تربیت فرزند حسینی و زمینه‌سازی ظهور در آیینه زندگی حضرت زکریا (ع)

گروه فرهنگ خبرگزاری آنا، حجت الاسلام سجاد رجبی (کارشناس دینی) - قرآن کریم نقل می‌کند که حضرت زکریا (ع) هرگاه وارد محراب حضرت مریم (س) می‌شد، رزقی الهی نزد او مشاهده می‌کرد: «کُلَّمَا دَخَلَ عَلَیْهَا زَکَرِیَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِندَهَا رِزْقًا» هر بار که زکریا وارد محراب می‌شد، نزد مریم رزقی ویژه می‌یافت. حضرت زکریا از حضرت مریم (س) می‌پرسید: این نعمت‌ها از کجاست؟ و پاسخ می‌شنید: «هُوَ مِنْ عِندِ اللَّهِ» این نعمت‌ها از جانب خداوند است. دیدن این صحنه‌ها برای حضرت زکریا (ع) تنها مشاهده یک کرامت نبود؛ بلکه جلوه‌ای از قدرت بی‌پایان الهی بود. او دریافت همان خدایی که می‌تواند در محراب عبادت، روزی‌های غیرمنتظره به مریم عطا کند، قادر است به او نیز در اوج پیری و در حالی که همسرش فرزنددار نمی‌شد، فرزندی عطا کند. از همین رو دست به دعا برداشت و عرض کرد: «رَبِّ هَبْ لِی مِنْ لَدُنْکَ ذُرِّیَّةً طَیِّبَةً» پروردگارا! از جانب خودت فرزندی پاک و شایسته به من عطا کن.

اخلاص؛ راز استجابت دعا

دعا زمانی به اجابت نزدیک‌تر می‌شود که از عمق جان برخیزد. قرآن کریم بار‌ها از انسان‌هایی سخن گفته که در شرایط اضطرار، با همه وجود خداوند را می‌خوانند و از او یاری می‌طلبند. انسان در لحظات سختی و بن‌بست، بهتر از هر زمان دیگری ضعف خود و قدرت خداوند را درک می‌کند. در چنین شرایطی، دعا رنگ اخلاص می‌گیرد و فاصله میان بنده و پروردگار کمتر می‌شود. حضرت زکریا (ع) نیز هنگامی دعا کرد که همه اسباب ظاهری از نگاه مردم پایان یافته بود؛ اما امید او به قدرت خدا پایان نیافته بود. همین امید و اخلاص، زمینه استجابت دعای او را فراهم کرد.

بشارت الهی به حضرت یحیی (ع)

خداوند دعای حضرت زکریا (ع) را بی‌پاسخ نگذاشت. قرآن کریم می‌فرماید: «فَنَادَتْهُ الْمَلَائِکَةُ وَهُوَ قَائِمٌ یُصَلِّی فِی الْمِحْرَابِ أَنَّ اللَّهَ یُبَشِّرُکَ بِیَحْیَى» فرشتگان در حالی که او در محراب عبادت ایستاده بود، ندا دادند که خداوند تو را به یحیی بشارت می‌دهد. این بشارت در همان فضای عبادت و مناجات به حضرت زکریا (ع) داده شد؛ گویی آغاز دعا و پایان آن هر دو در محراب بندگی رقم خورد. خداوند نه تنها خبر تولد فرزند را به او داد، بلکه نام او را نیز خود انتخاب کرد؛ نامی که پیش از آن سابقه‌ای نداشت و نشانه‌ای از جایگاه ویژه این پیامبر الهی بود.

گفت‌وگوی حضرت زکریا با پروردگار

پس از دریافت بشارت، حضرت زکریا (ع) عرض کرد: «رَبِّ أَنَّى یَکُونُ لِی غُلَامٌ وَقَدْ بَلَغَنِیَ الْکِبَرُ وَامْرَأَتِی عَاقِرٌ» پروردگارا! چگونه برای من فرزندی خواهد بود در حالی که به پیری رسیده‌ام و همسرم نازاست؟ این پرسش از روی تردید نبود؛ بلکه درخواست فهم چگونگی تحقق وعده الهی بود. پاسخ خداوند روشن و قاطع بود: «کَذَٰلِکَ اللَّهُ یَفْعَلُ مَا یَشَاءُ» خداوند هر آنچه را بخواهد انجام می‌دهد.

