بودجه حمایت از طرح‌های پژوهشی به ۳.۲ همت می‌رسد

به گزارش خبرنگار آنا، علی جعفریان دهکردی، معاون برنامه‌ریزی بنیاد ملی علم ایران، در نشست تخصصی مشترک دانشگاه صنعتی امیرکبیر و بنیاد ملی علم ایران، با تشریح چارچوب‌های حمایتی این بنیاد گفت: حمایت‌های بنیاد در دو قالب مستمر و مبتنی بر فراخوان ارائه می‌شوند و پژوهشگران می‌توانند متناسب با نوع طرح و شرایط خود از این حمایت‌ها بهره‌مند شوند.

وی با اشاره به آمار طرح‌های دریافتی و مصوب بنیاد اظهار کرد: از ابتدای فعالیت این مجموعه تاکنون حدود ۴۵ هزار طرح دریافت شده که حدود ۳۶ درصد آنها به تصویب رسیده و مورد حمایت قرار گرفته‌اند.

جعفریان دهکردی با اشاره به تغییر عنوان و اساسنامه این مجموعه در بهمن‌ماه ۱۴۰۲ و ادامه فعالیت آن با عنوان بنیاد ملی علم ایران افزود: پس از این تغییرات، روند افزایش حمایت‌ها با توجه به پشتیبانی دولت و معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری شتاب گرفته است.

وی ادامه داد: بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، میزان حمایت‌های بنیاد در سال ۱۴۰۵ حدود ۳.۲ همت پیش‌بینی شده است و بخش قابل‌توجهی از این اعتبار در نیمه نخست سال محقق شده است.

وی به معرفی سامانه انتشار بنیاد ملی علم پرداخت و گفت: آمار طرح‌ها و میزان حمایت از طرح‌ها در این سامانه منتشر می‌شود.

به گفته وی؛ بیشترین فراوانی حمایت‌های بنیاد مربوط به طرح‌های پژوهشی و پس از آن، رساله‌های دکتری و طرح‌های پسادکتری است. همچنین، بنیاد از طرح‌های بین‌المللی و موضوعات مرتبط با ترویج علم حمایت می‌کند.

سقف حمایت مستمر از طرح‌های پژوهشی ۵۰۰ میلیون تومان است

معاون برنامه‌ریزی بنیاد ملی علم ایران با تشریح دو شیوه اصلی حمایت از پژوهشگران گفت: در حمایت‌های مستمر، پژوهشگران می‌توانند بر اساس علایق و تخصص خود طرح‌هایشان را در طول سال به بنیاد ارسال کنند و این حمایت‌ها به فراخوان‌های موضوعی محدود نیستند.

وی سقف حمایت از این طرح‌ها را ۵۰۰ میلیون تومان اعلام کرد و افزود: در صورت وجود همکاری بین‌المللی معنادار، تا ۲۰۰ میلیون تومان به سقف حمایت اضافه می‌شود.

جعفریان دهکردی با اشاره به تفاوت سطوح حمایتی بنیاد اظهار کرد: در لایه دوم، طرح‌های مشمول برنامه‌های حمایتی مبتنی بر فراخوان قرار می‌گیرند که سقف حمایت از آنها تا پنج میلیارد تومان است. لایه سوم نیز شامل کرسی‌های پژوهشی و خوشه‌های پژوهشی می‌شود که حمایت از آنها می‌تواند تا هفت میلیارد تومان برسد.

حمایت از پژوهش‌های بنیادی و حل مسائل کلان کشور

وی با اشاره به مأموریت‌های بنیاد ملی علم ایران توضیح داد: پیشبرد مرز‌های دانش و ایجاد ظرفیت برای حل مسائل و چالش‌های کلان کشور، دو محور اصلی فعالیت بنیاد هستند.

به گفته معاون برنامه‌ریزی بنیاد ملی علم ایران، حمایت از پژوهشگران برجسته و جوان، توسعه هدفمند علوم پیشران و راهبردی، همکاری‌های بین‌المللی، اعطای کرسی‌های پژوهشی و حمایت از خوشه‌های پژوهشی میان‌رشته‌ای از جمله برنامه‌های مرتبط با توسعه مرز‌های دانش است.

جعفریان دهکردی افزود: در حوزه حل مسائل کشور نیز برنامه‌هایی برای تمرکز دانشگاه‌ها بر مأموریت‌های ویژه، راهبری حل مسئله، حمایت از پژوهش‌های عمیق شرکت‌های دانش‌بنیان و پشتیبانی از مراکز علمی پیشران تعریف شده است.

