بحران کاغذ و فرسایش صنعت نشر

به گزارش خبرگزاری آنا، رضا حاجی‌آبادی، مدیر انتشارات هزاره ققنوس، در مصاحبه با برنامه فرهنگسرای گفت‌و‌گو  به کالبدشکافی یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های پیشروی فرهنگ و نشر کشور پرداخت.

حاجی‌آبادی در تحلیل خود از رویکرد مدیریتی در این حوزه، خاطرنشان کرد: آنچه صنعت نشر را به بن‌بست کشانده، صرفاً کمبود مواد اولیه نیست، بلکه فقدان تفکر سیستمی و استراتژیک در لایه‌های مدیریتی است.

وی با اشاره به اینکه «مدیر زمانی مدیریتش را نشان می‌دهد که در بحران بتواند از بحران نجات دهد»، معتقد است که جای خالی یک «ناخدا» که بتواند کشتی صنعت نشر را از میان طوفان‌های اقتصادی عبور دهد، به‌وضوح احساس می‌شود. به باور وی، مدیریت‌های فعلی به‌جای درمان ریشه‌ای، به دنبال مسکن‌های کوتاه‌مدت هستند که نتیجه‌ای جز انباشت مشکلات در آینده نداشته است.

این کارشناس نشر، با اشاره به وضعیت کارخانه‌های تولید کاغذ، از یک واقعیت تلخ پرده برداشت؛ اینکه کارخانه‌های داخلی یا در مدار تولید نیستند و یا به دلیل چالش‌های زیست‌محیطی و رقابت نابرابر، از چرخه فعالیت خارج شده‌اند. وی با مثال‌آوردن از تعطیلی کارخانه کاغذ آمل به دلیل بحران بی‌آبی و همچنین توقف کارخانه تولید کاغذ بازیافتی در مشهد، استدلال کرد: رقابت نابرابر با واردکنندگان که از تسهیلات ارز نیمایی بهره می‌برند، عدالت را از بازار خارج کرده است. از نظر حاجی‌آبادی، وجود بازار آزاد کاغذ در کنار قیمت‌های سرسام‌آوری که ناشران را با تنگنای شدید مواجه کرده، نشان‌دهنده شکست سیاست‌های حمایتی است.

یکی از محور‌های اصلی گفت‌و‌گو، آسیب‌شناسی ساختاری و وجود رانت‌ها در توزیع منابع بود. وی تأکید کرد: اگر ارزش‌های اخلاقی و فرهنگی که همواره به آنها شعار داده می‌شود، در عمل نیز رعایت می‌شد، سرنوشت صنعت نشر کشور به این نقطه سیاه نمی‌رسید.

در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو، حاجی‌آبادی با طرح یک پیشنهاد جنجالی و راهبردی، خواستار بازنگری بنیادین در سیاست «خودکفایی در تولید کاغذ» شد. او با اشاره به تجربه کشور‌های درحال‌توسعه همچون ترکیه و هند، مطرح کرد: شاید اصرار بر تولید داخلیِ پرهزینه و آب‌بر، مسیری فرسایشی باشد. وی پیشنهاد داد: ایران باید از نگاه صرفاً تولیدمحور فاصله گرفته و با پذیرش واقعیت‌های اقتصادی، تمرکز خود را بر واردات بهینه کاغذ و انتقال تمرکز ناشران به سمت «محتوا» قرار دهد. به باور او، تنها با بازگشت به اصلِ تولید محتوای باکیفیت و گذشتن از چرخهٔ مدیریتِ بحران، می‌توان صنعت نشر را از این مرحله عبور داد.

در پایان، حاجی‌آبادی با انتقاد از نگاه صرفاً اقتصادی و سودجویانه‌ای که در برخی بخش‌های فعال حوزه نشر رواج یافته، یادآور شد: فقدان تفکر استراتژیک و نگاه به چالش‌ها از منظر «جلو پایی»، باعث شده است که کشور در یک‌چرخه تکراری از بحران‌ها گرفتار شود. وی تأکید کرد: اگر برای رفع چالش‌ها، به‌جای نگاه به آینده، صرفاً به مشکلات روزمره و کوتاه‌مدت توجه شود، صنعت نشر هر روز بیشتر در دام بی‌ثباتی فرو خواهد رفت.