در دیدار با خانواده شهید مطرح شد
مسمومیت‌های دارویی از شایع‌ترین علل مسمومیت در جهان/ شماره ۱۹۰ برای دریافت مشاوره دارویی و مسمومیت
به گزارش خبرنگار آنا، هفته پیشگیری از مسمومیت‌ها از اول تا هفتم آبان ۱۴۰۵ با هدف افزایش آگاهی عمومی و تقویت اقدامات پیشگیرانه در برابر انواع مسمومیت‌ها برگزار می‌شود. در این هفته، راه‌های پیشگیری از مسمومیت، نحوه مدیریت این موارد و اقدامات اولیه هنگام مواجهه با فرد مسموم به مردم آموزش داده می‌شود.
بر اساس اعلام دفتر نظارت و پایش مصرف فرآورده‌های سلامت سازمان غذا و دارو، مسمومیت‌ها از مسائل مهم حوزه سلامت هستند و بی‌توجهی به نگهداری صحیح داروها و مواد شیمیایی در منزل می‌تواند به عوارض جدی و حتی دائمی، به‌ویژه در کودکان، منجر شود. اقدام سریع و مراجعه به مراکز درمانی هنگام بروز مسمومیت اهمیت زیادی دارد.
برنامه روز‌های هفته پیشگیری از مسمومیت‌ها
برنامه این هفته با تمرکز بر انواع مسمومیت‌ها تنظیم شده است. بر این اساس، پنج‌شنبه اول آبان به پیشگیری از مسمومیت دارویی، جمعه دوم آبان به پیشگیری از مسمومیت در کودکان و شنبه سوم آبان به پیشگیری از مسمومیت ناشی از گاز‌ها و منوکسیدکربن اختصاص دارد.
همچنین یکشنبه چهارم آبان، پیشگیری از مسمومیت با مواد غذایی، قارچ‌ها و گیاهان سمی؛ دوشنبه پنجم آبان، پیشگیری از مسمومیت با سموم دفع آفات و مواد شیمیایی؛ سه‌شنبه ششم آبان، پیشگیری از مسمومیت ناشی از گزیدگی جانوران سمی و چهارشنبه هفتم آبان، پیشگیری از مسمومیت ناشی از سوءمصرف مواد مخدر، محرک و الکل در دستور کار قرار دارد.
شماره ۱۹۰؛ راه ارتباطی برای مشاوره دارویی و مسمومیت
مرکز اطلاع‌رسانی داروها و سموم، خدمات مشاوره‌ای خود را از طریق شماره ۱۹۰، داخلی ۳ و کد ۲، هر روز از ساعت ۸ تا ۲۰ ارائه می‌کند. کارشناسان این مراکز از میان داروسازان و پزشکان عمومی و متخصص انتخاب شده‌اند و پس از گذراندن دوره‌های آموزشی، به پرسش‌های مردم پاسخ می‌دهند.
این مراکز درباره موارد مصرف و عوارض ناخواسته داروها، مصرف دارو در دوران بارداری و شیردهی، مقدار مصرف و موارد منع مصرف، تداخل داروها با یکدیگر و با مواد غذایی، اطلاعات سم‌شناسی و اقدامات اولیه هنگام مواجهه با انواع مسمومیت‌ها مشاوره می‌دهند.
مسمومیت‌های ناشی از داروها، مواد شیمیایی و شوینده‌های خانگی، گاز‌های سمی، گزش جانوران سمی، گیاهان سمی، مواد مخدر و محرک، فرآورده‌های نفتی، فلزات سنگین و سموم دفع آفات از جمله موضوعاتی است که در این مراکز بررسی می‌شود.
پاسخگویی به تماس‌های مشاوره دارویی و کنترل مسمومیت از طریق ۴۸ مرکز اطلاع‌رسانی داروها و سموم در کشور انجام می‌شود و اطلاعات تماس‌ها نیز در سامانه الکترونیکی این مراکز ثبت می‌شود. ارائه مشاوره به‌موقع می‌تواند به کاهش مراجعات غیرضروری، صرفه‌جویی در هزینه‌های درمان و کاهش بار کاری کادر درمان کمک کند.
مسمومیت دارویی؛ از مصرف خودسرانه تا عوارض جدی
بر اساس اعلام سازمان غذا و دارو، مسمومیت دارویی از شایع‌ترین علل مسمومیت در جهان است و معمولاً در پی مصرف بیش از حد دارو، استفاده نادرست یا تداخل دارویی رخ می‌دهد. مصرف خودسرانه دارو با این تصور که روند درمان سریع‌تر می‌شود، نه‌تنها کمکی به بهبود نمی‌کند، بلکه احتمال بروز عوارض و مسمومیت را افزایش می‌دهد.