وی با تأکید بر ضرورت توجه به ماهیت مأموریت‌محور برخی حمایت‌ها گفت: برای مثال، در موضوعی مانند ناترازی انرژی، طرح ارسالی باید تمایز خود را با فعالیت‌های دستگاه‌های اجرایی مرتبط نشان دهد و مشخص کند که چه ظرفیت پژوهشی تازه‌ای برای حل مسئله ایجاد می‌کند.

افزایش سقف سنی گرنت آغاز و استقرار به ۴۵ سال

معاون برنامه‌ریزی بنیاد ملی علم ایران در ادامه به برخی حمایت‌های ویژه از اعضای هیئت علمی جوان اشاره کرد و گفت: گرنت آغاز و استقرار با هدف ایجاد و تقویت ظرفیت‌های علمی جدید در دانشگاه‌ها طراحی شده است.

وی با بیان اینکه سقف سنی بهره‌مندی از این حمایت‌ها به ۴۵ سال افزایش یافته است، توضیح داد: این برنامه دو بخش دارد؛ گرنت آغاز برای اعضای هیئت علمی واجد شرایط با سابقه تحصیل در ۲۰۰ دانشگاه برتر جهان و گرنت استقرار برای اعضای هیئت علمی واجد شرایط در دانشگاه‌های برتر داخلی در نظر گرفته شده است.

جعفریان دهکردی میزان حمایت این برنامه را یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان اعلام کرد و گفت جزئیات شرایط و معیار‌های بهره‌مندی از این حمایت‌ها در راهنمای برنامه‌های بنیاد ارائه شده است.

پیش‌بینی اعطای ۱۰ کرسی پژوهشی در سال ۱۴۰۵

وی همچنین از برنامه بنیاد برای اعطای ۱۰ کرسی پژوهشی در سال ۱۴۰۵ خبر داد و گفت: این کرسی‌ها به پژوهشگران دارای اعتبار علمی بالا اختصاص می‌یابند و انتخاب آنها صرفاً از طریق ارسال پروپوزال انجام نمی‌شود، بلکه نامزد‌ها از مسیر‌های مختلف، از جمله معرفی دانشگاه‌ها، به بنیاد معرفی می‌شوند.

به گفته معاون برنامه‌ریزی بنیاد ملی علم ایران، حمایت از کرسی‌های پژوهشی برای یک دوره سه‌ساله در نظر گرفته شده و امکان تمدید آن تا پنج سال وجود دارد. در این برنامه، سالانه یک میلیارد تومان به صاحب کرسی اختصاص می‌یابد و حمایت از دو پژوهشگر پسادکتری و دو دانشجوی دکتری نیز پیش‌بینی شده است.

جعفریان دهکردی در پایان با اشاره به تنوع برنامه‌های حمایتی بنیاد، از دانشگاهیان خواست با مطالعه راهنمای این برنامه‌ها، متناسب با شرایط و زمینه پژوهشی خود برای دریافت حمایت اقدام کنند.

حمایت تا سقف ۶ میلیارد تومان از خوشه‌های پژوهشی

جعفریان دهکردی با اشاره به حمایت بنیاد از خوشه‌های پژوهشی گفت: برای هر خوشه پژوهشی مصوب، تا سقف ۶ میلیارد تومان حمایت در نظر گرفته شده است. هر خوشه باید دست‌کم سه استاد از سه حوزه پژوهشی مختلف را گرد هم آورد تا امکان انجام پژوهش‌های میان‌رشته‌ای فراهم شود.

وی افزود: بنیاد سالانه حدود پنج تا هفت خوشه پژوهشی را تصویب می‌کند و امسال این برنامه در حوزه علوم انسانی و اجتماعی نیز آغاز شده است؛ به‌گونه‌ای که حمایت از چهار خوشه در این حوزه پیش‌بینی شده است.

به گفته معاون برنامه‌ریزی بنیاد ملی علم ایران، هدف از تشکیل خوشه‌های پژوهشی، پیشبرد پژوهش‌های میان‌رشته‌ای و دستیابی به دستاوردهایی همچون تولید دانش فنی، ثبت اختراع بین‌المللی و توسعه سامانه‌های نوین فناوری است.

وی همچنین با اشاره به برنامه حمایت از توسعه نمونه محصول گفت: در این برنامه، طرح‌های مرتبط با توسعه محصولات نوآورانه در مرحله پژوهش و تحقیق مورد حمایت قرار می‌گیرند و سقف حمایت از آن‌ها تا پنج میلیارد تومان است.

