گزارش ویدئویی؛
عبور از تصمیم‌های تک‌بعدی با فناوری داده‌محور / پیوند محیط‌زیست با امنیت نیازمند شبیه‌سازی پیش‌دستانه است
به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری آنا؛ ابراهیم حاجیان، دانشیار گروه جامعه‌شناسی آب دانشگاه شاهد در نشست خبری پیرامون مستند من هامونم ، با تأکید بر پیوستگی مسائل محیط‌زیستی با ابعاد فرهنگی، سیاسی و امنیتی جامعه گفت: پیچیدگی مسائل محیط‌زیستی ایجاب می‌کند سیاست‌گذاری در این حوزه صرفاً بر اساس نتایج مستقیم و کوتاه‌مدت تصمیمات انجام نشود، بلکه پیامد‌های غیرمستقیم، آثار میان‌مدت و بلندمدت و همچنین عواقب ناخواسته سیاست‌ها نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی در بررسی محتوای فیلم ارائه‌شده، اظهار کرد: یکی از نکات قابل توجه در این اثر، به تصویر کشیدن پیچیدگی مسئله و ابعاد متعدد موضوعات محیط‌زیستی است؛ چراکه این مسائل صرفاً به یک حوزه تخصصی محدود نمی‌شوند و در بسیاری از موارد با مسائل فرهنگی، سیاسی و حتی امنیتی درهم‌تنیده هستند.
حاجیان افزود: کاری که در این اثر انجام شده، به‌خوبی نشان می‌دهد که برای فهم مسائل محیط‌زیستی باید به مجموعه‌ای از عوامل و روابط میان آنها توجه داشت و نمی‌توان یک مسئله را به‌صورت منفک از سایر حوزه‌های اجتماعی مورد بررسی قرار داد.
ضرورت توجه به عواقب ناخواسته تصمیمات
دانشیار گروه جامعه‌شناسی آب دانشگاه شاهد، یکی از مهم‌ترین موضوعاتی را که در سیاست‌گذاری باید مورد توجه قرار گیرد، مسئله «عواقب ناخواسته» تصمیمات دانست و گفت: در بسیاری از موارد، مجموعه‌ای از تدابیر و سیاست‌ها با هدف دستیابی به نتایج مشخصی اتخاذ می‌شوند، اما سیاست‌گذار در زمان تصمیم‌گیری الزاماً متوجه همه عواقب و پیامد‌های احتمالی آن نیست.
وی ادامه داد: ممکن است یک سیاست در ابتدا خروجی مشخص و مورد انتظار سیاست‌گذار را ایجاد کند، اما در ادامه و در اثر تعامل آن سیاست با سایر عوامل و شرایط اجتماعی، اقتصادی و محیط‌زیستی، پیامد‌هایی شکل بگیرد که اساساً در زمان اتخاذ تصمیم مورد نظر نبوده است.
حاجیان با اشاره به اهمیت بررسی پیامد‌های غیرمستقیم سیاست‌ها تصریح کرد: موضوع عواقب ناخواسته، پیامد‌های غیرمستقیم و کارکرد‌های پنهان سیاست‌گذاری از جمله مباحث مهم در علوم اجتماعی است و در چارچوب مباحث جدید تفکر سیستمی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.
وی گفت: یکی از موضوعاتی که در سیاست‌گذاری کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، این است که یک تصمیم سیاستی صرفاً یک خروجی مستقیم ندارد، بلکه می‌تواند در طول زمان آثار و پیامد‌های دیگری ایجاد کند که در هنگام طراحی و اجرای آن سیاست پیش‌بینی نشده است.
تفکر سیستمی؛ ضرورت بررسی آثار تصمیمات در افق‌های زمانی مختلف
دانشیار گروه جامعه‌شناسی آب دانشگاه شاهد با تأکید بر ضرورت استفاده از رویکرد تفکر سیستمی در سیاست‌گذاری اظهار کرد: در چنین رویکردی باید بررسی شود که یک تصمیم در افق‌های زمانی مختلف چه نتایجی ایجاد می‌کند و چگونه خروجی‌های اولیه آن می‌توانند در ادامه، زمینه‌ساز پیامد‌های جدید شوند.
حاجیان افزود: یک تصمیم ممکن است در کوتاه‌مدت آثار و خروجی‌های مستقیمی داشته باشد که برای سیاست‌گذار قابل مشاهده است، اما در میان‌مدت و بلندمدت، تبعات دیگری ظاهر شود که حتی ممکن است آثار مخرب ایجاد کند.
وی ادامه داد: بنابراین ارزیابی یک سیاست نباید صرفاً بر اساس نتایج اولیه آن انجام شود، بلکه لازم است زنجیره پیامد‌های ناشی از تصمیم نیز مورد بررسی قرار گیرد. این مسئله به‌ویژه در حوزه محیط‌زیست اهمیت بیشتری دارد، زیرا بسیاری از آثار تصمیمات در این حوزه ممکن است با فاصله زمانی ظاهر شوند و زمانی که پیامد‌های آن آشکار می‌شود، اصلاح مسیر یا جبران آثار ایجادشده دشوارتر باشد.