برخی مسمومیت‌های دارویی ممکن است به مرگ منجر نشوند، اما مصرف مقادیر زیاد بعضی داروها می‌تواند آسیب‌های دائمی ایجاد کند. تهوع، استفراغ، درد شکم و سردرد از علائم شایع مسمومیت هستند و در موارد شدید، کاهش سطح هوشیاری و حتی مرگ نیز ممکن است رخ دهد.
در مواجهه با فرد مسموم و غیرهوشیاری که بسته‌های دارویی در کنار او دیده می‌شود، نباید فرد را وادار به استفراغ کرد. بسته‌های دارویی باید همراه بیمار به مرکز درمانی منتقل شوند تا اطلاعات لازم در اختیار کادر درمان قرار گیرد. در موارد مسمومیت عمدی با دارو، اگر فرد هوشیار باشد، باید نام داروها و تعداد مصرف‌شده مشخص و سریعاً به کادر درمان اعلام شود.
برای پیشگیری از مسمومیت دارویی در کودکان، داروها باید در بسته‌بندی اصلی و با برچسب مشخص، دور از دسترس کودکان نگهداری شوند. همچنین لازم است به کودکان آموزش داده شود که بدون اجازه بزرگ‌تر‌ها دارو مصرف نکنند. هنگام دادن دارو به کودک نیز باید به‌روشنی گفته شود که این ماده داروست و نباید آن را با آب‌نبات، شکلات یا خوراکی‌ها مقایسه کرد.
کودکان زیر پنج سال؛ گروه پرخطر مسمومیت
کودکان زیر پنج سال از پرخطرترین گروه‌های سنی در زمینه مسمومیت هستند. داروها، مواد شیمیایی، شوینده‌ها، سفیدکننده‌ها، لوله‌بازکن‌ها، استون، محصولات آرایشی و بهداشتی و برخی گیاهان سمی از مهم‌ترین عوامل مسمومیت در این گروه به شمار می‌روند.
مواد خطرناک و داروها باید در بسته‌بندی اصلی و داخل کمد‌های قفل‌دار و دور از دسترس کودکان نگهداری شوند. همچنین توصیه می‌شود بزرگ‌تر‌ها دارو‌های خود را در حضور کودکان مصرف نکنند؛ زیرا کودکان ممکن است رفتار آنها را تقلید کنند.
در صورت بلع تصادفی دارو یا هر ماده خطرناک، نباید کودک را وادار به استفراغ کرد. در چنین شرایطی باید فوراً با مرکز اطلاع‌رسانی داروها و سموم یا اورژانس تماس گرفت.
نگهداری گیاهان آپارتمانی نیز نیازمند رعایت نکات ایمنی است. گیاهان باید دور از دسترس کودکان قرار گیرند و هنگام بازی کودکان در فضای باز نیز باید مراقب بود که به گیاهان ناشناخته دست نزنند یا آنها را به دهان نبرند. یادداشت کردن نام گیاهان خانگی و نصب برچسب روی گلدان‌ها نیز توصیه می‌شود.
برخی گیاهان مانند خرزهره و دیفن‌باخیا سمی هستند و تماس پوستی یا بلع آنها می‌تواند باعث مسمومیت یا سوختگی مخاط شود.
سازمان غذا و دارو همچنین درباره نگهداری شربت متادون هشدار داده است. این فرآورده‌ها نباید در بطری نوشابه یا شیشه‌های خالی نگهداری شوند؛ زیرا اشتباه گرفتن آنها با نوشیدنی می‌تواند به مسمومیت شدید یا مرگ کودک منجر شود. این داروها باید در کمد قفل‌دار و دور از دسترس کودکان قرار گیرند و نباید کنار نوشیدنی‌ها در یخچال نگهداری شوند.
منوکسیدکربن؛ گازی بی‌رنگ و بی‌بو
مسمومیت با منوکسیدکربن یکی از انواع شایع مسمومیت است. این گاز بی‌رنگ، بی‌بو، بدون طعم و غیرمحرک، در اثر سوختن ناقص سوخت‌های فسیلی مانند نفت، گاز، بنزین، گازوئیل، دود اگزوز خودرو و زغال چوب تولید می‌شود.
با آغاز فصل سرما، پیش از راه‌اندازی مجدد وسایل گرمایشی گازسوز و نفتی باید اتصالات و دودکش‌ها بررسی شوند. سرد بودن لوله دودکش بخاری می‌تواند نشانه‌ای از اختلال در خروج دود و احتمال ورود گاز‌های سمی به فضای خانه باشد.
