سه بُعد کلیدی اتحاد در پیام رهبری

صدرا علی‌پور رئیس، عضو هیئت علمی و دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بین‌الملل ماکو در گفت‌و‌‌گو با خبرنگار آنا به تحلیل سخنان مقام معظم رهبری در درباره اتحاد مردم و پرهیز از تفرقه پرداخت.

وی اضافه کرد: پیام اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی درباره اتحاد مردم و پرهیز از تفرقه را واکاوی می‌کند و این تحلیل بر وجوه کمتر دیده‌شده، اقتضائات زمانه و افق‌های تازه‌ای که این پیام می‌گشاید تمرکز دارد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد بین‌الملل ماکو متذکر شد: نگاه اول فراتر از یک توصیه اخلاقی ـ بازتعریف راهبردی «اتحاد» است و پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی درباره ضرورت اتحاد ملی و پرهیز از تفرقه، اگرچه در ظاهر یادآور آموزه‌های همیشگی نظام اسلامی است، اما در عمق خود دارای لایه‌هایی نو و ناظر به شرایط بی‌سابقه فعلی است. 

تفرقه ابزار دشمن در جنگ شناختی؛ اتحاد فعال راهبرد مقابله با شکاف‌های رسانه‌ای

علی‌پور یادآور شد: نگاه نو به این پیام، آن را نه یک نصیحت انتزاعی، بلکه یک فرمان عملیاتی برای مدیریت تضاد‌ها و پیشرانش قدرت ملی» قلمداد می‌کند. در این برداشت جدید، «اتحاد» دیگر صرفاً به معنای نفی اختلاف‌نظر یا حذف سلایق گوناگون نیست؛ بلکه به مثابه «سرمایه انعطاف‌پذیر راهبردی» تعریف می‌شود که به کشور امکان می‌دهد همزمان با حفظ انسجام، ظرفیت گفت‌و‌گو و نقد سازنده را نیز حفظ کند.

رئیس دانشگاه آزاداسلامی واحد بین‌الملل ماکو تبیین کرد: تفاوت نگاه نو در این است که اتحاد را نه یک وضعیت ایستا، بلکه یک «فرایند پویا» می‌بیند که باید با آگاهی از تهدیدات بیرونی و نیاز‌های داخلی، مدام بازتولید شود.

وی بیان کرد: از این زاویه، اشاره رهبری به اینکه «تفرقه خواست دشمن است» فقط یک هشدار روانی نیست، بلکه تحلیل عینی از راهبرد دشمن در «جنگ شناختی» و «مهندسی اجتماعی» برای تبدیل تفاوت‌های طبیعی به شکاف‌های غیرقابل عبور است، بنابراین، پیام جدید، هوشمندانه به این نکته می‌پردازد که امروز خطر تفرقه نه از طریق زور، بلکه از راه «تحریک هویت‌های فرعی» و «قطبی‌سازی رسانه‌ای» به جامعه تحمیل می‌شود.

رئیس دانشگاه آزاداسلامی واحد بین‌الملل ماکو تشریح کرد: نتیجه آنکه نگاه نو، وظیفه جدیدی را پیش روی نخبگان و شهروندان می‌گذارد: «اتحاد فعال» به جای «وفاق انفعالی»؛ یعنی هر گروه و نهادی باید ضمن حفظ اصالت خود، خطوط قرمز تفرقه‌افکنی را بازشناسی و از تبدیل اختلاف مدیریت به گسست اجتماعی جلوگیری کند.

علی‌پور یادآور شد: نگاه دوم به «ابعاد سه‌گانه اتحاد در نگاه نو ـ پیوند گفتمان، عمل و رسانه» می‌پردازد، در تحلیل نوآورانه، پیام مقام معظم رهبری دارای سه بُعد جدایی‌ناپذیر است که اجرایی شدن آن را از شعار‌های پیشین متمایز می‌کند.

رئیس دانشگاه آزاداسلامی واحد بین‌الملل ماکو، بُعد اول را اتحاد گفتمانی ـ فراتر از وفاداری حداقلی برشمرد و تأکید کرد: در این بُعد، «عدم تفرقه» به معنای نفی گفت‌و‌گو نیست، بلکه تولید یک «زبان مشترک ملی» بر پایه منافع اساسی کشور است. نکته نو آنکه رهبری به‌صراحت بر شنیدن صدا‌های مختلف و مدارا تأکید ندارند (هرچند این امر مفروض است)، بلکه بر مچ‌گیری رسانه‌ای و بزرگ‌نمایی اختلافات به‌عنوان آفت اصلی هشدار می‌دهند؛ بنابراین نگاه نو، «کثرت‌گرایی مسئولانه» را در چارچوب اهداف کلان نظام توصیه می‌کند.

علی‌پور با اشاره به بُعد دوم با عنوان «اتحاد عملیاتی ـ تقسیم کار ملی در شرایط تحریم» گفت: در این بُعد، پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی بسیار عملی و زمینی می‌شود. ایشان جبهه‌های متعددی از اقتصادی تا دیپلماتیک را مدنظر دارند و نگاه نو در اینجا «وحدت را منهای مشارکت عمومی» باطل می‌داند، براین اساس، اتحاد یعنی هر دستگاه اجرایی، تشکل مردمی، دانش‌بنیان و حتی منتقد، در چارچوب مأموریت خود به جای موازی‌کاری یا تخریب، به حل مسئله بپردازد.