بررنامه جهش برای ارتقای جایگاه علمی ایران

جعفریان دهکردی، برنامه جهش را یکی دیگر از برنامه‌های حمایتی بنیاد دانست که با هدف حمایت از ۲۰ دانشگاه برتر کشور طراحی شده است.

وی با بیان اینکه این دانشگاه‌ها بر اساس نظام رتبه‌بندی سال ۱۴۰۴ انتخاب شده‌اند، اظهار کرد: هدف این برنامه، افزایش سهم ایران در تولید علم جهانی و ارتقای کیفیت بروندادهای علمی اعضای هیئت علمی است.

وی افزود: بر اساس اهداف نقشه جامع علمی کشور، ایران باید تا افق ۱۴۱۴ از رتبه هفدهم به رتبه سیزدهم تولید علم جهان ارتقا یابد و برنامه جهش در راستای کمک به تحقق این هدف طراحی شده است.

حمایت تا سقف پنج میلیارد تومان از پژوهش‌های راهبردی

معاون برنامه‌ریزی بنیاد ملی علم ایران با اشاره به حمایت از علوم پیشران و راهبردی گفت: زیست‌فناوری، فناوری کوانتومی، هوش مصنوعی، مواد و ساخت پیشرفته، نانو و میکروالکترونیک از جمله حوزه‌های مورد توجه در این برنامه‌ها هستند.

وی ادامه داد: بنیاد بر اساس تقویم سالانه خود، فراخوان‌های پژوهشی را در این حوزه‌ها برگزار می‌کند. سقف حمایت در این برنامه‌ها تا پنج میلیارد تومان است و در برخی فراخوان‌ها، تعداد طرح‌های مورد حمایت با توجه به شرایط از پنج تا ۱۰ طرح پیش‌بینی‌شده به بیش از ۲۰ طرح افزایش یافته است.

حمایت از همکاری‌های بین‌المللی پژوهشی

وی همکاری‌های بین‌المللی را یکی دیگر از محورهای فعالیت بنیاد در توسعه مرزهای دانش عنوان کرد و افزود: بنیاد علاوه بر همکاری‌های مشترک با چین و روسیه، با ازبکستان نیز همکاری‌هایی داشته و برای برگزاری فراخوان‌های مشترک با کشورهای دیگر برنامه‌ریزی می‌کند.

به گفته وی، در قالب یکی از برنامه‌های پژوهشی بریکس، برای سه طرح مجموعاً ۹۰ میلیارد تومان اعتبار اختصاص یافته است که سقف حمایت از هر طرح ۳۰ میلیارد تومان است.

معاون برنامه‌ریزی بنیاد ملی علم ایران همچنین با اشاره به همکاری با مؤسسه بین‌المللی تحلیل کاربردی سامانه‌ها (IIASA) گفت: این مؤسسه در اتریش مستقر است و ۲۰ کشور عضو دارد. مأموریت آن پرداختن به کلان‌چالش‌های جهانی است و ایران نیز از طریق بنیاد ملی علم ایران در این مؤسسه نمایندگی می‌شود.

وی افزود: در چارچوب این همکاری، بنیاد سالانه از پنج فرصت مطالعاتی اعضای هیئت علمی، سه فرصت مطالعاتی پسادکتری و سه فرصت مطالعاتی دانشجویان دکتری حمایت می‌کند.

جعفریان دهکردی در ادامه با تأکید بر اهمیت توسعه مرزهای دانش اظهار کرد: گاهی این پرسش مطرح می‌شود که چرا منابع مالی قابل توجهی به پژوهش‌های بنیادی اختصاص می‌یابد، در حالی که کشور با مسائل و اولویت‌های متعددی مواجه است.

وی با اشاره به تجربه بنیادهای علمی بین‌المللی توضیح داد: سرمایه‌گذاری در دانش بنیادی ممکن است در کوتاه‌مدت به محصول یا کاربرد مشخصی منجر نشود، اما می‌تواند ظرفیت علمی و فناورانه مورد نیاز برای پاسخ‌گویی به مسائل آینده را فراهم کند.

وی با اشاره به فناوری‌های مسیریابی به‌عنوان نمونه‌ای از نتایج سرمایه‌گذاری‌های علمی بلندمدت افزود: توسعه این فناوری‌ها حاصل سرمایه‌گذاری در سال‌های گذشته است؛ سرمایه‌گذاری‌هایی که ممکن است در زمان انجام، کاربرد نهایی آن‌ها به‌طور کامل مشخص نبوده باشد.

برنامه «مهر» برای پرداختن به کلان‌چالش‌های کشور

معاون برنامه‌ریزی بنیاد ملی علم ایران با اشاره به طراحی برنامه‌هایی برای پاسخ‌گویی به نیازهای کشور گفت: یکی از این برنامه‌ها، «مهر» است که با رویکردی سیستمی به بررسی و حل مسائل پیچیده کشور می‌پردازد.

