آنا گزارش میدهد؛
اعمال شب و روز اربعین؛ از زیارت تا نماز و دعا
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، چهل روز از عاشورا گذشته است؛ چهل روز از ظهر خونین کربلا و شهادت امام حسین (ع) و یارانش. محرم به پایان رسیده، اما داغ کربلا همچنان در دلها زنده است و ماه صفر، ادامه همان سوگواری و روایت واقعهای است که قرنهاست در حافظه شیعیان باقی مانده است.
بیستم ماه صفر، اربعین حسینی است؛ روزی که نام آن با زیارت امام حسین (ع)، حرکت زائران به سوی کربلا و قرائت زیارت اربعین گره خورده است. در منابع شیعه، برای شب و روز این مناسبت اعمال و آدابی نقل شده که محور مشترک آنها زیارت، دعا، توبه و تجدید پیمان با آرمانهای سیدالشهدا (ع) است.
چرا اربعین اهمیت دارد؟
در منابع تاریخی و روایی، اربعین به چهلمین روز شهادت امام حسین (ع) اشاره دارد. بر اساس گزارشهایی که در آثاری همچون «مسار الشیعه» و «مصباح المتهجد» آمده است، این روز با بازگشت اهلبیت امام حسین (ع) از شام و همچنین زیارت جابر بن عبدالله انصاری از مزار سیدالشهدا (ع) پیوند خورده است.
جابر بن عبدالله انصاری از نخستین زائران قبر امام حسین (ع) پس از واقعه عاشورا معرفی شده است. در روایت عطیه عوفی، جابر در روز بیستم صفر خود را به کربلا رساند، غسل کرد، لباس پاکیزه پوشید، خود را معطر کرد و با پای برهنه به سوی قبر امام حسین (ع) رفت و زیارت کرد.
از همین رو، زیارت اربعین در فرهنگ شیعه جایگاهی ویژه پیدا کرده و به یکی از مهمترین جلوههای پیوند میان شیعیان و سیدالشهدا (ع) تبدیل شده است.
زیارت اربعین؛ نشانهای از ایمان
یکی از مهمترین اعمال اربعین، قرائت «زیارت اربعین» است؛ زیارتی که در منابع روایی به امام صادق (ع) نسبت داده شده و در آن، ضمن سلام و عرض ارادت به امام حسین (ع)، بر اهداف قیام ایشان، مبارزه با جهل و گمراهی، وفاداری به ولایت و ایستادگی در راه خدا تأکید شده است.
امام حسن عسکری (ع) نیز زیارت اربعین را در شمار نشانههای مؤمن برشمردهاند. همین جایگاه سبب شده است که میلیونها نفر در سراسر جهان، در روزهای منتهی به اربعین، خود را به کربلا برسانند و بسیاری دیگر نیز از راه دور این زیارت را قرائت کنند.
زیارت اربعین تنها یک متن زیارتی نیست؛ درونمایه آن بازخوانی چرایی قیام امام حسین (ع) و اعلام وفاداری به راهی است که آن حضرت در عاشورا برگزید.
السَّلامُ عَلَى وَلِیِّ اللَّهِ وَ حَبِیبِهِ السَّلامُ عَلَى خَلِیلِ اللَّهِ وَ نَجِیبِهِ السَّلامُ عَلَى صَفِیِّ اللَّهِ وَ ابْنِ صَفِیِّهِ السَّلامُ عَلَى الْحُسَیْنِ الْمَظْلُومِ الشَّهِیدِ السَّلامُ عَلَى أَسِیرِ الْکُرُبَاتِ وَ قَتِیلِ الْعَبَرَاتِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَشْهَدُ أَنَّهُ وَلِیُّکَ وَ ابْنُ وَلِیِّکَ وَ صَفِیُّکَ وَ ابْنُ صَفِیِّکَ الْفَائِزُ بِکَرَامَتِکَ أَکْرَمْتَهُ بِالشَّهَادَةِ وَ حَبَوْتَهُ بِالسَّعَادَةِ وَ اجْتَبَیْتَهُ بِطِیبِ الْوِلادَةِ وَ جَعَلْتَهُ سَیِّدا مِنَ السَّادَةِ وَ قَائِدا مِنَ الْقَادَةِ وَ ذَائِدا مِنَ الذَّادَةِ وَ أَعْطَیْتَهُ مَوَارِیثَ الْأَنْبِیَاءِ وَ جَعَلْتَهُ حُجَّةً عَلَى خَلْقِکَ مِنَ الْأَوْصِیَاءِ فَأَعْذَرَ فِی الدُّعَاءِ وَ مَنَحَ النُّصْحَ وَ بَذَلَ مُهْجَتَهُ فِیکَ لِیَسْتَنْقِذَ عِبَادَکَ مِنَ الْجَهَالَةِ وَ حَیْرَةِ الضَّلالَةِ وَ قَدْ تَوَازَرَ عَلَیْهِ مَنْ غَرَّتْهُ الدُّنْیَا وَ بَاعَ حَظَّهُ بِالْأَرْذَلِ الْأَدْنَى وَ شَرَى آخِرَتَهُ بِالثَّمَنِ الْأَوْکَسِ وَ تَغَطْرَسَ وَ تَرَدَّى فِی هَوَاهُ وَ أَسْخَطَکَ وَ أَسْخَطَ نَبِیَّکَ،
وَ أَطَاعَ مِنْ عِبَادِکَ أَهْلَ الشِّقَاقِ وَ النِّفَاقِ وَ حَمَلَةَ الْأَوْزَارِ الْمُسْتَوْجِبِینَ النَّارَ [لِلنَّارِ]فَجَاهَدَهُمْ فِیکَ صَابِرا مُحْتَسِبا حَتَّى سُفِکَ فِی طَاعَتِکَ دَمُهُ وَ اسْتُبِیحَ حَرِیمُهُ اللَّهُمَّ فَالْعَنْهُمْ لَعْنا وَبِیلا وَ عَذِّبْهُمْ عَذَابا أَلِیما السَّلامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ السَّلامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ سَیِّدِ الْأَوْصِیَاءِ أَشْهَدُ أَنَّکَ أَمِینُ اللَّهِ وَ ابْنُ أَمِینِهِ عِشْتَ سَعِیدا وَ مَضَیْتَ حَمِیدا وَ مُتَّ فَقِیدا مَظْلُوما شَهِیدا وَ أَشْهَدُ أَنَّ اللَّهَ مُنْجِزٌ مَا وَعَدَکَ وَ مُهْلِکٌ مَنْ خَذَلَکَ وَ مُعَذِّبٌ مَنْ قَتَلَکَ وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ وَفَیْتَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ جَاهَدْتَ فِی سَبِیلِهِ حَتَّى أَتَاکَ الْیَقِینُ فَلَعَنَ اللَّهُ مَنْ قَتَلَکَ وَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ ظَلَمَکَ وَ لَعَنَ اللَّهُ أُمَّةً سَمِعَتْ بِذَلِکَ فَرَضِیَتْ بِهِ،
اللَّهُمَّ إِنِّی أُشْهِدُکَ أَنِّی وَلِیٌّ لِمَنْ وَالاهُ وَ عَدُوٌّ لِمَنْ عَادَاهُ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّکَ کُنْتَ نُورا فِی الْأَصْلابِ الشَّامِخَةِ وَ الْأَرْحَامِ الْمُطَهَّرَةِ [الطَّاهِرَةِ]لَمْ تُنَجِّسْکَ الْجَاهِلِیَّةُ بِأَنْجَاسِهَا وَ لَمْ تُلْبِسْکَ الْمُدْلَهِمَّاتُ مِنْ ثِیَابِهَا وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ مِنْ دَعَائِمِ الدِّینِ وَ أَرْکَانِ الْمُسْلِمِینَ وَ مَعْقِلِ الْمُؤْمِنِینَ وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ الْإِمَامُ الْبَرُّ التَّقِیُّ الرَّضِیُّ الزَّکِیُّ الْهَادِی الْمَهْدِیُّ وَ أَشْهَدُ أَنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ وُلْدِکَ کَلِمَةُ التَّقْوَى وَ أَعْلامُ الْهُدَى وَ الْعُرْوَةُ الْوُثْقَى وَ الْحُجَّةُ عَلَى أَهْلِ الدُّنْیَا وَ أَشْهَدُ أَنِّی بِکُمْ مُؤْمِنٌ وَ بِإِیَابِکُمْ مُوقِنٌ بِشَرَائِعِ دِینِی وَ خَوَاتِیمِ عَمَلِی وَ قَلْبِی لِقَلْبِکُمْ سِلْمٌ وَ أَمْرِی لِأَمْرِکُمْ مُتَّبِعٌ وَ نُصْرَتِی لَکُمْ مُعَدَّةٌ حَتَّى یَأْذَنَ اللَّهُ لَکُمْ فَمَعَکُمْ مَعَکُمْ لا مَعَ عَدُوِّکُمْ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَ عَلَى أَرْوَاحِکُمْ وَ أَجْسَادِکُمْ [أَجْسَامِکُمْ]وَ شَاهِدِکُمْ وَ غَائِبِکُمْ وَ ظَاهِرِکُمْ وَ بَاطِنِکُمْ آمِینَ رَبَّ الْعَالَمِینَ.
