به مناسبت انتصاب حجتالاسلام طائب؛
هر شش سیاره را همزمان با خورشیدگرفتگی نمیتوان دید
خورشیدگرفتگی چهارشنبه ۲۱ مرداد یکی از رویدادهای نجومی امسال است که نوار گرفت کامل آن از گرینلند، ایسلند و بخشهایی از اسپانیا عبور میکند و بیشترین مدت گرفت کامل آن به ۲ دقیقه و ۱۸ ثانیه میرسد. همزمانی این رویداد با اوج بارش شهابی برساوشی و آنچه در برخی خبرها «صفآرایی شش سیاره» خوانده شده، به جذابیت رسانهای آن افزوده است.
با این حال، به گفته کاظم کوکرم، سخنگوی کمیته نجوم آماتوری انجمن نجوم ایران، این همراستایی ظاهری به معنای آن نیست که هر شش سیاره در زمان خورشیدگرفتگی در آسمان دیده خواهند شد. او در گفتوگو با خبرنگار «آناتک» همچنین درباره احتمال مشاهده آذرگوی در هنگام گرفت کامل، نکات ایمنی رصد خورشید و خورشیدگرفتگی بسیار طولانی سال ۲۰۲۷ توضیح میدهد.
خورشیدگرفتگی کامل چهارشنبه ۲۱ مرداد (۱۲ آگوست) از نظر نجومی چه ویژگیای دارد و چرا این رویداد تا این اندازه مورد توجه قرار گرفته است؟
خورشیدگرفتگی ۲۱ مرداد از گرینلند و بخشهایی از شمال اروپا و آمریکای شمالی قابل مشاهده است و پس از آن، مسیر سایه ماه به غرب اروپا و اسپانیا میرسد. یکی از دلایل توجه زیاد به این خورشیدگرفتگی این است که نوار گرفت کامل از مناطق پرجمعیت اسپانیا عبور میکند. برای مثال، شهرهایی مانند والنسیا و والادولید در مسیر سایه ماه قرار دارند و تعداد زیادی از مردم میتوانند این رویداد را مشاهده کنند. به همین دلیل، این خورشیدگرفتگی بسیار مورد توجه قرار گرفته و خبرگزاریهای مختلف جهان، بهویژه رسانههای اروپایی، به آن پرداختهاند.
مدت گرفت کامل در بیشترین مقدار خود حدود دو دقیقه و ۱۸ ثانیه خواهد بود.
آیا این خورشیدگرفتگی از ایران قابل مشاهده خواهد بود؟ اگر بله، از کدام مناطق و در چه ساعتی؟
این خورشیدگرفتگی از ایران به هیچوجه قابل مشاهده نیست. حتی در اسپانیا نیز خورشیدگرفتگی زمانی رخ میدهد که ارتفاع خورشید بسیار کم شده و به زمان غروب نزدیک است. زمان وقوع آن برای ما در ایران، هنگامی که خورشیدگرفتگی در اسپانیا در حال رخ دادن است، حدود ساعت ۹ تا ۱۱ شب خواهد بود. بنابراین، از ایران هیچ شانسی برای مشاهده آن نداریم.
بیشترین گرفت در ساعت ۱۷:۴۵ به وقت جهانی، یعنی گرینویچ، اتفاق میافتد که به وقت ایران حدود ساعت ۲۱:۱۵ میشود. بنابراین، از هیچ منطقهای از ایران و در هیچ ساعتی امکان مشاهده این خورشیدگرفتگی وجود ندارد.
اگر خورشیدگرفتگی در ایران قابل مشاهده نیست، نزدیکترین مناطق به ایران که امکان مشاهده آن را دارند کداماند؟
نزدیکترین منطقه به ایران که امکان مشاهده گرفت کامل را دارد، اسپانیاست. بخش دیگری از مسیر خورشیدگرفتگی نیز در اقیانوس اطلس و گرینلند قرار دارد.