وی توضیح داد: در این برنامه، یک مؤسسه علمی متخصص در حوزه‌ای مشخص انتخاب می‌شود تا با شناسایی ابعاد مختلف یک چالش، پژوهشگران، پژوهشکده‌ها و دانشگاه‌های مرتبط را گرد هم آورد و طی یک دوره سه تا پنج‌ساله، مجموعه‌ای از مطالعات و اسناد سیاستی را تهیه کند.

به گفته وی، برای هر یک از این برنامه‌ها حدود ۳۰ میلیارد تومان اعتبار در نظر گرفته شده است تا نتایج پژوهش‌ها بتوانند در فرایندهای تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری کشور مورد استفاده قرار گیرند.

جعفریان دهکردی با اشاره به نمونه‌های این برنامه اظهار کرد: «مهرتاب» بر تاب‌آوری شهرهای کشور در برابر چالش‌های آب، انرژی و بلایای طبیعی تمرکز دارد. «مهراب» به حکمرانی آب و مناقشات آبی می‌پردازد و «مهرکام» موضوع امنیت قضایی را دنبال می‌کند. همچنین «مهرسین» با محوریت پژوهش‌های سیستمی تورم در دانشگاه علامه طباطبایی دنبال می‌شود.

وی با اشاره به فرایند طراحی برنامه پژوهش‌های سیستمی تورم افزود: طراحی این فراخوان حدود دو سال زمان برده است تا چارچوب پژوهش با بررسی‌های تخصصی و مطالعات عمیق تدوین شود.

وی ادامه داد: مؤسسات علمی که یک چالش کشور را شناسایی کرده و توان تخصصی لازم برای بررسی آن را دارند، می‌توانند طرح اولیه خود را در قالب یک یادداشت مفهومی به بنیاد ارائه دهند. در صورت تأیید اولیه، از آن‌ها خواسته می‌شود پیشنهاد پژوهشی کامل را ارسال کنند.

افزایش حمایت‌ها در برنامه مأموریت‌گرایی دانشگاه‌ها

جعفریان دهکردی با اشاره به برنامه حمایت از مأموریت‌گرایی دانشگاه‌ها گفت: دانشگاه‌ها می‌توانند حداکثر پنج مأموریت را برای همکاری متمرکز با بنیاد معرفی کنند. در صورت تصویب این مأموریت‌ها، میزان حمایت‌های بنیاد از فعالیت‌های پژوهشی مرتبط تا یک‌ونیم برابر افزایش می‌یابد.

وی افزود: این افزایش حمایت شامل طرح‌های پژوهشی، کرسی‌های پژوهشی و حمایت‌های مرتبط با دانشجویان دکتری و پژوهشگران پسادکتری می‌شود.

به گفته وی، برای دانشگاه صنعتی امیرکبیر ۶۱ ظرفیت در نظر گرفته شده است که در یک دوره سه‌ساله قابل استفاده است. تاکنون ۲۴ مورد از این ظرفیت‌ها مورد استفاده قرار گرفته و ظرفیت‌های باقی‌مانده همچنان باز است.

وی با بیان اینکه تفاهم‌نامه‌های این برنامه با حدود ۶۰ دانشگاه امضا شده است، اظهار کرد: در مدل جدید، دانشگاه‌ها می‌توانند طرح‌های کلان و میان‌رشته‌ای خود را در چارچوب مأموریت‌های مصوب ارائه کنند.

حمایت از پژوهش‌های عمیق شرکت‌های دانش‌بنیان

معاون برنامه‌ریزی بنیاد ملی علم ایران درباره برنامه حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان نیز گفت: شرکت‌ها در این برنامه مشخص می‌کنند که برای توسعه نسل بعدی محصولات خود و رقابت در بازارهای بین‌المللی به چه پژوهش‌هایی نیاز دارند.

وی افزود: شرکت‌ها نیازهای پژوهشی خود را در قالب درخواست پیشنهاد (RFP) به بنیاد ارائه می‌کنند. پس از بررسی و تأیید درخواست، فراخوانی برای شناسایی تیم‌های پژوهشی توانمند برگزار می‌شود و تیم‌های منتخب بر اساس نظام داوری به شرکت متقاضی متصل می‌شوند.

جعفریان دهکردی سقف حمایت از این برنامه را حدود چهار تا پنج میلیارد تومان عنوان کرد و گفت: بنیاد تا ۸۰ درصد هزینه‌های این حمایت را تأمین می‌کند.