اعمال شب اربعین؛ از زیارت تا نماز و دعا
برای شب اربعین نیز اعمالی در منابع دینی ذکر شده است. قرائت زیارت اربعین از مهمترین این اعمال است و در کنار آن، زیارت امام حسین (ع) از راه دور نیز برای کسانی که امکان حضور در کربلا ندارند، مورد توجه قرار گرفته است.
پس از قرائت زیارت، اقامه دو رکعت نماز و سپس دعا و طلب حاجت نیز توصیه شده است. مؤمن میتواند این شب را فرصتی برای خلوت با خداوند، استغفار، توبه و درخواست عاقبتبهخیری قرار دهد.
از دیگر اعمالی که برای شب اربعین مورد توجه قرار گرفته، زیارت وداع امام حسین (ع) است؛ زیارتی که با سلام بر سیدالشهدا (ع) و شهادت دادن به راه و آرمان ایشان همراه است و در پایان، زائر از خداوند میخواهد زیارت آن حضرت آخرین زیارت او نباشد.
غسل زیارت و آمادگی برای زیارت
در روز اربعین، غسل زیارت نیز از اعمال مستحب شمرده شده است. در روایات مربوط به آداب زیارت امام حسین (ع)، بر پاکیزگی، پوشیدن لباس پاکیزه و آمادگی روحی و جسمی برای زیارت تأکید شده است.
روایت جابر بن عبدالله انصاری نیز تصویری روشن از این آمادگی ارائه میدهد؛ او پس از غسل، لباس پاکیزه پوشید، خود را معطر کرد و با پای برهنه به سمت مزار امام حسین (ع) حرکت کرد.
این آداب نشان میدهد که زیارت در فرهنگ شیعه تنها حضور فیزیکی در کنار یک مزار نیست؛ بلکه نوعی حضور قلب و آمادگی برای گفتوگو با امام و بازخوانی عهد و پیمان با اوست.
زیارت عاشورا؛ ادامه راه عاشورا در روز اربعین
قرائت زیارت عاشورا نیز از اعمالی است که برای روز اربعین مورد توجه قرار گرفته است. زیارت عاشورا از شناختهشدهترین زیارتهای امام حسین (ع) است و با سلام بر سیدالشهدا (ع)، یاران و خاندان ایشان و اعلام برائت از دشمنان آن حضرت همراه است.
خواندن این زیارت در اربعین، پیوندی مستقیم میان عاشورا و اربعین ایجاد میکند؛ گویی زائر پس از چهل روز، دوباره به نقطه آغاز بازمیگردد تا پیام کربلا را مرور کند و نسبت خود را با آن واقعه تاریخی روشن سازد.
دعا و ذکر؛ از صحیفه سجادیه تا تسبیح و تکبیر
در برخی منابع، دعای چهلوسوم صحیفه سجادیه نیز برای روز اربعین توصیه شده است. این دعا با مضامین توحیدی و درخواست یاری و نجات از گرفتاریها همراه است.
«یا شَدیدَ الْقُوی وَیا شَدیدَ الْمِحالِ یا عَزیزُ یا عَزیزُ یا عَزیزُ ذَلَّتْ بِعَظَمَتِکَ جَمیعُ خَلْقِکَ فَاکْفِنی شَرَّ خَلْقِکَ یا مُحْسِنُ یا مُجْمِلُ یا مُنْعِمُ یا مُفْضِلُ یا لا اِلهَ اِلاّ اَنْتَ سُبْحانَکَ اِنّی کُنْتُ مِنَ الظّالِمینَ فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَنَجَّیْناهُ مِنَ الْغَمِّ وَکَذلِکَ نُنْجِی الْمُؤْمِنینَ وَصَلَّی اللّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِهِ الطَّیِّبینَ الطّاهِرینَ»
ذکر تسبیح و تکبیر: از جمله اعمال دیگر مستحب در روز اربعین، تکبیر گفتن و تسبیح خداوند است. سفارش شده است که قبل از ورود به حرم امام حسین علیه السلام در روز اربعین، صد مرتبه تکبیر بگویید، سپس صد مرتبه لااله الا الله و صد مرتبه هم صلوات بر محمد وآل محمد صلی الله بفرستید. سپس وقتی در مقابل آستان حرم شریف ابا عبدالله قرار گرفتید، بگویید:« لا اله الا الله وحده لا شریک له» و سپس داخل شوید.
