صادرات «مغزافزار» کشاورزی ایران به عراق و آفریقا/ ثبت جهش ۴۷ درصدی عملکرد محصول با هوش مصنوعی در ۲۰ هزار هکتار اراضی

 پروانه عسکری‌نیا، فعال و پژوهشگر دانش‌بنیان در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری آنا، با تشریح فعالیت‌های این مجموعه در حوزه کشاورزی هوشمند اظهار کرد: این مجموعه در زمینه مدیریت هوشمند آبیاری و کشاورزی دقیق فعالیت می‌کند و تلاش دارد با پردازش یکپارچه اطلاعات مؤثر بر رشد گیاه، امکان تصمیم‌گیری دقیق‌تر و مدیریت بهینه منابع را برای کشاورزان فراهم کند.

وی افزود: اطلاعاتی از جمله تاریخ کاشت، طول دوره رشد، نوع واریته گیاهی، سیستم آبیاری، نوع خاک، نوع گیاه، شرایط آب‌وهوایی و توپوگرافی زمین به روش‌های مختلف جمع‌آوری و به صورت یکپارچه پردازش می‌شود و در نهایت بر اساس این اطلاعات، یک برنامه آبیاری هوشمند در اختیار کشاورز قرار می‌گیرد. برنامه آبیاری ارائه‌شده ماهیت تعاملی دارد و کشاورز می‌تواند متناسب با شرایط خود، تغییراتی در آن اعمال کند؛ البته این تغییرات تا جایی امکان‌پذیر است که به فرآیند هوشمندسازی سامانه آسیب وارد نکند.

دستیار هوشمند برای تعیین زمان کشت

عسکری‌نیا با اشاره به دیگر قابلیت‌های این پلتفرم گفت: در کنار برنامه آبیاری هوشمند، دستیار کشت هوشمند نیز در اختیار کشاورز قرار می‌گیرد که بر اساس وضعیت زمین، شرایط توپوگرافی و وضعیت آب‌وهوایی، زمان بهینه کشت را مشخص می‌کند. این سامانه همچنین پیش‌بینی عملکرد و بهره‌وری آب را ارائه می‌دهد؛ به این معنا که کشاورز می‌تواند پیش از آغاز کشت، با توجه به تاریخ کاشت و نوع گیاه، برآوردی از عملکرد احتمالی و میزان بهره‌وری آب داشته باشد و بر اساس آن تصمیم مدیریتی بگیرد.

این فعال حوزه فناوری کشاورزی از وجود یک ابزار تحلیل اقتصادی در این پلتفرم خبر داد و بیان کرد: این ابزار به کشاورز کمک می‌کند پیش از شروع کشت، اطلاعات اقتصادی مورد نیاز خود را در اختیار داشته باشد و درباره نحوه مدیریت مزرعه تصمیم‌گیری کند.

استفاده از هوش مصنوعی و داده‌های ماهواره‌ای

عسکری‌نیا با اشاره به فناوری‌های مورد استفاده در این سامانه اظهار کرد: در توسعه این پلتفرم از هوش مصنوعی، سنجش از دور و مدل‌های گیاهی توسعه‌یافته توسط این مجموعه استفاده شده است. یکی دیگر از خدمات ارائه‌شده، تغذیه هوشمند گیاه است که به کشاورز نشان می‌دهد در طول دوره کشت، چه نوع کودی، در چه مرحله‌ای از رشد گیاه و به چه میزان مورد استفاده قرار گیرد. هدف از ارائه این خدمت آن است که میزان مصرف کود به حداقل لازم برسد و در عین حال، عملکرد مطلوب گیاه حفظ شود.

این فعال دانش‌بنیان خاطرنشان کرد: با این روش، کشاورز می‌تواند در زمان مناسب و به میزان مناسب کود مصرف کند؛ موضوعی که علاوه بر کاهش هزینه خرید کود، می‌تواند آسیب‌های زیست‌محیطی واردشده به خاک را نیز کاهش دهد و زمینه دستیابی به عملکرد موردنظر را فراهم کند.

پلتفرم بدون نیاز به زیرساخت سخت‌افزاری جدید

عسکری‌نیا درباره نحوه تأمین داده‌های مورد نیاز این سامانه گفت: این پلتفرم یک وب‌اپلیکیشن آنلاین و پویا است و کشاورز می‌تواند به صورت لحظه‌ای اطلاعات مورد نیاز خود را رصد کند. همچنین اطلاعات و تحلیل‌های ماهواره‌ای مربوط به شرایط مزرعه نیز در سامانه قابل مشاهده است. برای استفاده از این فناوری، به زیرساخت جدیدی نیاز نیست، مگر اینکه کشاورز بخواهد برنامه هوشمند آبیاری را اجرا کند که در این صورت باید از سیستم آبیاری تحت فشار برخوردار باشد؛ در غیر این صورت اجرای برنامه آبیاری هوشمند عملاً امکان‌پذیر نخواهد بود.

