بازگشت به زندگی روزمره
عقلانیت بدون حکمت، ابزار جنایت می‌شود
به گزارش خبرگزاری آنا، حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، در این مراسم که با حضور پیشکسوتان عرصه هنر و فرهنگ برگزار شد، ضمن قدردانی از مقام شامخ هنرمندان متعهد، به تحلیل اثر هنری و خوشنویسی استاد رسولی پرداخت و گفت: در این اثر ارزشمند، دو ویژگی برجسته دیده می‌شود: عقل و سکوت؛ و سکوت، یکی از مقامات عالی عرفانی است که در تمام هنرها، از موسیقی و ساز‌های ایرانی تا معماری و خوشنویسی، تجلی یافته است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به نمادشناسی گنبد در ابزار‌های موسیقی و معماری افزود: گنبد در هنر ما، نه دو گنبد، که دو قلب است: قلب عاشق و معشوق. گنبد به شکل قلب ترسیم می‌شود تا عشق را نشان دهد؛ و عشق، رکنش سکوت است. خوشنویس وقتی قلم را به حرکت درمی‌آورد، در جا‌هایی سکون و سکوت می‌آفریند؛ چراکه «سال‌ها رفت مگر عقل و سکون آموزد / تا چه کزان شیفته‌تر باز آمد».
استاد خسروپناه با استناد به این بیت سعدی تأکید کرد: سالک با عقل و سکون که همان سکوت عرفانی است حرکت می‌کند و اگر می‌خواهد "شیفته‌تر بازآید"، یعنی عقل به عشق برسد، حتماً باید از مرحله عقل و سکون عبور کند. این اثر هنری، تجسم‌بخش هر سه عنصر عقل، سکون و عشق است و به همین دلیل، اثری ذی‌قیمت و ماندگار محسوب می‌شود.
پرسش از خشونت در جهان مدرن: چرا انسان‌ها «جانی» می‌شوند؟
استاد خسروپناه در بخش دیگری از سخنان خود، به پدیده خشونت و جنایت در جهان معاصر، به‌ویژه در جوامع غربی، پرداخت و با اشاره به اظهارات یک سیاستمدار آمریکایی در کنگره آن کشور درباره حملات مسلحانه در مدارس، پرسید: چگونه انسان‌ها به حدی "جانی" می‌شوند که بیش از ۲۰۰ دانش‌آموز را هدف قرار می‌دهند؟ چرا پس از شلیک اول، دست نگه نمی‌دارند و موشک دوم و سوم را شلیک می‌کنند؟
وی افزود: یک خانم سیاستمدار آمریکایی در کنگره، این رفتار را به‌عنوان "معنای دموکراسی در آمریکا" تفسیر می‌کند! اما پرسش اساسی اینجاست: چرا در چنین جوامعی، انسان‌ها به این سطح از بی‌رحمی می‌رسند؟
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، پاسخ این پرسش را در تمایز میان «عقلانیت» و «حکمت» دانست و گفت: هرگاه بشریت عقلانیت را کنار گذاشت و به سراغ جهالت رفت، جانی شد و عامل جنایت گشت. گاهی هم جهالت را کنار می‌گذارند و عقلانیت را می‌آورند؛ اما این عقلانیت، اگر عقل استدلال‌گر، یا اگر "ابزاری" و دنیا‌ساز باشد و از حکمت دور بیفتد، به ابزار جنایت می‌شود.
استاد خسروپناه با اشاره به دستاورد‌های علمی بشر تصریح کرد: با عقلانیت، ترمودینامیک، مکانیک کلاسیک، مکانیک کوانتومی و کیهان‌شناسی کشف شد؛ انسان توانست از ریزساختار اتم‌ها تا وسعت کیهان را بشناسد. اما چرا حیوانات نتوانستند قوانین ترمودینامیک را کشف کنند؟ چون انسان عقل دارد. اما همین عقل و عقلانیت، وقتی با حکمت همراه نباشد، تبدیل به جنایت می‌شود. موشکی که با دقت نقطه‌زنی می‌کند، حاصل عقل، علم و دانش است؛ اما، چون حکمت ندارد، این عقل، عامل جنایت می‌گردد.
حکمت خسروانی: پیوند ایران و اسلام در بستر زبان فارسی
استاد خسروپناه در ادامه، به نقش محوری فردوسی و شاهنامه در حفظ هویت ایرانی-اسلامی اشاره کرد و گفت: فردوسی بزرگ، با سرایش شاهنامه که من از آن به "حکمت‌نامه" تعبیر می‌کنم، خدمتی بزرگ به ایران و اسلام کرد چراکه اسلام هر جای جهان که رفت، زبان آن کشور‌ها عربی شد؛ اما وقتی به ایران رسید، زبان فارسی حفظ شد. این همت رودکی، فردوسی و سنایی بود.»