خواندن زیارت اربعین: قرائت زیارت اربعین به هنگام زیارت مرقد شریف آن حضرت، برای زائران و خواندن آن از راه دور برای جاماندگان از زیارت، فضیلتی است که اولیای الهی و بزرگان دین، جایگاه ویژه ای برای آن ذکر کرده اند.جابر بن عبدالله انصاری بانی و آغازگر این حرکت عارفانه و عاشقانه بوده است ولی پس از او و با الهام گرفتن از این حرکت او به سمت کربلا، این رسم و آیین، تبدیل به سنت حسنه ای برای شیعیان و مریدان حضرت ابا عبد الله الحسین علیه السلام شد و تا کنون نیز ادامه دارد و به حمد الهی، هرساله باشکوه تر از سالهای قبل ادامه می یابد.
همچنین ذکر تسبیح، تکبیر، تهلیل و صلوات از دیگر اعمالی است که برای این روز مورد توجه قرار گرفته است. این اذکار، در کنار زیارت و دعا، فضای معنوی زائر را برای حضور در حرم سیدالشهدا (ع) آماده میکند.
زیارت وداع؛ سلامی برای بازگشت دوباره
از دیگر اعمال اربعین، زیارت وداع است که پس از زیارت امام حسین (ع) خوانده میشود. در این زیارت، زائر ضمن سلام بر فرزند پیامبر (ص)، بر اقامه نماز، امر به معروف، نهی از منکر و جهاد امام حسین (ع) گواهی میدهد و از خداوند میخواهد توفیق زیارت دوباره آن حضرت را نصیبش کند.
زیارت وداع در حقیقت خداحافظی ساده با یک مکان نیست؛ زائر با امام خود عهد میبندد که این زیارت پایان ارتباط او با کربلا نباشد و پیام عاشورا را پس از بازگشت نیز با خود همراه داشته باشد.
اربعین؛ از کربلا تا دلهای جاماندگان
شاید یکی از مهمترین ویژگیهای اربعین همین باشد که زیارت آن به حضور در کربلا محدود نمیشود. میلیونها نفر هر سال با پای پیاده به سوی حرم امام حسین (ع) حرکت میکنند و میلیونها جامانده نیز از راه دور زیارت میخوانند، دعا میکنند و دل خود را روانه کربلا میسازند.
اربعین در واقع ادامه عاشوراست؛ عاشورا با شهادت پایان نیافت و با روایت حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع) ادامه پیدا کرد. اربعین نیز یکی از مهمترین نقاطی است که این روایت دوباره جان میگیرد.
از همین منظر، اعمال اربعین را نمیتوان تنها مجموعهای از دعاها و مناسک فردی دانست. زیارت، نماز، غسل، ذکر، استغفار و دعا، همه در کنار یکدیگر به زائر یادآوری میکنند که کربلا تنها یک واقعه تاریخی نیست؛ یک انتخاب است؛ انتخاب میان حق و باطل، آزادگی و اسارت، ایستادگی و تسلیم.
اربعین؛ قرار عاشقان با حسین (ع)
چهل روز از عاشورا گذشته است، اما هنوز صدای کربلا شنیده میشود. هنوز نام حسین (ع) در زیارتها تکرار میشود و هنوز میلیونها نفر راهی مسیری میشوند که مقصد آن، حرم مردی است که برای زنده ماندن حقیقت، همه چیز خود را فدا کرد.
اربعین فرصتی است برای آنکه زائر، در میان زیارت و دعا، دوباره از خود بپرسد نسبتش با پیام عاشورا چیست. شاید به همین دلیل است که هر سال، با فرارسیدن بیستم صفر، جادههای منتهی به کربلا رنگ دیگری میگیرند و دلهای بسیاری، حتی آنهایی که از سفر بازماندهاند، راهی حرم سیدالشهدا (ع) میشوند.
اربعین، چهل روز پس از عاشورا، اما آغاز دوباره یک عهد است؛ عهدی با حسین (ع)، با حقیقت و با راهی که هنوز پس از قرنها، زائران را به سوی کربلا میکشاند.
انتهای پیام/