شباهت‌های حضرت یحیی (ع) و امام حسین (ع)

در روایات اسلامی، شباهت‌های متعددی میان حضرت یحیی (ع) و امام حسین (ع) بیان شده است؛ شباهت‌هایی که تنها یک مقایسه تاریخی نیست، بلکه بیانگر پیوندی معنوی و الهی میان این دو شخصیت بزرگ است. از جمله این شباهت‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

نام هر دو بزرگوار به فرمان الهی انتخاب شد.

پیش از آنان کسی به این نام شناخته نمی‌شد.

هر دو مظلومانه به شهادت رسیدند.

سر مبارک هر دو از بدن جدا شد.

قاتلان هر دو از شقی‌ترین انسان‌های تاریخ معرفی شده‌اند.

سر مطهر هر دو به عنوان هدیه برای حاکمان ستمگر فرستاده شد.

در روایات آمده است که سر مبارک هر دو پس از شهادت سخن گفت.

آسمان بر شهادت هر دو گریست.

خون هر دو مورد انتقام الهی قرار خواهد گرفت.

این شباهت‌ها نشان می‌دهد که خداوند در تاریخ، نشانه‌هایی قرار داده است تا عظمت مصیبت عاشورا و جایگاه سیدالشهدا (ع) بهتر شناخته شود.

راز تربیت فرزند حسینی

پس از بیان زندگی حضرت زکریا (ع) و حضرت یحیی (ع)، این پرسش مطرح می‌شود که چگونه می‌توان فرزندانی تربیت کرد که رنگ و بوی حسینی داشته باشند؟ قرآن کریم در پاسخ به این پرسش، علت استجابت دعای حضرت زکریا (ع) را بیان می‌کند: «إِنَّهُمْ کَانُوا یُسَارِعُونَ فِی الْخَیْرَاتِ» آنان در کار‌های خیر شتاب می‌کردند. خدا

وند نمی‌فرماید آنان تنها اهل کار خیر بودند، بلکه تأکید می‌کند که در انجام نیکی‌ها از یکدیگر سبقت می‌گرفتند. اهل خیر منتظر دیگران نمی‌مانند. اگر فرصتی برای کمک به نیازمندی، رفع گرفتاری مؤمنی، اصلاح میان مردم یا خدمت به جامعه فراهم شود، پیش‌قدم می‌شوند.

سبقت در خیرات، نه شتابزدگی

گاهی این جمله تکرار می‌شود که «عجله کار شیطان است»؛ اما قرآن کریم از نوعی شتاب سخن می‌گوید که پسندیده و ارزشمند است. شتاب در خیرات با بی‌تدبیری تفاوت دارد. آنچه ناپسند است، اقدام بدون فکر و تدبیر است؛ اما پیشگامی در انجام کار‌های نیک، از ویژگی‌های بندگان صالح خداوند به شمار می‌رود. انسان مؤمن نباید فرصت‌های خیر را به تأخیر بیندازد. هر زمان زمینه‌ای برای عبادت، خدمت یا دستگیری از دیگران فراهم شد، باید از آن بهره ببرد.

تربیت فرزند حسینی از خودسازی آغاز می‌شود

بسیاری از والدین برای تربیت فرزند، به دنبال کتاب‌ها، کلاس‌ها و روش‌های مختلف هستند؛ اما قرآن کریم توجه انسان را به نقطه‌ای بنیادی‌تر جلب می‌کند. پیش از آنکه فرزند ساخته شود، پدر و مادر باید ساخته شوند. فرزند بیش از آنکه از سخنان والدین تأثیر بپذیرد، از رفتار آنان اثر می‌گیرد. اگر پدر و مادر اهل عبادت، خدمت، ایثار و سبقت در خیرات باشند، این روحیه به فرزند نیز منتقل خواهد شد. از همین رو، تربیت فرزند حسینی پیش از هر چیز با حسینی شدن پدر و مادر آغاز می‌شود.

