در استقبال از مأموریتی که رهبر معظم انقلاب به دانشگاه آزاد سپرد

به گزارش خبرگزاری آنا، دکتر رنجبر رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در سرمقاله روزنامه فرهیختگان نوشت:

امنیت غذایی امروز یکی از مؤلفه‌های اصلی امنیت ملی به شمار می‌رود و در سال‌های اخیر با توجه به تحولات ژئوپلیتیک جهان اهمیتی دوچندان یافته است. اختلال در زنجیره‌های تأمین جهانی، نوسان شدید قیمت نهاده‌ها و محصولات کشاورزی و استفاده ابزاری از غذا در مناسبات سیاسی نشان داده که کشور‌های متکی به واردات، در لحظه‌های بحرانی آسیب‌پذیرترند. برای ایران این مسئله ابعاد پیچیده‌تری دارد. کم‌آبی و تغییرات اقلیمی از یک‌سو و فشار‌های خارجی و تحریم ازسوی‌دیگر، تأمین پایدار غذا را به یکی از مسائل محوری حکمرانی کشور تبدیل کرده است. طرح جهش تولید در دیم‌زار‌ها یکی از پاسخ‌های حکمرانی به این مسئله بوده است.

بخش مهمی از تولید غلات کشور در اراضی دیم انجام می‌شود و ارتقای بهره‌وری این اراضی، بدون نیاز به برداشت بیشتر از منابع آب زیرزمینی، می‌تواند سهم تولید داخل را افزایش دهد. این طرح پیش‌تر مورد تقدیر رهبر شهید انقلاب قرار گرفته بود و اکنون حضرت آیت‌الله امام سیدمجتبی حسینی‌خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی بر استمرار و تقویت آن در حوزه کشاورزی تأکید کرده‌اند. معظمٌ‌له در پیام خود به دست‌اندارکاران خدوم این طرح خواستار استفاده از ظرفیت دانشگاه آزاد اسلامی در امر بارورسازی ابر‌ها برای تقویت و توسعه این طرح شده‌اند. دانشگاه آزاد اسلامی این نگاه ویژه رهبر معظم انقلاب را ارج نهاده و ضمن قدردانی صمیمانه از حسن توجه رهبری، تأکید بر بهره‌برداری از توان دانشگاهیان در این طرح ملی و یادگار رهبر شهید انقلاب را نشان‌دهنده اعتمادی می‌داند که پیش از هر چیز مسئولیت مراکز آموزش عالی در ایفای نقش مؤثر در حل مسائل کشور را سنگین‌تر می‌کند. این اعتماد ریشه در نگاهی دارد که چندی پیش در پیامی به مناسبت روز کارگر و روز معلم با گزاره «پیشرفت هر کشوری رهین دو بال علم و عمل است» نمایان شد. در واقع تأکید بر استفاده از توان دانشگاه، مصداق عملی همان تأکیدات ویژه‌ای است که این ایام در پیام‌های مختلف موردتأکید رهبری معظم انقلاب بوده است.

در چنین رویکردی، دانشگاه به آموزش و تولید مقاله محدود نیست و باید به‌عنوان یکی از پیشران‌های اصلی پیشرفت کشور، در تولید و توسعه نقش مستقیم ایفا کند. تأکید بر پیوند دانشگاه با صنعت و جامعه، توسعه اقتصاد دانش‌بنیان و ورود دانشگاه به حل مسائل واقعی کشور، از پایه‌های اصلی آن و ارجاع دستگاه‌ها به استفاده از خروجی دانشگاه آزاد اسلامی در بارورسازی ابر‌ها مصداق روشن همین نگاه است و مأموریت دانشگاه را در قالب یک مسئله مشخص تعریف می‌کند.

دانشگاه آزاد اسلامی برای ایفای چنین مأموریتی پشتوانه علمی و فناورانه قابل‌اتکایی در وسعت یک شبکه به پهنای ایران دارد. گروه‌های آموزشی و پژوهشی این دانشگاه در حوزه‌های هواشناسی و علوم جوّ، کشاورزی و منابع طبیعی، مهندسی هوافضا و الکترونیک، شیمی و فناوری نانو، و هوش مصنوعی و علوم داده در یک‌طرف و شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در مراکز رشد و پارک‌های علم‌وفناوری دانشگاه نیز در حوزه‌هایی، چون پهپاد، تجهیزات پایش و پردازش داده در طرف دیگر فعال هستند و تجربه عملی دارند. کنار هم قرارگرفتن این تخصص‌ها در یک دانشگاه، مزیتی است که کمتر نهادی در کشور از آن برخوردار است. بر همین اساس، دانشگاه آزاد اسلامی با بهره‌گیری از استادان و محققان خود می‌تواند در زمینه‌های علمی و فناورانه این طرح از قبیل شناسایی ابر‌های مستعد و بهبود پیش‌بینی‌های جوی با استفاده از مدل‌سازی و روش‌های هوشمند تحلیل داده، طراحی و ساخت تجهیزات بومی بارورسازی و توسعه مواد بارورساز اثربخش و سازگار با محیط‌زیست و همچنین ارزیابی اثر عملیات بارورسازی بر میزان بارش که شرط تصمیم‌گیری درست و پایداری طرح است، به متولیان امر کمک کند. افزون بر این، حضور واحد‌های دانشگاه در همه استان‌ها و در قطب‌های اصلی کشت دیم، امکان ایجاد شبکه‌ای از پایش میدانی بارش و رطوبت خاک را فراهم می‌کند و داده‌های چنین شبکه‌ای می‌تواند پشتوانه برنامه‌ریزی دقیق‌تر عملیات باشد.

