هر نتیجه بد درمانی قصور پزشک نیست؛ مرز عارضه و قصور پزشکی کجاست؟

به گزارش خبرنگار گروه جامعه خبرگزاری آنا پزشکی یکی از حوزه‌هایی است که نتیجه آن به‌طور مستقیم با سلامت و کیفیت زندگی انسان‌ها گره خورده است؛ از همین رو، هرگونه آسیب یا نتیجه نامطلوب در فرآیند درمان می‌تواند نگرانی‌های جدی برای بیمار و خانواده او ایجاد کند. در چنین شرایطی، یکی از مهم‌ترین پرسش‌هایی که ممکن است شکل بگیرد، نحوه تشخیص مسئولیت و تعیین علت آسیب ایجادشده است؛ موضوعی که در سال‌های اخیر با افزایش توجه افکار عمومی به حقوق بیماران، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

رابطه میان بیمار و پزشک، علاوه بر جنبه درمانی، بر پایه اعتماد شکل می‌گیرد و حفظ این اعتماد نیازمند آن است که در صورت بروز مشکل، موضوع از مسیر‌های قانونی و تخصصی بررسی شود. از سوی دیگر، پیچیدگی فرآیند‌های پزشکی باعث می‌شود هر نتیجه نامطلوبی را نتوان به‌طور خودکار ناشی از خطای پزشک دانست. تشخیص دقیق علت یک آسیب درمانی نیازمند بررسی شرایط بیمار، روند درمان و عوامل مؤثر در ایجاد پیامد‌های ناخواسته است.

در سال‌های اخیر، موضوع شکایت‌های مرتبط با خدمات درمانی و پزشکی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. گسترش خدمات درمانی و زیبایی، افزایش آگاهی عمومی درباره حقوق بیماران و دسترسی آسان‌تر به اطلاعات، موجب شده است حساسیت نسبت به کیفیت خدمات پزشکی و نحوه رسیدگی به آسیب‌های احتمالی افزایش یابد. در این میان، مرزبندی میان یک عارضه قابل انتظار، خطای پزشکی و قصور حرفه‌ای از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

از سوی دیگر، حوزه‌هایی مانند جراحی، دندانپزشکی و خدمات زیبایی به دلیل ماهیت متفاوت خود، همواره با پرسش‌هایی درباره نتیجه درمان و مسئولیت احتمالی پزشک همراه هستند. بررسی حقوقی این موضوع می‌تواند به روشن شدن مسیر پیگیری بیماران و همچنین توجه بیشتر به الزامات حرفه‌ای در ارائه خدمات درمانی کمک کند.

جلیل حاجی‌حسینی وکیل پایه 1 دادگستری در گفت‌وگو با خبرنگار آنا با اشاره به افزایش شکایت‌های پزشکی گفت: هر نتیجه نامطلوب درمانی لزوماً به معنای قصور پزشک نیست و برای احراز مسئولیت پزشکی باید مشخص شود آیا پزشک یا مرکز درمانی در تشخیص، انتخاب روش درمان، انجام اقدام پزشکی یا مراقبت و پیگیری بیمار، استانداردهای حرفه‌ای را رعایت کرده و میان عملکرد درمانی و آسیب ایجادشده رابطه‌ای وجود دارد یا خیر.

سلامت مردم موضوعی نیست که نتیجه نامطلوب یک درمان را بتوان به‌سادگی به پای اشتباه پزشک نوشت؛ همان‌طور که نمی‌توان هر آسیب ایجادشده را نیز صرفاً با عنوان «عارضه طبیعی» کنار گذاشت.

بیماری که پس از یک عمل جراحی، درمان دندانپزشکی، اقدام زیبایی یا حتی یک فرآیند درمانی معمولی با آسیب مواجه می‌شود، معمولاً با این پرسش روبه‌روست که آیا اتفاق رخ‌داده بخشی از ریسک طبیعی درمان بوده یا ناشی از قصور پزشکی است.

هر آسیب پزشکی، قصور نیست

حاجی‌حسینی اظهار کرد: پزشکی با وجود پیشرفت‌های فراوان، همچنان با ریسک همراه است و برخی عوارض حتی در شرایطی که پزشک مطابق اصول علمی و حرفه‌ای عمل کرده باشد، ممکن است رخ دهد؛ بنابراین صرف نامطلوب بودن نتیجه درمان برای اثبات قصور کافی نیست.

وی ادامه داد: در مقابل، اگر مشخص شود پزشک یا مرکز درمانی در تشخیص، انتخاب روش درمان، انجام اقدام پزشکی، مراقبت از بیمار یا پیگیری‌های لازم، استانداردهای حرفه‌ای را رعایت نکرده و این موضوع با آسیب ایجادشده ارتباط داشته است، دیگر نمی‌توان موضوع را صرفاً یک عارضه تلقی کرد.