اصلاح جامعه از اصلاح انسان آغاز می‌شود

نقل شده است که بر سنگ قبری نوشته بودند: «در جوانی می‌خواستم دنیا را تغییر دهم؛ نتوانستم. خواستم کشورم را تغییر دهم؛ نشد. خواستم شهرم را تغییر دهم؛ نشد. خواستم خانواده‌ام را تغییر دهم؛ نشد. هنگام مرگ فهمیدم اگر از ابتدا خودم را تغییر داده بودم، خانواده‌ام تغییر می‌کرد؛ خانواده که تغییر می‌کرد، جامعه نیز تغییر می‌کرد و در نهایت دنیا نیز دگرگون می‌شد.» این سخن، حقیقتی بزرگ را بیان می‌کند. همه اصلاحات ماندگار از اصلاح انسان آغاز می‌شوند.

امت‌سازی؛ مقدمه ظهور

در فرهنگ مهدوی، تحقق ظهور تنها به وجود رهبر الهی وابسته نیست. برای تشکیل حکومت جهانی عدل، سه رکن اساسی لازم است: قانون جهانی، رهبری جهانی،امت جهانی

قانون الهی و رهبر الهی وجود دارند؛ اما شکل‌گیری امت آماده و همراه، نیازمند تربیت انسان‌ها و ساختن جامعه‌ای مؤمن و مسئولیت‌پذیر است. ظهور صرفاً یک رخداد معجزه‌آسا نیست؛ بلکه نقطه اوج فرآیند طولانی انسان‌سازی و جامعه‌سازی الهی است.

غیرت علوی در دفاع از حریم پیامبر (ص)

در جریان نبرد بنی‌نضیر، یکی از یهودیان تیری به سوی خیمه رسول خدا (ص) پرتاب کرد و به حریم پیامبر جسارت نمود. شب هنگام، امیرالمؤمنین علی (ع) در میان اردوگاه دیده نشد. هنگامی که علت را از رسول خدا (ص) جویا شدند، حضرت فرمودند: «گمان می‌کنم برای اصلاح کار شما رفته باشد.» اندکی بعد، امیرالمؤمنین (ع) با سرِ همان فردی که به خیمه پیامبر (ص) تیراندازی کرده بود بازگشت. حضرت در توضیح اقدام خود فرمود که پس از مشاهده آن جسارت، احتمال شبیخون دشمن را داده و در کمین او نشسته است. سپس او و همراهانش را پیش از اجرای نقشه خود از میان برده است. این ماجرا نمونه‌ای از غیرت دینی، هوشیاری و دفاع از حریم رسول خدا (ص) در سیره امیرالمؤمنین (ع) به شمار می‌رود.

«فتقبل منی»؛ درس اخلاص از همسر عمران

یکی از زیباترین صحنه‌های قرآن در داستان همسر عمران رقم می‌خورد. او فرزند خود را برای خدمت در راه خدا نذر کرد و سپس چنین دعا نمود: «رَبِّ إِنِّی نَذَرْتُ لَکَ مَا فِی بَطْنِی مُحَرَّرًا فَتَقَبَّلْ مِنِّی» پروردگارا! آنچه را در رحم دارم برای تو نذر کردم؛ پس از من بپذیر. نکته مهم آن است که پس از انجام این عمل بزرگ، دچار غرور نشد؛ بلکه تنها دغدغه‌اش پذیرش این عمل نزد خداوند بود.

برکت یک نیت خالص

همسر عمران تنها یک درخواست داشت: «از من بپذیر.» اما خداوند از دل همان اخلاص، برکات بزرگی پدید آورد. حضرت مریم (س) تربیت شد، کرامات الهی در محراب او آشکار گردید، امید در دل حضرت زکریا (ع) زنده شد و حضرت یحیی (ع) به دنیا آمد. این سنت الهی است؛ هرجا اخلاص باشد، برکت نیز خواهد بود. گاهی یک نیت خالص و یک عمل کوچک، آثاری پدید می‌آورد که نسل‌ها از آن بهره‌مند می‌شوند. داستان حضرت زکریا (ع)، حضرت مریم (س) و حضرت یحیی (ع) یادآور این حقیقت است که اخلاص، سبقت در خیرات، خودسازی و اعتماد به وعده‌های الهی، زمینه‌ساز تربیت نسل‌های الهی و تحقق جامعه مطلوب دینی خواهد بود.