این فعال حوزه کشاورزی هوشمند درباره منابع داده سامانه توضیح داد: بخشی از اطلاعات مورد نیاز توسط کارشناسان مجموعه در مزرعه ارزیابی و جمع‌آوری می‌شود. همچنین از داده‌های آنلاین هواشناسی استفاده می‌کنیم که از سایت‌های مختلف دریافت می‌شوند، اما این داده‌ها به صورت خام مورد استفاده قرار نمی‌گیرند و پس از یکپارچه‌سازی با مدل‌های مجموعه، بهینه می‌شوند تا داده مورد نیاز برای نقطه مشخصی از مزرعه به دست آید.

وی اضافه کرد: داده‌های ماهواره‌ای نیز در این فرآیند مورد استفاده قرار می‌گیرند و اطلاعاتی درباره نوع گیاه، شرایط آب‌وهوایی و حتی بافت خاک در اختیار سامانه قرار می‌دهند. این داده‌ها با استفاده از هوش مصنوعی و الگوریتم‌های توسعه‌یافته پردازش می‌شوند تا اطلاعات دقیق مورد نیاز سامانه استخراج شود.

۳۰ سال تجربه میدانی در کنار فناوری

عسکری‌نیا با تأکید بر سابقه میدانی تیم فنی این مجموعه اظهار کرد: فناوری‌های مورد استفاده حاصل حدود ۳۰ سال فعالیت در مزرعه و همکاری مستقیم با کشاورزان است. فعالیت مجموعه در ابتدا در قالب شرکت‌های پیمانکار اجرای سیستم‌های آبیاری تحت فشار برای کشاورزان انجام می‌شد و همین موضوع باعث شده اعضای تیم با چالش‌های واقعی موجود در مزارع آشنا باشند.

این فعال دانش‌بنیان ادامه داد: اعضای مجموعه همچنین حدود دو سال به صورت مستقیم به کشاورزی پرداخته و محصول سالم تولید کرده‌اند و به همین دلیل، شناخت مناسبی از چالش‌های موجود در مزرعه و داده‌های مورد نیاز برای مدیریت آن وجود دارد. هدف این است که کشاورز به جای استفاده همزمان از پنج یا شش مشاور مختلف، مجموعه‌ای از خدمات مورد نیاز خود را در یک پلتفرم در اختیار داشته باشد.

وی تأکید کرد: این سامانه بر اساس نوع گیاه و حتی واریته گیاهی، توصیه‌های متفاوتی ارائه می‌دهد و یک برنامه ثابت برای همه محصولات در نظر گرفته نشده است.

ارائه برنامه آبیاری روزانه و متناسب با شرایط مزرعه

عسکری‌نیا گفت: ممکن است در بخشی از فرآیند، پیش‌بینی کلی از میزان آب مورد نیاز تا پایان دوره کشت و نحوه توزیع آب به کشاورز ارائه شود، اما با استفاده از داده‌های به‌روز، برنامه آبیاری به صورت روزانه به‌روزرسانی می‌شود. کشاورز بر اساس اطلاعات سامانه، برنامه دقیق آبیاری، دوره آبیاری و زمان آبیاری را دریافت می‌کند و می‌تواند از آن برای مدیریت مزرعه استفاده کند.

اجرای طرح در ۲۰ هزار هکتار و افزایش ۴۷ درصدی عملکرد

این فعال دانش‌بنیان درباره نتایج اجرای این فناوری اظهار کرد: از ابتدای اجرای پروژه‌ها، نتایج آنها مستندسازی شده و برای هر طرح، گزارش‌های علمی و فنی تهیه می‌شود. مجموعه همچنین سامانه‌ای برای ارائه نتایج پروژه‌ها طراحی کرده که در آن موقعیت مکانی طرح‌ها، میزان افزایش بهره‌وری، افزایش عملکرد، افزایش سود کشاورز و کاهش مصرف آب مربوط به هر کشت قابل مشاهده است.

عسکری‌نیا اعلام کرد: تاکنون این طرح‌ها در ۲۰ هزار هکتار از اراضی زراعی پیاده‌سازی شده و به طور میانگین در همه گیاهانی که مورد بررسی قرار گرفته‌اند، ۵۷ درصد افزایش بهره‌وری آب، ۴۷ درصد افزایش عملکرد و بین ۱۵ تا ۳۰ درصد کاهش مصرف آب به ثبت رسیده است. باید توجه داشت که  میزان افزایش عملکرد بسته به نوع محصول متفاوت است و اعداد مربوط به محصولاتی مانند گندم و سیب‌زمینی می‌تواند با یکدیگر تفاوت داشته باشد.