این وکیل پایه یک دادگستری افزود: در چنین پرونده‌هایی باید میان عارضه درمانی، خطای پزشکی، قصور پزشکی و تخلف پزشکی تفکیک قائل شد و هرکدام را بر اساس شرایط و مستندات مربوط به آن بررسی کرد.

چرا شکایت از پزشکان افزایش یافته است؟

حاجی‌حسینی با اشاره به دلایل افزایش شکایت‌های پزشکی گفت: افزایش آگاهی مردم از حقوق خود، دسترسی بیشتر به اطلاعات پزشکی، گسترش خدمات زیبایی، افزایش مراجعات درمانی و حساسیت بیشتر بیماران نسبت به نتیجه درمان، از جمله عواملی هستند که می‌توانند در افزایش طرح شکایت‌ها مؤثر باشند.

وی با بیان اینکه افزایش شکایت لزوماً به معنای افزایش قطعی قصور پزشکی نیست، تصریح کرد: با این حال، افزایش پرونده‌ها موضوعی نیست که بتوان آن را نادیده گرفت و هر پرونده باید بر اساس شرایط خاص خود مورد بررسی قرار گیرد.

کدام حوزه‌های درمان بیشتر در معرض شکایت هستند؟

وی درباره حوزه‌هایی که بیشتر در معرض پرونده‌های قصور پزشکی قرار دارند، گفت: دندانپزشکی و جراحی‌های زیبایی، پلاستیک و ترمیمی از جمله حوزه‌هایی هستند که پرونده‌های قصور بیشتری در آنها مورد بررسی قرار می‌گیرد.

حاجی‌حسینی ادامه داد: در حوزه زیبایی، بیمار معمولاً با یک وضعیت اورژانسی مواجه نیست و بیشتر با انتظار دستیابی به نتیجه‌ای مشخص وارد فرآیند درمان می‌شود؛ همین مسئله می‌تواند زمینه اختلاف میان بیمار و پزشک را افزایش دهد.

وی افزود: ممکن است بیمار تصور کند نتیجه مشخصی به او وعده داده شده است، در حالی که پزشک معتقد باشد نتیجه حاصل، یکی از عوارض یا پیامدهای شناخته‌شده درمان بوده است. در چنین شرایطی، اسناد و مدارک درمانی اهمیت زیادی پیدا می‌کنند.

عکس‌های «قبل و بعد» معیار اثبات قصور نیست

این وکیل پایه یک دادگستری با اشاره به تبلیغات گسترده خدمات پزشکی و زیبایی در فضای مجازی بیان کرد: تصاویر قبل و بعد، وعده نتیجه سریع، تبلیغات اغراق‌آمیز و معرفی خدمات با عناوین جذاب ممکن است انتظارات بیمار را افزایش دهد، اما آنچه در شبکه‌های اجتماعی نمایش داده می‌شود، الزاماً معیار حقوقی تعیین مسئولیت پزشک نیست.

حاجی‌حسینی گفت: در صورت بروز اختلاف، باید مشخص شود بیمار دقیقاً چه خدمتی دریافت کرده، چه اطلاعاتی پیش از درمان به او ارائه شده، چه عوارضی برای او توضیح داده شده و اقدام درمانی با چه شرایطی انجام شده است.

وی تأکید کرد: تبلیغات یک موضوع است و اثبات قصور پزشکی موضوعی دیگر و نمی‌توان صرفاً بر اساس تصاویر یا وعده‌های تبلیغاتی درباره مسئولیت پزشک تصمیم گرفت.

پرونده پزشکی را دور نریزید

حاجی‌حسینی با تأکید بر اهمیت مستندسازی در پرونده‌های پزشکی گفت: زمانی که بیمار پس از درمان با آسیب جدی مواجه می‌شود، نخستین اقدام نباید الزاماً مراجعه فوری برای طرح شکایت باشد؛ بلکه پیش از هر چیز باید مستندات و مدارک درمانی حفظ شود.

وی افزود: پرونده پزشکی، شرح عمل، آزمایش‌ها، تصاویر پزشکی، نسخه‌ها، دستورات پزشک، گزارش بیهوشی، مدارک بستری و ترخیص، فاکتورها و سایر اسناد مرتبط با درمان ممکن است در ادامه روند بررسی پرونده اهمیت زیادی داشته باشند.

این وکیل پایه یک دادگستری خاطرنشان کرد: در پرونده‌های قصور پزشکی، اختلاف میان روایت بیمار و پزشک به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست و باید روند درمان بازسازی شود تا مشخص شود چه اتفاقی رخ داده و آیا میان عملکرد کادر درمان و آسیب ایجادشده رابطه‌ای وجود دارد یا خیر.