سردرد، گیجی، تپش قلب، وزوز گوش، خواب‌آلودگی، تهوع و استفراغ از علائم احتمالی مسمومیت با منوکسیدکربن هستند. در موارد شدید، کاهش سطح هوشیاری، آسیب عصبی دائمی، کما و مرگ نیز ممکن است رخ دهد. در کودکان، حتی تماس با مقادیر پایین‌تر این گاز می‌تواند علائمی مانند تهوع، استفراغ، اسهال، خواب‌آلودگی و کاهش سطح هوشیاری ایجاد کند و مواجهه طولانی‌مدت ممکن است با اختلالات رفتاری و کاهش حافظه همراه باشد.
برای پیشگیری، دودکش‌ها و لوله‌های بخاری باید به‌طور منظم بررسی و سرویس شوند و از استفاده از وسایل گازسوز یا پکیج در محیط‌های کوچک و بسته، مانند حمام، بدون تهویه مناسب خودداری شود. استفاده از اجاق‌های پیک‌نیکی و وسایل گرمایشی غیرمجاز در خودرو یا فضا‌های بسته نیز خطرناک است. نصب هشداردهنده منوکسیدکربن در محل‌های پرخطر از دیگر توصیه‌های ایمنی است.
در صورت احتمال مسمومیت با این گاز، باید فوراً محیط آلوده را ترک کرد، فرد آسیب‌دیده را به هوای آزاد منتقل کرد و با اورژانس تماس گرفت. کمک‌کنندگان نیز باید مراقب باشند در معرض گاز قرار نگیرند.
خطر قارچ‌های خودرو و گیاهان سمی
سازمان غذا و دارو با هشدار درباره مصرف قارچ‌های خودرو اعلام کرده است که تشخیص قارچ‌های سمی از انواع غیرسمی بر اساس ظاهر، رنگ، بو یا مزه کار ساده‌ای نیست و به تخصص و تجربه نیاز دارد. بنابراین، مصرف قارچ‌هایی که نوع آنها مشخص نیست، باید به‌طور جدی کنار گذاشته شود.
برخی قارچ‌های سمی می‌توانند موجب نارسایی حاد کبدی و مرگ شوند. بروز علائم گوارشی مانند تهوع، استفراغ و اسهال، به‌ویژه اگر ۵ تا ۱۲ ساعت پس از مصرف قارچ خودرو ظاهر شود، نیازمند مراجعه سریع به مرکز درمانی تخصصی مسمومیت‌هاست. در این شرایط، خوددرمانی و درمان علامتی نباید جایگزین مراجعه فوری به بیمارستان شود.
برخی دارو‌های گیاهی نیز در صورت مصرف بیش از حد یا نابجا می‌توانند مسمومیت‌های شدید و حتی مرگبار ایجاد کنند. در صورت بروز مسمومیت با گیاهان یا فرآورده‌های گیاهی، تماس با شماره ۱۹۰، داخلی ۳ و کد ۲، یا اورژانس ۱۱۵ توصیه شده است.
مسمومیت غذایی نیز ممکن است در اثر آلودگی غذا به باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها، مواد افزودنی غیرمجاز، فلزات سنگین یا باقی‌مانده سموم نباتی ایجاد شود. آلودگی می‌تواند در مراحل تولید، آماده‌سازی یا نگهداری مواد غذایی رخ دهد.
از مصرف کنسرو‌هایی که نشانه‌های نشت، برآمدگی، فرورفتگی یا زنگ‌زدگی دارند، باید خودداری کرد. بوتولیسم نیز از انواع خطرناک مسمومیت غذایی است که ممکن است در پی مصرف مواد غذایی تهیه یا نگهداری‌شده در شرایط نامناسب و غیربهداشتی بروز کند.
علائم اولیه بوتولیسم ممکن است شامل تهوع، استفراغ، گرفتگی شکم، اسهال یا یبوست باشد. با پیشرفت بیماری، اختلالات بینایی، افتادگی پلک، دشواری در بلع، اختلال تکلم و ضعف عضلات ممکن است ایجاد شود و در صورت درمان‌نشدن به‌موقع، فلج عضلات تنفسی و مرگ را به دنبال داشته باشد.
