رقابت انتخاباتی در اسرائیل؛ اختلاف تاکتیکی، اشتراک راهبردی علیه ایران/ لیکود پس از نتانیاهو در خطر افول سیاسی

الله‌کرم مشتاقی، کارشناس مسائل منطقه در گفت‌و‌گو با خبرنگار خبرگزاری آنا، با اشاره به ترکیب سیاسی مخالفان نتانیاهو اظهار کرد: ابتدا باید به این نکته توجه داشت که چهره‌های اصلی مخالف نتانیاهو، از جمله نفتالی بنت، گادی آیزنکوت، یائیر لاپید و آویگدور لیبرمن، در مقاطع مختلف از متحدان و همکاران سیاسی او بوده‌اند. لاپید در فضای سیاسی‌ای رشد کرد که نتانیاهو یکی از بازیگران اصلی آن بود و آیزنکوت نیز در دوره دولت‌های نتانیاهو، مسئولیت نظامی داشته است. لیبرمن سال‌ها از نزدیکان سیاسی نتانیاهو بود و در کابینه‌های او مسئولیت‌هایی بر عهده داشت. بنت نیز سابقه ائتلاف و همکاری با نتانیاهو را دارد.

وی افزود: بنابراین، نباید مخالفان امروز نتانیاهو را لزوماً مخالفان راهبردی او دانست. اختلاف اصلی آنها بیشتر در سطح تاکتیک‌ها، شیوه اجرا و نحوه مواجهه با مسائل منطقه‌ای است؛ در حالی که در برخی اهداف کلان، از جمله تقابل با ایران، تضعیف مقاومت در لبنان و مقابله با مسئله فلسطین، اشتراکات قابل توجهی میان آنها وجود دارد.

اختلاف در تاکتیک؛ اشتراک در راهبرد ضدایرانی

این کارشناس مسائل منطقه با اشاره به تفاوت دیدگاه نتانیاهو و رقبای سیاسی‌اش در نحوه مواجهه با ایران تصریح کرد: می‌توان رویکرد مورد نظر بخشی از مخالفان نتانیاهو را گذار از راهبرد «بریدن سر افعی» به راهبرد «کشتن با هزاران زخم» توصیف کرد. این دو تعبیر، بیانگر دو شیوه متفاوت برای پیگیری اهدافی هستند که در نهایت می‌توانند در راستای تضعیف ایران قرار گیرند.

مشتاقی ادامه داد: رویکرد موسوم به «بریدن سر افعی» بر تقابل مستقیم و آشکار با ایران تأکید دارد؛ در مقابل، راهبرد «کشتن با هزاران زخم» بر واردکردن فشار‌های متعدد، مستمر و پراکنده، از جمله در حوزه‌های امنیتی، سیاسی و منطقه‌ای، متمرکز است. در این چارچوب، استفاده از ظرفیت گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی، جریان‌های تجزیه‌طلب و دیگر ابزار‌های فشار غیرمستقیم نیز می‌تواند مورد توجه قرار گیرد.

وی با بیان اینکه این تفاوت‌ها لزوماً به معنای اختلاف در هدف نهایی نیست، عنوان کرد: مسئله اصلی، تفاوت در روش و برآورد هزینه‌ها و پیامد‌های هر رویکرد است. طرفداران فشار غیرمستقیم ممکن است معتقد باشند که چنین سیاستی، در مقایسه با ورود آشکار به یک رویارویی مستقیم، هزینه‌های کمتری برای اسرائیل به همراه خواهد داشت.

نتانیاهو و بحران جانشینی در لیکود

این دیپلمات وزارت امور خارجه در ادامه، با اشاره به سابقه طولانی حضور نتانیاهو در قدرت بیان کرد: نتانیاهو یکی از باسابقه‌ترین نخست‌وزیران تاریخ اسرائیل است و مجموع دوره‌های نخست‌وزیری او، جایگاه ویژه‌ای در تاریخ سیاسی این رژیم به وی داده است. طولانی‌شدن حضور او در رأس قدرت، به‌تدریج نوعی تمرکز شخصیتی در حزب لیکود ایجاد کرده است؛ به‌گونه‌ای که هویت سیاسی این حزب بیش از گذشته با شخص نتانیاهو گره خورده است.

