یادداشت؛
گردشگری مهاجرت معکوس را رقم می‌زند/جاجرم به دنبال توسعه گردشگر است
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، جاجرم یکی از قدیمی‌ترین سکونتگاه‌های خراسان شمالی است که در مسیر تاریخی جاده ابریشم قرار داشته و آثار و نشانه‌های متعددی از دوره‌های مختلف تاریخی را در خود جای داده است. این شهرستان در کنار ظرفیت‌های تاریخی، از زیستگاه‌های مهم یوزپلنگ آسیایی، مناطق کویری و کوهستانی، روستا‌های تاریخی و همچنین ظرفیت‌های گردشگری صنعتی برخوردار است.
جاجرم؛ شهری با قدمت ۱۰ هزار ساله
ابراهیم اخوان، رئیس شورای شهر جاجرم در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری آنا، جاجرم را «مهد اندیشه و تمدن» توصیف کرد و گفت: قدمت تاریخی جاجرم بالغ بر دوازده هزار سال است و در این منطقه لایه‌های مختلف تاریخی از حدود هفت تا هشت هزار سال پیش از میلاد مسیح تا دوره قاجار قابل مشاهده است.
وی افزود: ما امروز میراث‌دار این تاریخ و تمدن هستیم و تلاش می‌کنیم در وهله نخست حافظ و نگهبان این آثار باشیم و در کنار آن، معرفی درست و صحیحی از ظرفیت‌های جاجرم به مردم ایران و گردشگرانی که به این منطقه سفر می‌کنند، داشته باشیم.
اخوان با اشاره به ظرفیت‌های تاریخی جاجرم اظهار کرد: مسجد جامع جاجرم یکی از مساجد اولیه اسلامی و مربوط به قرن ششم هجری است که با وجود قدمت بالا، سالم باقی مانده و یکی از دلایل مهم این اتفاق، حفاظت مشارکتی مردم از این اثر تاریخی بوده است.
رئیس شورای شهر جاجرم ادامه داد: کاروانسرای رَباط قِلی نیز یکی دیگر از آثار ارزشمند منطقه است که در مسیر جاده ابریشم قرار داشته و به عنوان یکی از کاروانسرا‌های ثبت جهانی، بخشی از تاریخ رفت‌وآمد بازرگانان و تجار در این منطقه را روایت می‌کند.
از سکه‌های تاریخی تا بافتی شبیه شهر‌های کویری
وی با بیان اینکه جاجرم در دوره‌های مختلف تاریخی محل رفت‌وآمد بازرگانان و تجار بوده است، گفت: سکه‌های ضرب جاجرم در موزه ملی ایران و موزه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود و بر اساس آماری که از موزه آستان قدس دریافت کرده‌ام، ۲۴ سکه ضرب جاجرم در این مجموعه وجود دارد که مربوط به دوره‌های مختلف اسلامی است.
اخوان اضافه کرد: این سکه‌ها در جنس‌های مختلف از جمله مفرغ، نقره و طلا هستند و نشان می‌دهند جاجرم در دوره‌هایی نه‌چندان دور، کانون توجه و مرکز قدرت و تجارت بوده است.
به گفته وی، بافت تاریخی جاجرم از نظر ساختار شهری شباهت‌هایی با شهر‌های کویری همچون یزد دارد و عناصری مانند نارین‌قلعه، حمام، مسجد، آب‌انبار، تکیه و بازار در بافت تاریخی این شهر قابل مشاهده است.
یوزپلنگ آسیایی؛ ظرفیت مهم گردشگری حیات‌وحش
رئیس شورای شهر جاجرم در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی شهرستان گفت: در حوزه گردشگری طبیعی، چنار کَتلی با قدمتی حدود صد سال از جاذبه‌های منطقه است. همچنین درختان اُرس در ارتفاعات بهار و غار گنج‌کوه در روستای جَغَدی از دیگر ظرفیت‌های طبیعی جاجرم هستند.