هشدار درباره قرص برنج و مواد شیمیایی
قرص برنج یا فسفید آلومینیوم از سموم بسیار خطرناک است که در مجاورت آب یا رطوبت می‌تواند گاز سمی فسفین آزاد کند. مواجهه با این ماده، چه از طریق بلع و چه از راه استنشاق گاز آزادشده، ممکن است به اندام‌های حیاتی از جمله قلب، ریه، کبد و کلیه آسیب جدی وارد کند و حتی مرگبار باشد.
در صورت مسمومیت با قرص برنج، فرد باید بدون اتلاف وقت به بیمارستان منتقل شود و از مصرف آب یا شیر خودداری شود. بر اساس اعلام سازمان غذا و دارو، این آفت‌کش از سال ۱۳۸۵ از فهرست رسمی آفت‌کش‌های کشاورزی کشور حذف شده و خرید، فروش و توزیع فرمولاسیون آن ممنوع است.
در صورت تماس پوست یا چشم با مواد شیمیایی و شوینده‌ها، محل تماس باید هرچه سریع‌تر با آب فراوان شسته شود. اگر علائمی مانند سوختگی، تورم، سوزش یا خارش ادامه یافت، مراجعه به مرکز درمانی ضروری است. همچنین نباید برای خنثی‌سازی مواد شیمیایی از مواد اسیدی یا قلیایی دیگر استفاده کرد.
در صورت بلع مواد نفتی یا مواد خورنده مانند اسید‌ها و قلیاها، نباید فرد را وادار به استفراغ کرد؛ زیرا این کار می‌تواند وضعیت او را وخیم‌تر کند.
مواد شوینده را با یکدیگر مخلوط نکنید
استفاده نادرست از شوینده‌ها و پاک‌کننده‌های شیمیایی می‌تواند خطرات جبران‌ناپذیری ایجاد کند. هنگام استفاده از این محصولات باید برچسب روی بسته‌بندی مطالعه شود و از نگهداری شوینده‌ها، ضدعفونی‌کننده‌ها و الکل در کمد‌های زیر سینک ظرف‌شویی خودداری کرد؛ زیرا کودکان نوپا ممکن است به‌راحتی به آنها دسترسی پیدا کنند.
مواد شیمیایی و شوینده‌ها باید در ظرف اصلی خود نگهداری شوند و نباید آنها را در بطری نوشابه یا ظروف مواد غذایی ریخت. هنگام استفاده از سفیدکننده‌ها و جرم‌گیر‌ها در سرویس‌های بهداشتی، باز گذاشتن در و پنجره و روشن کردن هواکش اهمیت دارد. همچنین پس از استفاده از شوینده‌ها در محیط‌های کوچک و بسته مانند حمام و دستشویی، نباید در آن فضا‌ها توقف کرد؛ زیرا گاز‌های حاصل می‌توانند سمی و خفه‌کننده باشند.
مخلوط کردن جوهرنمک، جرم‌گیر، لوله‌بازکن، سفیدکننده و لکه‌بر نیز بسیار خطرناک است و ممکن است گاز‌های سمی و خفه‌کننده تولید کند. این ترکیبات به هیچ عنوان نباید با یکدیگر مخلوط شوند.
رعایت نکات ایمنی هنگام استفاده از سموم کشاورزی
مسمومیت با سموم کشاورزی ممکن است از طریق استنشاق، بلع یا تماس پوستی رخ دهد و مشکلات جدی تنفسی، گوارشی و پوستی ایجاد کند. برای استفاده از این مواد باید ابتدا برچسب و بروشور آنها به‌دقت مطالعه شود و دستورالعمل مصرف رعایت شود.
نگهداری سموم دفع آفات در بطری نوشابه یا ظروف مشابه مواد غذایی و آشامیدنی ممنوع است. هنگام سم‌پاشی در مزارع، باغ‌ها و باغچه‌ها نیز باید از ماسک، دستکش و لباس مناسب استفاده کرد و از مصرف مقادیر بیش از حد توصیه‌شده خودداری شود.
در صورت تماس سموم با پوست، ناحیه آلوده باید با آب و صابون فراوان شسته شود. هرگونه بلع این مواد نیز باید جدی گرفته شود و فرد در اسرع وقت به نزدیک‌ترین مرکز درمانی منتقل شود.
اقدامات اولیه هنگام گزیدگی جانوران سمی
در صورت گزیدگی توسط جانوران سمی، حفظ آرامش و جلوگیری از حرکات بیش از حد مصدوم اهمیت دارد. به کودکان نیز باید آموزش داده شود که به مار‌ها و عقرب‌ها نزدیک نشوند و آنها را دنبال نکنند.