مسیر سایه ماه روی زمین در اسپانیا در خورشیدگرفتگی ۲۱ مرداد
مدت زمان گرفت کامل خورشیدگرفتگی در مسیر اصلی چقدر است و چرا این مدت در نقاط مختلف متفاوت خواهد بود؟
مدت گرفت کامل، همانطور که گفتم، در بیشترین مقدار خود به دو دقیقه و ۱۸ ثانیه میرسد، اما در برخی مناطق کمتر از یک دقیقه خواهد بود. این مدت، بسته به فاصله ناظر از مرکز سایه ماه، میتواند از کمتر از یک دقیقه تا حدود دو دقیقه و در نهایت دو دقیقه و ۱۸ ثانیه متغیر باشد.
پهنای سایه ماه را میتوان حدود ۸۰ تا ۱۰۰ کیلومتر در نظر گرفت. بسته به اینکه ناظر تا چه اندازه در مرکز سایه ماه یا در مناطق نزدیک به لبه سایه اصلی قرار داشته باشد، مدت گرفت کامل متفاوت خواهد بود. اگر در مناطق نیمسایه قرار داشته باشیم، خورشیدگرفتگی را به صورت جزئی میبینیم و گرفت کامل رخ نمیدهد. همه این عوامل باعث میشوند مدت گرفت کامل در نقاط مختلف متفاوت باشد. در مرکز نوار گرفت، یعنی مرکز سایه ماه روی زمین، مدت خورشیدگرفتگی چند ثانیه بیشتر است. این مرکز در این خورشیدگرفتگی روی اقیانوس اطلس قرار دارد و به همین دلیل، در اسپانیا که در انتهای مسیر سایه ماه قرار گرفته است، مدت گرفت کامل اندکی کوتاهتر خواهد بود.
در خبرها به همزمانی این خورشیدگرفتگی با اوج بارش شهابی برساوشی و صفآرایی شش سیاره اشاره شده است. آیا واقعا این سه پدیده همزمان قابل مشاهده خواهند بود یا این موضوع نیازمند توضیح بیشتری است؟
صفآرایی شش سیاره صرفا از دید ناظر زمینی اتفاق میافتد و از نظر نجومی پدیده خاصی محسوب نمیشود. اینکه بخواهیم هر شش سیاره را همزمان با خورشیدگرفتگی ببینیم، امکانپذیر نیست. در زمان خورشیدگرفتگی، سیاراتی مانند زحل و اورانوس در سمت دیگری از آسمان قرار دارند و زیر افق هستند. بنابراین، اگر در اسپانیا باشیم، در زمان خورشیدگرفتگی به احتمال زیاد این شانس را داریم که زهره و مشتری را ببینیم. عطارد را نیز بعید میدانم بتوان دید، زیرا کمنورتر از آن است که همزمان با وقوع خورشیدگرفتگی قابل مشاهده باشد.
احتمالا زهره و مشتری را میتوانیم بهخوبی ببینیم، اما سیارههای دیگر قابل مشاهده نخواهند بود. بنابراین، تصویری که در فضای مجازی منتشر شده است، قاعدتا به آن شکل اتفاق نمیافتد.
آیا ممکن است شهابهای بارش برساوشی یا سیارات در زمان گرفت کامل خورشیدگرفتگی نیز دیده شوند؟ از نظر علمی این اتفاق چقدر محتمل است؟
از نظر تئوری، کاملا این احتمال وجود دارد که همزمان با خورشیدگرفتگی، یک شهاب بسیار پرنور در آسمان دیده شود. اگر در زمان گرفت کامل، که حدود دو دقیقه طول میکشد، یک آذرگوی از آسمان عبور کند، واقعا مشاهده بسیار شگفتانگیزی خواهد بود. آذرگوی به شهابی گفته میشود که از سیاره زهره نیز پرنورتر باشد. بنابراین، اگر کسانی که خورشیدگرفتگی را تماشا میکنند در زمان گرفت کامل خوششانس باشند و یک آذرگوی در آسمان عبور کند، اتفاق بسیار جالبی خواهد بود.
از نظر تئوری، چنین اتفاقی محتمل است، اما اینکه واقعا رخ دهد کاملا به شانس و اقبال بستگی دارد. ممکن است اتفاق بیفتد و ممکن است رخ ندهد، اما از نظر علمی امکان آن وجود دارد. شاید بتوان احتمال آن را حدود پنج تا ۱۰ درصد در نظر گرفت؛ البته نمیتوان عدد دقیقی برای آن ارائه کرد.