وی افزود: در حوزه گردشگری حیات‌وحش نیز جاجرم یک ظرفیت ملی و بین‌المللی دارد و منطقه حفاظت‌شده میاندشت با وسعت حدود ۸۵ هزار هکتار، یکی از زیستگاه‌های مهم یوزپلنگ آسیایی است.
اخوان ادامه داد: یوزپلنگ آسیایی امروز تنها در ایران باقی مانده و در مناطقی از جمله میاندشت خراسان شمالی و توران سمنان زیست دارد. به همین دلیل تلاش کردیم موضوع حفاظت از این گونه را تنها به فعالیت محیط‌بانان محدود نکنیم و مردم محلی را نیز در این فرآیند مشارکت دهیم.
حفاظت مشارکتی؛ از یوز تا میراث تاریخی
وی حفاظت مشارکتی را یکی از تجربه‌های مهم جاجرم دانست و گفت: در سال‌های گذشته با شکل‌گیری تشکل‌ها و گروه‌های محلی، شورا‌های روستا، دهیاران و علاقه‌مندان به محیط زیست را در برنامه‌های مختلف مشارکت دادیم و با برگزاری همایش‌ها و رویداد‌های آموزشی تلاش کردیم آگاهی مردم را درباره یوزپلنگ آسیایی افزایش دهیم.
اخوان اظهار کرد: یکی از مشکلاتی که یوزپلنگ در طول سال‌ها با آن مواجه بوده، اشتباه گرفتن این حیوان با پلنگ بوده است. تلاش کردیم این تفاوت‌ها را برای مردم توضیح دهیم و امروز از یک کودک گرفته تا افراد مسن منطقه، شناخت بیشتری نسبت به یوزپلنگ و اهمیت حفاظت از آن دارند.
وی با اشاره به مشاهده دوباره یوزپلنگ در میاندشت پس از چند سال گفت: در سال ۱۴۰۲ و همزمان با برگزاری یکی از همایش‌های مربوط به یوزپلنگ، دوباره شاهد مشاهده این گونه در منطقه بودیم. سال گذشته نیز «هلیا» همراه با پنج توله‌اش در میاندشت حضور داشت و به نماد مهمی برای حفاظت از یوزپلنگ تبدیل شد.
رئیس شورای شهر جاجرم ادامه داد: به احترام حفاظت از یوزپلنگ آسیایی و به عنوان نماد حفاظت مشارکتی، المان «هلیا و پنج توله‌اش» را در ورودی شهر نصب کردیم.
اخوان تأکید کرد: ما نمی‌خواهیم فقط در شعار بگوییم حافظ یوز هستیم؛ بلکه تلاش کرده‌ایم با کار فرهنگی، برگزاری رویداد، استفاده از فضای مجازی و فعالیت در مدارس، فرهنگ حفاظت از طبیعت را به نسل‌های مختلف منتقل کنیم.
وی افزود: همین الگو را در حوزه میراث فرهنگی نیز دنبال می‌کنیم. اگر مردم نسبت به آثار تاریخی خود احساس مسئولیت کنند، دیگر شاهد اتفاقاتی مانند نوشتن یادگاری و تخریب آثار با اسپری نخواهیم بود. حفاظت از میراث فرهنگی نیز بدون مشارکت مردم امکان‌پذیر نیست.
گردشگری صنعتی؛ از معدن بوکسیت تا شمش آلومینیوم
رئیس شورای شهر جاجرم در بخش دیگری از سخنان خود به ظرفیت گردشگری صنعتی این شهرستان اشاره کرد و گفت: جاجرم میزبان مجتمع آلومینای جاجرم است؛ مجموعه‌ای که یک زنجیره تولید از استخراج بوکسیت از معدن تا تولید آلومینا و در نهایت شمش آلومینیوم را در خود جای داده است.
وی ادامه داد: این مجموعه از نظر زنجیره تولید، ظرفیت قابل توجهی در منطقه دارد و خود معادن بوکسیت نیز می‌توانند برای علاقه‌مندان به گردشگری صنعتی جذاب باشند.