در مارگزیدگی، مصدوم باید از محل حادثه دور شود تا از حمله مجدد مار جلوگیری شود. از کمپرس سرد، ایجاد برش یا خراش و مکیدن سم محل گزش باید خودداری کرد. عضو آسیب‌دیده نیز باید بی‌حرکت و هم‌سطح یا کمی پایین‌تر از سطح قلب نگه داشته شود و مصدوم هرچه سریع‌تر به اورژانس بیمارستان منتقل شود. نباید زمان را برای گرفتن یا کشتن مار از دست داد.
در زنبورگزیدگی، اگر نیش زنبورعسل در پوست باقی مانده باشد، باید سریع برداشته شود. شست‌وشوی محل گزش با آب و صابون و استفاده از کمپرس سرد توصیه شده است. بروز مشکلات تنفسی یا تورم شدید و سریع، نیازمند مراجعه فوری به پزشک است.
حشره دراکولا نیش نمی‌زند و گاز نمی‌گیرد، اما ترکیبات سمی و تحریک‌کننده آن می‌تواند موجب زخم، خارش یا تاول پوستی شود. شست‌وشوی پوست با آب و صابون در ساعات ابتدایی پس از تماس با این حشره توصیه می‌شود.
خطر عقرب‌گزیدگی با افزایش دما بیشتر می‌شود. درد، سوزش، کرختی، تورم، التهاب و کبودی از علائم احتمالی آن هستند و در موارد شدید ممکن است علائمی مانند استفراغ خونی، درد شکم، تاری دید، تب، تنگی نفس، افزایش ترشح بزاق، تشنج و اختلالات قلبی بروز کند. حتی در صورت خفیف بودن علائم نیز مراجعه سریع به پزشک و بیمارستان ضروری است.
مسمومیت ناشی از مواد مخدر، محرک و الکل
مسمومیت با مواد مخدر، محرک و توهم‌زا از انواع خطرناک مسمومیت است و می‌تواند پیامد‌های جبران‌ناپذیری داشته باشد. مشکلات خانوادگی، اجتماعی و بحران‌های روانی از عوامل زمینه‌ساز سوءمصرف مواد هستند. همچنین ناخالصی‌های موجود در مواد، از جمله سرب، ممکن است خطرناک‌تر از خود ماده اصلی باشند.
مصرف هم‌زمان مواد مخدر با دارو‌های خواب‌آور یا آرام‌بخش می‌تواند به مسمومیت شدید و حتی مرگ منجر شود. مصرف موادی مانند اکستازی، ال‌اس‌دی و شیشه نیز ممکن است با حوادث مرگبار، سکته قلبی و مغزی، تشنج، نارسایی کبد و کلیه و آسیب سلول‌های مغزی و عضلانی همراه باشد.
مصرف نابجا و طولانی‌مدت هورمون‌ها و استروئید‌های آنابولیک در جوانان نیز می‌تواند عوارض قلبی‌عروقی و اختلالات روانی ایجاد کند. مشروبات الکلی نیز سلامت جسمی و روانی را تهدید می‌کنند و متانول، به‌ویژه، ماده‌ای بسیار سمی است.
متانول ممکن است در برخی حلال‌ها، چسب‌ها، رنگ‌ها، جلادهنده‌ها، سوخت چراغ‌های الکلی و محلول‌های شیشه‌شوی وجود داشته باشد. یکی از علل مسمومیت با این ماده، وجود آن در مشروبات الکلی تقلبی یا دست‌ساز است.
علائم اولیه مسمومیت با متانول می‌تواند شامل تهوع، استفراغ، درد شکم، سردرد، گیجی و خواب‌آلودگی باشد. پس از آن، اختلالات بینایی مانند تاری دید، دید برفکی، دوبینی و حساسیت به نور ممکن است بروز کند و در موارد شدید به نابینایی کامل یا مرگ منجر شود.
سازمان غذا و دارو تأکید کرده است که در صورت مشاهده علائم مشکوک به مسمومیت، باید فوراً با شماره ۱۹۰، داخلی ۳ و کد ۲، یا اورژانس ۱۱۵ تماس گرفت و بیمار را برای ارزیابی و درمان به مرکز درمانی منتقل کرد؛ چراکه در مسمومیت با متانول، زمان نقش حیاتی دارد.
بر اساس اعلام دفتر نظارت و پایش مصرف فرآورده‌های سلامت سازمان غذا و دارو، افزایش آگاهی عمومی، نگهداری صحیح داروها و مواد شیمیایی، رعایت اصول ایمنی و اقدام به‌موقع در مواجهه با مسمومیت می‌تواند به کاهش خطرات و پیشگیری از عوارض جدی کمک کند.
انتهای پیام/
