با توصیه به مطالعه آثار معرفتی و تفسیری قرآن گفت: برای آشنایی عمیق‌تر با معارف قرآن، کتاب‌های ارزشمندی وجود دارد که باید به مطالعه آنها اهتمام داشت.
سیمایی افزود: آثار قرآنی شهید مطهری نیز بسیار ارزشمند و خواندنی است. مجموعه مباحث و نوشته‌های ایشان در حوزه قرآن و تفسیر، چندین جلد را در بر می‌گیرد. همچنین آثار شهید بهشتی و دیگر اندیشمندان اسلامی می‌تواند زمینه آشنایی عمیق‌تر جوانان با معارف قرآن را فراهم کند.
وزیر علوم در بخش دیگری از سخنان خود با ابراز تأسف از فاصله جامعه و نسل جوان با معارف عمیق قرآن اظهار داشت: خداوند شاهد است که واقعاً افسوس می‌خورم و غصه می‌خورم که چرا جامعه ما هنوز آن‌گونه که شایسته است، شیرینی قرآن را نچشیده است. چرا جوانان ما هنوز با این کتاب آن‌چنان که باید آشنا نشده‌اند؟
وی ادامه داد: قرآن کتابی لذت‌بخش است؛ کتابی است که انسان از آن روح می‌گیرد و با فهم معارف آن احساس تعالی و پرواز می‌کند. قرآن کتاب جان است. هنگامی که انسان حقیقتاً پیام آن را درک می‌کند، احساسات متعالی و خوشایندی در او شکل می‌گیرد و بسیاری از رنج‌ها و مشکلات روحی و روانی او می‌تواند در پرتو انس با معارف قرآن تسکین یابد.
سیمایی تأکید کرد: باید برای انتقال این لذت معنوی به نسل جوان چاره‌اندیشی کنیم و راه‌هایی بیابیم که دانشجویان و جوانان بتوانند با قرآن ارتباطی عمیق، صمیمی و ماندگار برقرار کنند.
وزیر علوم با پیشنهاد گسترش نشست‌های صمیمی قرآنی در محیط‌های دانشجویی گفت: در گفت‌وگویی که با آقای علی‌نژاد داشتم، پیشنهاد کردم درباره راه‌اندازی جلسات قرآنی در خوابگاه‌های دانشجویی فکر شود. در گذشته محافل و دوره‌های قرآن وجود داشت و امروز نیز می‌توان در خوابگاه‌ها نشست‌هایی برای گفت‌و‌گو درباره معارف قرآن برگزار کرد.
انتهای پیام/