وی افزود: یکی از پیامد‌های این وضعیت، دشوارشدن شکل‌گیری یک جانشین قدرتمند در داخل لیکود است. هنگامی که یک حزب برای سال‌های طولانی حول محور یک فرد سازمان‌دهی شود، انتقال قدرت می‌تواند به یکی از چالش‌های اساسی آن تبدیل شود. لیکود پس از نتانیاهو با خطر چند دستگی و کاهش تدریجی جایگاه سیاسی مواجه خواهد شد.

مشتاقی با اشاره به تجربه حزب کارگر اسرائیل توضیح داد: تجربه افول حزب کارگر نشان می‌دهد که خروج رهبران اصلی از صحنه سیاست می‌تواند بر انسجام و آینده احزاب تأثیر جدی بگذارد. البته نمی‌توان انتظار داشت که لیکود دقیقاً با همان سرعت یا در همان مسیری که حزب کارگر تضعیف شد، دچار افول شود؛ اما احتمال دارد این حزب به‌تدریج با انشعاب، شکل‌گیری جریان‌های رقیب و کاهش پایگاه سیاسی مواجه شود.

وی اضافه کرد: در این میان، کناررفتن نتانیاهو از قدرت، چه در نتیجه تحولات سیاسی و چه در پی مسائل قضایی، می‌تواند روند رقابت بر سر جانشینی او را تشدید کند. با این حال، چگونگی و سرعت این تحولات به شرایط سیاسی آینده بستگی دارد.

بازگشت شکاف‌های داخلی پس از فروکش‌کردن جنگ

این کارشناس ارشد مسائل غرب آسیا در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو، با اشاره به اختلافات داخلی جامعه اسرائیل بیان کرد: به نظر می‌رسد پس از عبور از شرایط شبه‌جنگی کنونی و احتمال کناررفتن نتانیاهو، زمینه برای بازگشت و تشدید اعتراضات و اختلافات داخلی فراهم شود. شکاف‌هایی که در سال‌های اخیر در جامعه اسرائیل وجود داشته، با شکل‌گیری فضای جنگی تا حدی تحت‌الشعاع قرار گرفته‌اند، اما این به معنای حل‌شدن آنها نیست.

مشتاقی تصریح کرد: اختلافات سیاسی و اجتماعی در سرزمین‌های اشغالی طی سال‌های گذشته نه‌تنها از بین نرفته، بلکه در مقاطعی تشدید نیز شده است. با این حال، شرایط جنگی موجب شده است که بخشی از این اختلافات در حاشیه قرار بگیرد. با تغییر شرایط، احتمال دارد این شکاف‌ها بار دیگر در قالب اعتراضات خیابانی، منازعات حزبی و رقابت‌های سیاسی بروز پیدا کنند.

وی با تأکید بر اینکه نباید اختلافات داخلی اسرائیل را به تقابل میان نتانیاهو و مخالفانش تقلیل داد، گفت: مسئله مهم این است که در ساختار سیاسی اسرائیل، بحران‌های خارجی گاهی به ابزاری برای مدیریت یا تحت‌الشعاع قراردادن بحران‌های داخلی تبدیل می‌شوند. از این منظر، میان نتانیاهو و رقبای سیاسی او تفاوت بنیادینی در اصل استفاده از فضای تقابل خارجی برای پیشبرد اهداف سیاسی وجود ندارد؛ هرچند ممکن است در شیوه و شدت اجرای این سیاست اختلاف‌نظر داشته باشند.

مشتاقی در پایان خاطرنشان کرد: بنابراین، تحولات آینده سیاست داخلی اسرائیل را باید با توجه به دو روند هم‌زمان بررسی کرد؛ از یک سو، رقابت بر سر قدرت و مسئله جانشینی نتانیاهو و از سوی دیگر، تداوم اختلافات راهبردی و رقابت بر سر نحوه مواجهه با ایران و تحولات منطقه. در چنین شرایطی، تغییر چهره‌های سیاسی لزوماً به معنای تغییر در اهداف کلان سیاست منطقه‌ای اسرائیل نخواهد بود.