تکنولوژی‌های نوین پایش در خدمت مدیریت بحران/ چگونه فناوری به مهار فرونشست زمین کمک می‌کند؟

به گزارش خبرگزاری آنا، پدیده فرونشست زمین به عنوان یکی از چالش‌های جدی و خاموش در کشور، نیازمند تغییر رویکرد فوری از مرحله مطالعه و پایش به مرحله اقدام و اجرا است. با وجود دسترسی به فناوری‌های پیشرفته برای رصد این بحران، آنچه تاکنون در سطح دشت‌های کشور مشاهده نشده، اجرای طرح‌های عملیاتی برای مدیریت منابع آب و تغذیه مصنوعی آبخوان‌هاست؛ اقداماتی که تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد می‌تواند روند تخریب زمین را متوقف کند.

فرونشست، یک مسیر یک‌طرفه اما قابل مهار

علی بیت‌اللهی، رئیس بخش زلزله‌شناسی مهندسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی آنا، در این باره معتقد است: تلقی بازگشت زمین به شرایط پیش از فرونشست، تصوری اشتباه است. حتی با فرض احیای کامل آبخوان‌ها، زمین تنها بخش بسیار ناچیزی از شرایط اولیه خود را بازمی‌یابد و عملاً بازگشت به حالت نخست غیرممکن است. اما مسئله اصلی در اینجا بازگشت به گذشته نیست، بلکه جلوگیری از استمرار و تشدید این پدیده است.

بیت‌اللهی با اشاره به پیامد‌های خطرناک فرونشست افزود: هنگامی که زمین نشست می‌کند، زیرساخت‌های حیاتی نظیر ساختمان‌ها، خطوط انتقال آب و گاز و سایر تأسیسات شهری در معرض آسیب‌های جدی قرار می‌گیرند؛ بنابراین تمرکز اصلی سیاست‌گذاران باید بر جلوگیری از پیشروی این بحران باشد.

ضعف در اجرا، نه در تکنولوژی پایش

این کارشناس خطرپذیری با بیان اینکه ایران از نظر فناوری‌های شناسایی و پایش فرونشست با هیچ‌گونه خلأ یا مشکلی مواجه نیست، اظهار کرد: امروزه سازمان نقشه‌برداری، دانشگاه‌ها و حتی محققان بین‌المللی در آلمان و انگلستان با استفاده از تصاویر راداری، داده‌های GPS و تصاویر ماهواره‌ای، نقشه‌های فرونشست ایران را به صورت دقیق و سالانه بارگذاری می‌کنند. این داده‌ها و دانش تفسیر آنها اکنون به راحتی و حتی به صورت رایگان در دسترس است.

وی ادامه داد: بنابراین، مشکل اصلی کشور در این حوزه شناسایی مناطق نیست، بلکه حلقه مفقوده، اقدامات کنترلی است. متأسفانه تاکنون اقدام ملموس و مؤثری که بتوان از آن به عنوان یک برنامه جامع برای مقابله با فرونشست نام برد، در پهنه‌های درگیر کشور مشاهده نشده است.

تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها، نسخه‌ای موفق در جهان

بیت‌اللهی با استناد به تجربه‌های موفق جهانی، رویکرد علمی برای مقابله با این پدیده را ترکیبی از تغذیه آبخوان‌ها و کنترل شدید برداشت آب عنوان کرد: در کشور‌هایی نظیر چین در دشت شانگهای، ژاپن و ایالات متحده، با کاهش تعداد چاه‌های فعال، تغییر الگوی کشت و همچنین هدایت سیلاب‌ها و نزولات جوی به چاه‌های جذبی و گودال‌های بزرگ برای نفوذ به لایه‌های زیرین، موفق شده‌اند طی یک بازه زمانی مشخص، روند فرونشست را تغییر داده و آن را کاهش دهند. این اقدام که تغذیه مصنوعی آبخوان نامیده می‌شود، نه از نظر اجرایی بسیار پیچیده است و نه هزینه‌های سرسام‌آوری دارد.

رئیس بخش زلزله‌شناسی مهندسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در پایان با تأکید بر اینکه هنوز به نقطه بدون بازگشت نرسیده‌ایم، خاطرنشان کرد: اگرچه عمق آب‌های زیرزمینی در برخی دشت‌ها نظیر ورامین افت شدیدی داشته، اما منابع آبخوان‌ها هنوز کاملاً به پایان نرسیده است. با این حال، فرصت برای اتخاذ شیوه‌های مقابله محدود است و اگر امروز اقدامات عملی و ملموس صورت نگیرد، در سال‌های آینده ممکن است امکان انجام هرگونه مداخله برای مدیریت این پدیده از دست برود.