برگزاری ۱۶ رویداد ترویج علم در کشور

وی ترویج علم را سومین مأموریت بنیاد برشمرد و اظهار کرد: هدف این برنامه، ارتقای جایگاه علم در جامعه و ارائه مفاهیم علمی پیچیده به زبانی ساده برای عموم مردم است.

وی با اشاره به برگزاری رویدادهای علمی در دانشگاه‌های مختلف افزود: در این رویدادها، شهروندان، خانواده‌ها، دانش‌آموزان و دانشجویان به دانشگاه دعوت می‌شوند تا از نزدیک با فعالیت‌های علمی و پژوهشی آشنا شوند. برنامه‌ها علاوه بر سخنرانی استادان، شامل بخش‌های تعاملی و نمایشگاهی نیز هستند.

جعفریان دهکردی با اشاره به برگزاری رویدادی در دانشگاه شیراز با حضور حدود ۱۳ هزار نفر گفت: تاکنون ۱۶ رویداد از این نوع در شهرهای مختلف برگزار شده است. در دانشگاه دامغان نیز حدود ۱۰ درصد جمعیت شهر در این برنامه حضور یافتند.

وی افزود: بنیاد از طرح‌های ترویج علم نیز حمایت می‌کند و استادان و پژوهشگران فعال در این حوزه می‌توانند طرح‌های پیشنهادی خود را برای دریافت حمایت ارائه دهند.
نرخ پذیرش ۶۲ درصدی رساله‌های دکتری در سال ۱۴۰۴

جعفریان دهکردی در بخش دیگری از سخنان خود به عملکرد حمایتی بنیاد در سال ۱۴۰۴ اشاره کرد و گفت: در این سال، نرخ پذیرش رساله‌های دکتری ۶۲ درصد و نرخ پذیرش طرح‌های پسادکتری ۴۶ درصد بوده است.

وی درباره فرایند ارزیابی طرح‌ها توضیح داد: طرح‌های ارسالی پس از ارجاع به شاخه‌های تخصصی، برای داوری به متخصصان مرتبط ارسال می‌شوند. اعضای کارگروه‌های تخصصی خودشان داوری طرح‌ها را انجام نمی‌دهند و ارزیابی‌ها توسط استادان و متخصصان انجام می‌شود.

وی افزود: معمولاً برای هر طرح دست‌کم سه نظر داوری دریافت می‌شود و تصمیم‌گیری درباره حمایت از یک طرح، صرفاً بر اساس نظر یک کارشناس انجام نمی‌شود.

میانگین زمان تصویب طرح‌ها به ۹۸ روز رسید

معاون برنامه‌ریزی بنیاد ملی علم ایران با اشاره به زمان بررسی طرح‌های پژوهشی اظهار کرد: میانگین زمان دریافت طرح تا تصویب نهایی در شورای علمی بنیاد، از ۹۰ روز در سال ۱۴۰۳ به ۹۸ روز در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است.

وی با اشاره به افزایش تعداد طرح‌های دریافتی گفت: با وجود افزایش حجم درخواست‌ها، بنیاد تلاش کرده است زمان ارزیابی طرح‌ها را مدیریت کند و استانداردهای داوری را حفظ کند.

جعفریان دهکردی با پذیرش وجود برخی مشکلات در فرایندهای بنیاد افزود: نارضایتی برخی استادان از نتایج داوری یا طولانی بودن فرایند بررسی طرح‌ها قابل توجه است. بنیاد از انتقادات و پیشنهادهای پژوهشگران استقبال می‌کند و تلاش دارد با بررسی مستمر مسائل، عملکرد خود را بهبود دهد.

سهم دانشگاه صنعتی امیرکبیر از حمایت‌های بنیاد

وی در بخش پایانی سخنان خود، با اشاره به سابقه حمایت بنیاد از دانشگاه صنعتی امیرکبیر گفت: از مجموع یک‌هزار و ۶۸ طرح دریافتی از این دانشگاه، ۴۹۵ طرح به تصویب رسیده است.

به گفته وی، در حالی که میانگین نرخ پذیرش طرح‌ها در بنیاد ملی علم ایران حدود ۳۶ درصد بوده، این میزان برای دانشگاه صنعتی امیرکبیر به ۴۳.۶ درصد رسیده است.
وی همچنین با اشاره به روند حمایت‌های مصوب این دانشگاه در سال‌های اخیر گفت: در سال ۱۴۰۴، با وجود کاهش تعداد طرح‌های دریافتی نسبت به سال ۱۴۰۳، میزان اعتبار مصوب افزایش یافته است.