آسایش حرارتی شهرهای ایران در دانشگاه تهران؛ یک نسخه برای همه اقلیم‌ها وجود ندارد

به گزارش خبرگزاری آنا، پژوهشگران این دانشگاه در یک مطالعه چندشهری، تأثیر شدت فعالیت‌های انسانی بر آسایش حرارتی شهری را در ۱۲ شهر ایران و در سه گروه اقلیمی مرطوب، نیمه‌خشک و خشک بررسی کرده‌اند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد این رابطه در همه شهر‌ها یکسان نیست و شرایط اقلیمی نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری الگوی آسایش حرارتی دارد.

این پژوهش با عنوان «Assessing the Human Modification Gradient Influence on Urban Thermal Comfort Variations: A Multi-City Analysis Across Climatic Regimes» توسط دکتر محمد کریمی فیروزجائی و دکتر حمیده محمودی، اعضای هیأت علمی دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران و دکتر جمال جوکار ارسنجانی از دانشگاه آلبورگ کپنهاگ دانمارک انجام شده است.

پژوهشگران برای ارزیابی الگوی مکانی آسایش حرارتی، از ترکیب تصاویر ماهواره‌ای، داده‌های ارتفاعی، شاخص شدت فعالیت‌های انسانی و اطلاعات ایستگاه‌های هواشناسی استفاده کردند. سپس با بهره‌گیری از یک مدل یادگیری ماشین، ارتباط میان آسایش حرارتی و عوامل محیطی و انسانی را مدل‌سازی کردند. نتایج آزمون‌های اعتبارسنجی نیز دقت بالای مدل مورد استفاده را نشان داد.

بر اساس یافته‌های این مطالعه، در میان عوامل بررسی‌شده، مؤلفه‌های تابشی سطح زمین، به‌ویژه تابش بلندموج ورودی، بیشترین سهم را در تبیین تغییرات آسایش حرارتی داشتند و آلبدو و پوشش گیاهی در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند.

نتایج پژوهش تفاوت روشنی میان گروه‌های اقلیمی نشان داد؛ به‌گونه‌ای که شاخص آسایش حرارتی در شهر‌های خشک بیشترین و در شهر‌های مرطوب کمترین مقدار را داشت. در میان ۱۲ شهر مورد مطالعه نیز بندرعباس بالاترین مقدار شاخص را ثبت کرد.

در شهر‌های خشک، بخش قابل‌توجهی از مساحت شهری در طبقه گرم قرار داشت؛ به‌طوری‌که در بندرعباس، زاهدان و کرمان بیش از ۹۰ درصد و در اهواز نزدیک به ۸۰ درصد از مساحت شهر در این طبقه قرار گرفت. در مقابل، اصفهان وضعیتی متفاوت داشت و بخش عمده مساحت آن در طبقه آسایش قرار گرفته بود.

همچنین نتایج نشان داد مناطق ساخته‌شده، در مقایسه با فضا‌های سبز و منابع آبی، شاخص حرارتی بالاتری دارند. با این حال، جهت رابطه میان شدت فعالیت‌های انسانی و آسایش حرارتی در شهر‌های مختلف یکسان نبود؛ این رابطه در برخی شهر‌ها مثبت و در برخی دیگر، از جمله بندرعباس، منفی به دست آمد. به بیان دیگر، افزایش شدت فعالیت‌های انسانی در همه شهر‌ها پیامد‌های حرارتی مشابهی ندارد و این رابطه باید در بستر اقلیمی هر شهر تفسیر شود.

دکتر کریمی فیروزجائی و دکتر محمودی تأکید می‌کنند که بررسی آسایش حرارتی شهری بدون توجه به زمینه اقلیمی و الگوی فعالیت‌های انسانی، نمی‌تواند تصویر کاملی از شرایط حرارتی شهر ارائه دهد. به گفته آنان، یافته‌های این پژوهش می‌تواند به برنامه‌ریزان و مدیران شهری کمک کند تا راهکار‌های کاهش تنش گرمایی، از جمله توسعه فضا‌های سبز و مدیریت الگوی توسعه شهری، را متناسب با شرایط اقلیمی هر شهر طراحی و اجرا کنند.

این مقاله برگرفته از طرح پژوهشی «ارزیابی تأثیر گرادیان تغییرات فعالیت انسانی بر تغییرات مکانی و زمانی آسایش حرارتی شهری: یک تحلیل چندشهری در کلاس‌های اقلیمی مختلف» است که با حمایت بنیاد ملی علم ایران انجام شده است.

این مقاله در نشریه Remote Sensing Applications: Society and Environment از انتشارات Elsevier منتشر شده و متن آن از طریق پیوند زیر قابل مشاهده است:

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S۲۳۵۲۹۳۸۵۲۶۰۰۳۹۲۷