حاجیان خاطرنشان کرد: توجه به این ابعاد، بخشی از همان نگاه سیستمی است که باید در فرآیند سیاست‌گذاری تقویت شود؛ به این معنا که تصمیم‌گیرنده صرفاً به نتیجه مستقیم تصمیم خود نگاه نکند، بلکه روابط میان اجزای مختلف سیستم و پیامد‌هایی را که ممکن است در مراحل بعدی ایجاد شود نیز در نظر بگیرد.
فیلم تجربه‌ای برای تقویت یادگیری سیاستی
وی با اشاره به جنبه آموزشی اثر مورد بررسی گفت: به اعتقاد من، یکی از جنبه‌های ارزشمند این فیلم، ظرفیت آن برای ایجاد یک تجربه یادگیری سیاستی است؛ زیرا مخاطب را متوجه این نکته می‌کند که سیاست‌گذاری یک فرآیند ساده و خطی نیست و یک تصمیم می‌تواند پیامد‌هایی فراتر از آنچه در ابتدا تصور شده است ایجاد کند.
دانشیار گروه جامعه‌شناسی آب دانشگاه شاهد افزود: این اثر می‌تواند به سیاست‌گذاران و حتی جامعه مدنی یادآوری کند که هنگام اتخاذ یک تدبیر یا تصمیم، باید علاوه بر اهداف اولیه، پیامد‌های احتمالی و ناخواسته آن نیز مورد توجه قرار گیرد.
حاجیان تصریح کرد: در واقع، یکی از درس‌های مهمی که می‌توان از این تجربه گرفت، ضرورت افزایش حساسیت نسبت به پیامد‌های سیاست‌هاست؛ به‌گونه‌ای که پیش از اجرای یک تصمیم، آثار مستقیم و غیرمستقیم آن در افق‌های زمانی مختلف مورد بررسی قرار گیرد.
سیاست‌گذاری محیط‌زیستی نیازمند نگاه فرابخشی است
وی با تأکید بر اینکه مسائل محیط‌زیستی را نمی‌توان صرفاً از منظر محیط‌زیست بررسی کرد، اظهار کرد: زمانی که موضوعات محیط‌زیستی با حوزه‌های فرهنگی، سیاسی و امنیتی پیوند می‌خورند، سیاست‌گذاری نیز باید متناسب با همین پیچیدگی انجام شود.
حاجیان ادامه داد: این پیوستگی نشان می‌دهد که تصمیمات محیط‌زیستی می‌توانند آثار خود را در حوزه‌های مختلف اجتماعی نشان دهند و به همین دلیل، لازم است پیش از اتخاذ سیاست، ابعاد مختلف مسئله و ارتباط میان آنها مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: اگر این نگاه جامع وجود نداشته باشد، ممکن است سیاستی که با هدف حل یک مسئله طراحی شده است، در ادامه به ایجاد مسائل جدید منجر شود؛ مسائلی که در زمان تصمیم‌گیری پیش‌بینی نشده یا به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته‌اند.
ضرورت توجه به پیامد‌هایی که در زمان تصمیم‌گیری دیده نمی‌شوند
حاجیان در ادامه گفت: شاید مهم‌ترین نکته‌ای که در این فیلم به تصویر کشیده شده، همین مسئله باشد که یک تصمیم و یک سیاست چگونه می‌تواند در ادامه مسیر، آثاری ایجاد کند که اساساً مورد نظر سیاست‌گذار نبوده است.
وی خاطرنشان کرد: توجه به این مسئله می‌تواند به‌عنوان یک تجربه ارزشمند در حوزه یادگیری سیاستی مورد استفاده قرار گیرد و این ضرورت را مورد تأکید قرار دهد که سیاست‌گذاران، در کنار اهداف و خروجی‌های مستقیم تصمیمات، نسبت به پیامد‌های غیرمستقیم، کارکرد‌های پنهان و عواقب ناخواسته آنها نیز حساس باشند.
دانشیار گروه جامعه‌شناسی آب دانشگاه شاهد تأکید کرد: در نهایت، کیفیت سیاست‌گذاری زمانی ارتقا پیدا می‌کند که تصمیم‌گیرندگان علاوه بر اینکه بدانند یک سیاست با چه هدفی اتخاذ می‌شود، بررسی کنند که این سیاست در فرآیند اجرا و در گذر زمان چه پیامد‌های دیگری می‌تواند به دنبال داشته باشد. این همان نکته‌ای است که در این اثر به‌خوبی مورد توجه قرار گرفته و می‌تواند زمینه‌ای برای تقویت نگاه سیستمی و یادگیری در فرآیند سیاست‌گذاری باشد.
انتهای پیام/