اخوان گفت: تلاش‌هایی برای هماهنگی بازدید گردشگران و خبرنگاران از این مجموعه انجام شده و امیدواریم این ظرفیت نیز در کنار سایر جاذبه‌های جاجرم معرفی شود.
جاجرم؛ مجموعه‌ای از گردشگری تاریخی، طبیعی و روستایی
وی با اشاره به تنوع اقلیمی شهرستان جاجرم بیان کرد: در شمال شهرستان با ارتفاعات و مناطق کوهستانی مواجه هستیم و در جنوب، کویر قرار دارد. همین تنوع باعث شده روستا‌های شمالی و جنوبی نیز از نظر معماری و بافت کالبدی تفاوت داشته باشند؛ در شمال، خانه‌ها و دیوار‌های سنگی را می‌بینیم و در مناطق جنوبی، معماری گنبدی بیشتر دیده می‌شود.
اخوان با تأکید بر اینکه ظرفیت گردشگری جاجرم به یک حوزه محدود نمی‌شود، گفت: اگر بخواهیم همه ظرفیت‌ها را کنار هم قرار دهیم، از گردشگری تاریخی و طبیعی گرفته تا حیات‌وحش، صنعتی، روستایی و فرهنگی، یک بسته کامل گردشگری در جاجرم شکل می‌گیرد.
وی همچنین گفت: گردشگری فقط به معنای بازدید از یک اثر تاریخی یا طبیعی نیست. وقتی گردشگری توسعه پیدا می‌کند، مشاغل مختلف شکل می‌گیرد و همین مسئله می‌تواند باعث شود فردی که برای کار و سرمایه‌گذاری از شهر یا روستای خودش خارج شده، دوباره به همان منطقه برگردد.
وی گفت: امروز در مسیر‌های مختلف گردشگری خراسان شمالی شاهد این هستیم که افرادی که در شهر‌های بزرگ کار می‌کردند و سرمایه‌گذاری داشتند، به شهر و روستای خودشان برگشته‌اند و در کنار خانواده، در حوزه گردشگری فعالیت می‌کنند. این همان مهاجرت معکوس و توسعه پایدار است که می‌تواند از دل گردشگری اتفاق بیفتد.
وی همچنین توضیح داد: ما در فاصله‌های کوتاه از شهر جاجرم، خانواده‌هایی داریم که در حوزه هنر و فرهنگ فعالیت می‌کنند؛ از خوشنویسی و موسیقی گرفته تا نویسندگی و صنایع دستی. در واقع اگر این ظرفیت‌ها را کنار هم بگذاریم، یک پکیج فرهنگی و هنری شکل می‌گیرد.جاجرم در دوره رونق جاده ابریشم نیز جایگاه مهمی داشته است. بعد از اینکه مسیر جاده ابریشم از این منطقه خارج شد، بخشی از خانواده‌های جاجرمی به بجنورد رفتند و در آنجا تجارتخانه ایجاد کردند. امروز نیز «خانه صنایع دستی جاجرمی» در بجنورد یکی از نشانه‌های حضور و تأثیر این خانواده‌هاست.
وی همچنین توضیح داد: ما معتقدیم هرچه این مسیر‌های گردشگری بیشتر به هم متصل شوند و ظرفیت‌های هر منطقه درست معرفی شود، گردشگر زمان بیشتری در استان می‌ماند و منفعت اقتصادی آن نیز به مردم محلی می‌رسد.
در واقع داستان گردشگری خراسان شمالی یک مسیر ادامه‌دار است؛ هرچه جلوتر می‌رویم، ظرفیت‌های تازه‌ای دیده می‌شود و اگر این ظرفیت‌ها در کنار هم قرار بگیرند، می‌توانیم شاهد شکل‌گیری یک شبکه واقعی گردشگری در استان باشیم.
انتهای پیام/