برای رصد خورشیدگرفتگی، حتی در زمان گرفت جزئی، چه نکات ایمنی باید رعایت شود و عینکهای مخصوص خورشیدگرفتگی چه استانداردی باید داشته باشند؟
برای رصد خورشیدگرفتگی باید از فیلترهای استاندارد رصد خورشید استفاده کنیم. فیلترهای بادر (که به فیلتر مایلار هم مشهور هستند) و همچنین فیلترهای شیشهای مخصوص رصد خورشید که برای تلسکوپ استفاده میشوند، از جمله این تجهیزات هستند و استانداردهای مربوط به خود را دارند. اگر این فیلترها در دسترس نباشند، میتوان از عینک جوشکاری شماره هفت استفاده کرد. معمولا دو عدد از این عینکها را روی یکدیگر قرار میدهیم تا میزان محافظت بیشتر شود و بتوانیم با ایمنی بیشتری خورشیدگرفتگی را مشاهده کنیم.
به هیچ عنوان نباید از ورق رادیولوژی یا سایر تجهیزاتی که برای این کار استاندارد نیستند استفاده کنیم، زیرا ممکن است به چشم آسیب برسانند. البته در زمان گرفت کامل، یعنی زمانی که ماه کاملا جلوی خورشید را میگیرد، باید این فیلترها را برداریم؛ زیرا در آن لحظه رصد خورشید ایمن است. اما تا زمانی که خورشیدگرفتگی کامل نشده است، یعنی در مراحل جزئی در آغاز و پایان گرفت، حتما باید از فیلتر استفاده کنیم.
این خورشیدگرفتگی از نظر علمی چه تفاوتی با خورشیدگرفتگی کامل سال آینده دارد که گفته میشود مدت گرفت کامل آن بسیار طولانیتر خواهد بود؟
خورشیدگرفتگی امسال حدود یک تا دو دقیقه طول میکشد و بخش عمده مسیر آن نیز از مناطق کمجمعیت زمین، اقیانوس و گرینلند عبور میکند.
اما سال آینده، خورشیدگرفتگی دوم آگوست ۲۰۲۷، مسیر متفاوتی خواهد داشت. مسیر این خورشیدگرفتگی از اقیانوس اطلس آغاز میشود، سپس از جنوب اسپانیا، جبلالطارق، مراکش، تونس، لیبی و مصر عبور میکند. همچنین از بخشهایی از مدیترانه عبور خواهد کرد و پس از مصر وارد دریای سرخ، عربستان سعودی و سپس یمن میشود. این خورشیدگرفتگی حتی از مکه نیز قابل مشاهده خواهد بود و مناطق پرجمعیتی در غرب آسیا و شمال آفریقا میتوانند شاهد آن باشند. بخشهایی از جنوب اسپانیا نیز دوباره در مسیر این خورشیدگرفتگی قرار دارند.
با توجه به اینکه جمعیت زیادی در مسیر این خورشیدگرفتگی زندگی میکنند و بیشترین مدت گرفت کامل نیز در مصر رخ میدهد، این موضوع یکی از عواملی است که باعث خواهد شد رویداد سال آینده توجه زیادی را به خود جلب کند.
نکته دیگر این است که مدت گرفت کامل در مصر به ۶ دقیقه و ۲۳ ثانیه میرسد که زمان بسیار قابل توجهی است. با توجه به اینکه حداکثر مدت خورشیدگرفتگی کامل میتواند حدود هفت دقیقه باشد، ۶ دقیقه و ۲۳ ثانیه واقعاً مدت قابل توجهی محسوب میشود. این مدت طولانی باعث میشود علاقهمندان به خورشیدگرفتگی برای مشاهده این رویداد برنامهریزی کنند. برای ما نیز، مکه میتواند مقصد قابل دسترستری باشد. این خورشیدگرفتگی از یمن نیز دیده میشود. سفر به مصر شاید برای ما دشوارتر باشد و لیبی، تونس و مراکش نیز به هر حال مقصدهای دشوارتری هستند، اما عربستان و بهویژه مکه شاید برای ما در دسترستر باشد و از این نظر جذابیت بیشتری داشته باشد.
انتهای پیام/