این فعال دانش‌بنیان همچنین از ورود این فناوری به حوزه باغات خبر داد و گفت: یکی از پروژه‌های مجموعه در سال جاری مربوط به باغ پسته است و تاکنون روند اجرای آن مطلوب بوده و نتایج اثربخشی آن نیز در حال نهایی شدن است.

رایزنی برای صادرات پلتفرم کشاورزی هوشمند

عسکری‌نیا درباره صادرات این فناوری نیز اظهار کرد: از آنجا که محصول این مجموعه یک پلتفرم و سامانه است و مانند یک محصول فیزیکی نیست، ورود به بازار‌های خارجی تا حدودی دشوار بوده است. با طرف‌های عراقی و کنسولگری عراق و همچنین طرف‌هایی در آفریقای جنوبی مذاکرات اولیه انجام شده است، اما تاکنون فروش قطعی در این بازار‌ها صورت نگرفته و رایزنی‌ها همچنان ادامه دارد.

ضرورت فرهنگ‌سازی برای پذیرش فناوری در مزارع

این فعال دانش‌بنیان یکی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه کشاورزی هوشمند را فرهنگ‌سازی و آگاهی‌بخشی به کشاورزان دانست و گفت: تعداد زمین‌های کشاورزی، کشاورزان و روستا‌ها در کشور بسیار زیاد است و هرچه فرآیند فرهنگ‌سازی و آگاهی‌بخشی گسترده‌تر شود، زمینه استفاده کشاورزان از فناوری‌های جدید نیز فراهم‌تر خواهد شد.

عسکری‌نیا افزود: از آنجا که فعالیت این مجموعه بر پایه ارائه پلتفرم است و محصول فیزیکی عرضه نمی‌کند، پذیرش آن از سوی کشاورزان با دشواری بیشتری همراه است و برای ورود فناوری‌های جدید به مزارع باید فرآیند آگاه‌سازی و ترویج تقویت شود.

وی با تأکید بر نقش دولت و ساختار‌های حاکمیتی ادامه داد: حمایت از کشاورزان و تشویق آنها به استفاده از پلتفرم‌های هوشمند می‌تواند با روش‌های مختلف انجام شود و الزاماً به معنای صرف هزینه برای ایجاد زیرساخت‌های جدید نیست. طی سال‌های گذشته، وزارت جهاد کشاورزی برای ایجاد زیرساخت‌های آبیاری در بخش کشاورزی اقدامات مختلفی انجام داده است و اکنون می‌توان با استفاده از سامانه‌های مدیریتی هوشمند، ارزش افزوده بیشتری برای این زیرساخت‌ها ایجاد کرد.

مدیریت هوشمند حلقه تکمیل‌کننده آبیاری تحت فشار

عسکری‌نیا با اشاره به وجود سیستم‌های آبیاری تحت فشار در بسیاری از مزارع گفت: بسیاری از کشاورزان از این سیستم‌ها برخوردارند، اما گاهی نسبت به عملکرد آنها رضایت ندارند و حتی عنوان می‌کنند که میزان مصرف آب افزایش یافته است. دلیل بخشی از این مسئله به نحوه مدیریت و استفاده از سامانه‌های آبیاری، تنظیم میزان آب و نبود آگاهی و تخصص کافی درباره نحوه بهره‌برداری از این تجهیزات بازمی‌گردد.

این فعال دانش‌بنیان تأکید کرد: در چنین شرایطی، فناوری‌های مدیریتی و پلتفرم‌های هوشمند می‌توانند در کنار کشاورز قرار گیرند و به استفاده بهینه‌تر از زیرساخت‌های موجود کمک کنند.

حفظ نیروی متخصص چالش مهم شرکت‌های دانش‌بنیان

عسکری‌نیا در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نیروی انسانی فعال در مجموعه اظهار کرد: این شرکت ۲۶ نفر نیروی متخصص و تحصیل‌کرده دارد که در حوزه‌های مختلف از جمله هوش مصنوعی، سنجش از دور، نرم‌افزار و گرایش‌های مختلف کشاورزی فعالیت می‌کنند. حفظ نیرو‌های متخصص در کشور کار آسانی نیست و بسیاری از نیرو‌های متخصص تمایل دارند برای ادامه فعالیت از مجموعه جدا شوند یا از کشور خارج شوند.

این فعال دانش‌بنیان افزود: در این زمینه، تسهیل برخی قوانین سختگیرانه در حوزه بیمه و مالیات برای شرکت‌ها، به‌ویژه در شرایطی که کشور با نوسانات اقتصادی مواجه است، می‌تواند به حفظ نیرو‌های متخصص کمک کند. حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان برای جلوگیری از تعدیل نیروی انسانی متخصص ضروری است و ساختار‌های حاکمیتی می‌توانند با سیاست‌های حمایتی مناسب، زمینه حفظ نخبگان و نیرو‌های متخصص در این شرکت‌ها را فراهم کنند.