چرا ملت در دو نهضت مشروطه و ملی شدن نفت شکست خورد ولی در نهضت اسلامی ۵٧ پیروز شد

به گزارش خبرگزاری آنا، داود مهدوی‌زادگان روحانی و پژوهشگر حوزه فقه و علوم سیاسی ملت ایران در یکصد و اندی سال گذشته سه نهضت سیاسی در یادداشتی نوشت:  علیه حاکمان مستبد داخلی و استعمارگر خارجی به راه انداخت ولی در دو مورد؛ یعنی در نهضت مشروطه ( ١٢٨۵ ش ) و نهضت ملی نفت در اوایل دهه سی شمسی به نتیجه مطلوب که عبارت است از تاسیس نظام مردمی و بدست گرفتن حق تعیین سرنوشت، نرسید و فقط این غایت ملی در نهضت اسلامی امام خمینی ره حاصل شد و توانست ضمن بدست گرفتن حق تعیین سرنوشت نظام سیاسی مردمی اسلامی را بنیان گذاری کند. 

پاسخ این مساله مهم تاریخی سیاسی کاملاً روشن و مبرهن است و آن عبارت از باور و ایمان راسخ به حضور مردم در خیابان به مثابه عرصه تاثیر گذار در عالم سیاست است. رهبران سیاسی در دو نهضت مشروطه و نفت باور بالاصاله به نقش و عاملیت مختار ملت نداشتند. اساسأ رهبران مشروطه چی مبارزه سیاسی را نخبگانی و صنفی تلقی می کردند و جایگاه بالاصاله ای برای مردم قایل نبودند. به همین خاطر، در اوج فعالیت مبارزاتی علیه استبداد به جای پناه بردن نهاد های مردمی یعنی مسجد و بازار به سفارت دولت استعماگر انگلیس پناه بردند. نتیجه اولیه این بست نشینی تعدیل خواسته های ملی از ایجاد نظام مردمی عدالت محور به نظام سلطنتی مشروطه و تولید نا امنی و هرج و مرج بود. 

رجال سیاسی ملی گرا در نهضت نفت به رهبری دکتر مصدق اگر چه توهم استظهار به پشتیبانی ملت داشتند ولی به همین توهم نیز باور نداشتند. وقتی مرحوم آیت الله کاشانی ره دکتر مصدق را نسبت به توطئه کودتای ترکیبی استبداد و استعمار هشدار داد پاسخ متوهمانه دکتر مصدق به ایشان این بود که من مستظهر به پشتیبانی ملت هستم. تصور ملی گرایان این بود که حضور خیابانی مردم بواسط مرام و مسلک ملی گرایی عرفی آنان است. در حالی که حضور ملت در خیابان مستند به راهبری دینی روحانیت بود. لذا بدنبال حذف آیت الله شهید شیخ فضل الله نوره ره در نهضت مشروطه و طرد آیت الله سید ابوالقاسم کاشانی ره در نهضت نفت حضور خیابانی ملت به سردی و خاموشی گرایید. بلکه یکی از خطاهای راهبردی دکتر مصدق این بود که از احزاب سیاسی همسو خواست که به خیابان نیایند و هیچ گونه فراخوان ملی برای حضور خیابانی مردم به عمل نیاورد. در نتیجه خیابان به سادگی بدست فواحش و اراذل و اوباش و مزدوران کودتاچی افتاد.

اما رهبری نهضت اسلامی و مجاهدین مسلمان اعتقاد راسخ و بالاصاله ای به مردم و نقش آنان در پیروزی هرگونه مبارزه سیاسی ضد استبدادی و استعماری داشتند. از نگاه امام خمینی ره مردم ولی نعمتان مجاهدان مسلمان هستند. ملت اجتماعی خردمند و مختار و قدر شناس هستند. ملت در نظر ایشان به مانند نگاه رهبران دو نهضت مشروطه و نفت رقیب سیاسی و مزاحم در عالم سیاست تلقی نمی شد. در نگاه اسلام انقلابی امام خمینی ره نهضت از آن ملت است و باید مردم خیابان را تا به آخر در دست بگیرند و رها نکنند که اگر رها شود خیابان به چنگ فواحش و اراذل و مزدوران بیگانگان می افتد. به همین خاطر، ایشان این هشدار را به دولت موقت و ابو الحسن بنی صدر می داد که در راستای هدف مردم زدایی از خیابان گام برندارند.

با انتخابات ریاست جمهوری در دوم خرداد سال هفتاد شش و روی کار آمدن دولت اصلاحات سیاست پنهان مردم زدایی از خیابان مبتنی بر اندیشه عرفی ملی گرایی شدت بیشتری گرفت. نظریه پردازان این جریان سیاسی که به تدریج با مبانی اسلام انقلابی امام راحل ره فاصله گرفته بودند آشکارا هیچ إبائی از بیان نگاه ابزاری به ملت نداشتند. بطوری که به صراحت از ایده « فشار از پایین و چانه زنی در بالا » دفاع می کردند. ارزش مردم در این نگاه صرفاً ابزاری برای تصاحب و تثبیت قدرت است. این نگاه و سیاست ابزاری همچنان تا به امروز در ذهنیت رهبران و نظریه پردازان و کنشگران جریان سیاسی اصلاحات پابر جاست. مخالفت آنان با حضور خیابانی ملت در این ایام وضعیت جنگی از همین باب است. از نظر آنان چنین حضور خودجوش مردمی قابل کنترل و مهندسی نیست. 

امام شهید ایران آیت الله خامنه ای ره بر پایه تعلیمات حکیمانه امام خمینی ره و درک عمیق از تجربه زیسته انقلابی ملت در سه نهضت سیاسی معاصر، پاسدار و استمرار بخش نگاه اصیل امام راحل ره به ملت بود. ایشان که خود را فدایی انقلاب و نظام اسلامی می دانست راز حفظ نهضت اسلامی را در حضور فعال ملت در خیابان می دید. لذا از همان ابتدا همراه با امام راحل و در دوران ولایت ورزی نه فقط با دیدگاه مردم زدایی خیابان مخالفت می فرمود. چنانکه دعوت ایشان از مردم به راهپیمایی های بیست و دو بهمن و روز قدس از نمونه های بارز آن است. بلکه رهبر شهد در راستای آموزه حضور خیابانی ملت گام های تربیت سیاسی بزرگی برداشت.

ثمره این تلاش سیاسی الهی هم در هشت روز اول بعد شهادت امام خامنه ای ره که کشور فاقد ولی فقیه بود و هم در وضعیت جنگ تحمیلی آمریکایی صهیونی اخیر علیه ایران کاملاً ملموس و محسوس است. بطوری که حضور خیابانی مردم مانع به نتیجه رسیدن توطئه های خصمانه و جنایتکارانه دشمن شده است. لذا این امر، از عوامل اصلی در پاسخ به این پرسش مهم است که چرا دو نهضت مشروطه و نفت به نتیجه نرسید و شکست خورد ولی نهضت اسلامی ۵٧ پیروز شد.