وی افزود: فردوسی در شاهنامه نشان داد که ایرانیان از "حکمت خسروانی" برخوردار بوده‌اند؛ حکمتی که قبل از اسلام، با حکمت قرآنی پیوند خورد و اسلام و ایران را از هم جدایی‌ناپذیر ساخت. دانشمندان ایرانی، مانند ابن‌سینا، اگرچه کتاب‌های علمی و فلسفی خود را به زبان عربی می‌نوشتند، اما عمداً آثاری به زبان فارسی نیز تألیف می‌کردند؛ چراکه می‌دانستند بار حکمت، تنها بر دوش زبان فارسی قابل حمل است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی خاطرنشان کرد: وقتی ادبیات ما در دنیا ترجمه می‌شود، علاقه‌مندان پس از مدتی درمی‌یابند که زبان انگلیسی، عربی یا دیگر زبان‌ها، نمی‌توانند آن بار حکمت را منتقل کنند؛ از این‌رو، به سراغ یادگیری زبان فارسی می‌روند.
احیای حکمت خسروانی در هنر و فرهنگ ایرانی
خسروپناه در پایان، به احیای حکمت خسروانی توسط شیخ اشراق (سهروردی) و تأثیر آن بر هنر و فرهنگ ایرانی اشاره کرد و گفت: حکمت خسروانی، با حکمت قرآنی پیوند خورد و در ۱۵۰ تا ۲۰۰ سال اخیر، خروجی‌های ارزشمندی در عرصه هنر داشته است: هفت دستگاه موسیقی ایرانی، چهارمضراب‌ها، راست‌پنجگاه‌ها، هنر خوشنویسی و معماری، همگی حاصل این حکمت متعالی هستند.
وی تأکید کرد: حکمت چیست؟ حکمت، جمع سه عنصر عقلانیت، فضیلت و خدمت است. هر کس این سه را داشته باشد، حکیم می‌شود. همان‌گونه که حافظ فرموده است: «از چشمه حکمت به کف آور جانی / تا از لوح دلت نقش جهالت برود».
استاد خسروپناه در پایان سخنان خود، با آرزوی توفیق برای هنرمندان پیشکسوت، بر ضرورت ترویج هنر متعهد و حکمت‌بنیان در جامعه تأکید کرد و گفت: هنر واقعی، آینه‌ای است که عقل، عشق و حکمت را همزمان بازمی‌تاباند و انسان را از جهالت به نور معرفت رهنمون می‌سازد.
حضور دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در این مراسم، در راستای سلسله دیدار‌های منظم و برنامه‌ریزی‌شده وی با اهالی فرهنگ و هنر کشور است. خسروپناه که بر تعامل مستقیم، شنیدن دغدغه‌ها و هم‌افزایی با هنرمندان متعهد تأکید ویژه‌ای دارد، برنامه «جمعه با هنرمندان» را به‌عنوان یکی از ظرفیت‌های مؤثر برای گفت‌وگوی صمیمانه و کارشناسی با فعالان عرصه هنر دنبال می‌کند. این دیدار‌ها با هدف آسیب‌شناسی مسائل فرهنگی، تبیین سیاست‌های کلان هنری و حمایت از تولید آثار فاخر و هویت‌ساز برگزار می‌شود. این مراسم با اهدای لوح تقدیر به هنرمندان پیشکسوت و رونمایی از آثار هنری جدید، به کار خود پایان داد.
درباره استاد محمدجلیل رسولی؛ چهره ماندگار خوشنویسی ایران
استاد محمدجلیل رسولی، متولد ۴ مهرماه ۱۳۲۶ در همدان، از چهره‌های ماندگار و پیشکسوت هنر خوشنویسی ایران است. وی همزمان با آغاز تحصیلات رسمی خود، فعالیت هنری در عرصه خوشنویسی را آغاز کرد و تحت تربیت اساتیدی برجسته، به‌ویژه استاد سیدحسن میرخانی، به مراتب عالی این هنر دست یافت.
رسولی که دارای نشان درجه یک هنری از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است، علاوه‌بر خوشنویسی سنتی، در عرصه «نقاشی‌خط» نیز آثاری بدیع و تأثیرگذار ارائه کرده و آثارش در نمایشگاه‌های متعدد داخلی و بین‌المللی به نمایش درآمده است.
از شاخص‌ترین آثار استاد رسولی می‌توان به طراحی «نام‌نویس» (تایتل) فیلم سینمایی «محمد» به کارگردانی مجید مجیدی و همچنین خوشنویسی بیت حکیمانه فردوسی بر پشت اسکناس پنج‌هزار تومانی اشاره کرد؛ آثاری که گواهی بر تلفیق هنر متعالی خوشنویسی با رسانه‌های عمومی و ماندگاری هنر ایرانی در ذهن و دیدار همگان است.
انتهای پیام/