مزیت دیگر دانشگاه، امکان پیونددادن دانش جوّ با دانش زراعت است. اثر بارورسازی بر تولید زمانی به حداکثر می‌رسد که عملیات با تقویم زراعی دیم‌زار‌ها و نیاز واقعی گیاه در هر مرحله رشد هماهنگ شود. دانشگاه آزاد اسلامی با در اختیار داشتن هم‌زمان متخصصان علوم جوّ و متخصصان زراعت می‌تواند این هماهنگی را از سطح مطالعه تا سطح اجرا تأمین کند. با چنین پشتوانه‌ای، دانشگاه آزاد اسلامی آمادگی کامل دارد که در کنار وزارت جهاد کشاورزی، ستاد اجرایی فرمان امام (ره)، وزارت نیرو، سازمان هواشناسی و دیگر دستگاه‌های متولی، سهم خود را در توسعه طرح جهش تولید در دیم‌زار‌ها ادا کند و در عوامل دیگر زمینه‌ساز موفقیت این طرح نظیر تأمین بذر مرغوب، مدیریت خاک و تغذیه، مکانیزاسیون متناسب با شرایط هر منطقه، آموزش و ترویج میان بهره‌برداران و پایش مستمر عملکرد، نقش‌آفرینی داشته باشد. این اعلام آمادگی بر سابقه‌ای استوار است که دانشگاه آزاد اسلامی در حوزه امنیت غذایی بر سه عرصه آموزش، پژوهش و فناوری دنبال کرده است. شاخص‌ترین نمونه نمود این تلاش، طرح تولید بذر دانشگاه آزاد اسلامی است که امروز ۲۰ درصد از نیاز کشور به بذر هیبریدی را تأمین می‌کند و با برنامه‌ریزی گسترده برای افزایش این سهم در جهت افزایش تولید و کاهش وابستگی خارجی طراحی ویژه‌ای انجام شده است؛ بنابراین پشتوانه این پیشنهاد، تجربه دانشگاه در تولید بذر، توان پژوهشی استادان و محققان آن و حضور دانشجویان و دانش‌آموختگان و فناوران حوزه کشاورزی در استان‌ها و مناطق روستایی است.

دانشگاه آزاد ورود به چالش‌های جدی در بستر حکمرانی کشور را یک اصل قطعی و اولویت کاری خود می‌داند و برنامه پنج‌ساله دانشگاه در افق ۱۴۱۰ نیز تأکید ویژه‌ای بر این رویکرد دارد. نمونه دیگر این رویکرد، ورود دانشگاه به چالش ناترازی انرژی است. دانشگاه آزاد اسلامی در کنار فعالیت‌های پژوهشی و آموزشی در این حوزه، با احداث نیروگاه‌های خورشیدی به‌طور عملی وارد میدان شده است. کنار هم گذاشتن این تجربه‌ها و بهره‌گرفتن از انباشت تجارب این پروژه‌ها، تصویر دانشگاهی را می‌سازد که مسئله امنیت غذایی و اهمیت کمک به دستگاه‌ها در این مقوله را به‌عنوان یک اولویت مفروض می‌داند و برای حرکت در این مسیر برنامه دارد.

مجموعه این تلاش‌ها در چهارچوب مفهومی «دانشگاه حل‌مسئله» معنا می‌یابد که امروز محور فعالیت دانشگاه است. در این رویکرد است که دانشگاه مسئله واقعی جامعه را مسئله خود می‌داند، برای شناخت دقیق‌تر تحقیق می‌کند و ظرفیت‌های دانشی و انسانی خود را برای حل آن سازمان داده و راه‌حل را تا رسیدن به اثری ملموس در زندگی مردم دنبال می‌کند. چنین دانشگاهی مسیر خود را از دانستن تا توانستن و از توانستن تا مسئولیت‌پذیری طی می‌کند. در «دانشگاه حل‌مسئله» پاسخ به نیاز جامعه و حل چالش‌های کشور، معیار اصلی سنجش عملکرد محسوب شده و هر حرکتی - مثل کمک در طرح جهش تولید در دیم‌زار‌ها - در مسیر دستیابی به ایرانی قوی‌تر وظیفه دانشگاه و ذیل گفتمان خون‌خواهی رهبر شهید انقلاب دیده می‌شود. در عرصه علم و دانشگاه، این گفتمان به معنای ساختن ایرانی است که در غذا، آب و انرژی به توان خود متکی باشد و فشار بیرونی نتواند معیشت مردم و اراده ملی را تحت‌تأثیر قرار دهد. دانشگاه آزاد اسلامی خود را در این راه متعهد می‌داند و همه توان شبکه علمی خود را در این مسیر به کار می‌بندد.