رئیس دانشگاه آزاداسلامی واحد بین‌الملل ماکو عنوان کرد: مصداق نو اتحاد میان دولت و مجلس، نیرو‌های مسلح و بخش خصوصی، نه در قالب تبعیت کورکورانه، بلکه در قالب «هماهنگی پویا» با حفظ نقد منصفانه است.

علی‌پور، بُعد سوم را اتحاد رسانه‌ای ـ مقابله با روایت‌های شکاف‌انداز برشمرد و ادامه داد: جدیدترین وجه پیام، توجه به «بحران روایت» است. مقام معظم رهبری با درک اینکه امروز تفرقه‌افکنی با ابزار شبکه‌های اجتماعی و الگوریتم‌ها بسیار سریع‌تر از گذشته عمل می‌کند، بر مسئولیت‌آگاهی کاربران و رسانه‌ها تأکید دارند.

پیام مقام معظم رهبری در نگاه نو، یک فرمان سه‌وجهی است

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد بین‌الملل ماکو تشریح کرد: نگاه نو، «عدم تفرقه» را به مثابه «سواد رسانه‌ای انتقادی» تعریف می‌کند: توانایی تشخیص اخبار تحریک‌کننده و خودداری از بازتولید شکاف‌های هویتی، قومی یا سیاسی. این بُعد به مردم عادی نیز نقش فعالی در حفظ اتحاد می‌دهد و آن را از مسئولیت دولت و نهاد‌ها خارج می‌کند.

وی مطرح کرد: به این ترتیب، پیام مقام معظم رهبری در نگاه نو، یک فرمان سه‌وجهی است: هماهنگی گفتمانی، تقسیم کار هوشمندانه و نبرد روایتی با دشمن در فضای مجازی.

علی‌پور، نگاه سوم را «الزامات تحقق اتحاد نو ـ از شعار تا نهادسازی و اعتمادسازی» عنوان و تبیین کرد: اگر پیام رهبری را در قالب نگاه نو بپذیریم، باید به این پرسش پاسخ دهیم: چگونه می‌توان از «وصیت نامه» به «نقشه راه» رسید؟ در این صفحه، سه الزام اصلی تحلیل می‌شود.

رئیس دانشگاه آزاداسلامی واحد بین‌الملل ماکو، الزام اول را نهادسازی برای مدیریت اختلافات عنوان و بیان کرد: نگاه نو می‌گوید اتحاد زمانی پایدار است که کانال‌های قانونی و شفافی برای بیان انتقادات و حل تعارضات وجود داشته باشد. نه از سرکوب اختلافات و نه از بی‌توجهی به آنها نمی‌توان وحدت ساخت. پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی به تلویح بر لزوم تقویت نهاد‌های میانجی (احزاب، شورا‌های حل اختلاف، رسانه‌های حرفه‌ای و ...) تأکید دارد؛ بنابراین دولت و قوای دیگر باید بستر‌های گفت‌وگوی ملی را فعال کنند؛ کاری که کمتر به آن پرداخته شده است.

علی‌پور با اشاره به الزام دوم با عنوان «الگوسازی از رهبری در عمل» برشمرد و تبیین کرد: برای اینکه مردم باور کنند «اتحاد» یک استراتژی واقعی است، باید رفتار نخبگان و مسئولان با گفتارشان هماهنگ باشد. در نگاه نو، رهبر معظم انقلاب اسلامی خود نماد این هماهنگی هستند: پرهیز از حاشیه‌سازی، پاسخ ندادن به تحریکات، تمرکز بر دشمن خارجی و خویشتن‌داری در قبال منتقدان داخلی. اما الگوسازی باید تا سطح مدیران میانی، نمایندگان مجلس و چهره‌های رسانه‌ای ادامه یابد، یعنی «سیاست مدارا از بالا به پایین» جاری شود.

رئیس دانشگاه آزاداسلامی واحد بین‌الملل ماکو، الزام سوم را تبدیل تهدید تفرقه به فرصت همبستگی ملی عنوان و مطرح کرد: نوآوری نهایی در این است که می‌توان از هشدار علیه تفرقه، انرژی مثبت برای «پروژه‌های مشترک ملی» تولید کرد. مثال‌هایی مانند کمک‌های مردمی در بحران‌ها یا پویش‌های اقتصادی در شرایط تحریم نشان می‌دهد که اتحاد عملی بهتر از اتحاد شعاری عمل می‌کند.

علی‌پور یادآور شد: پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی راهبرد «همدلی برای گشایش» را پیش می‌کشد: وقتی مردم ببینند اتحاد به حل مشکل معیشت، مسکن یا اشتغال آنها کمک می‌کند، خود به دنبال آن می‌روند.

رئیس دانشگاه آزاداسلامی واحد بین‌الملل ماکو، تحلیل خود را اینگونه جمع‌بندی کرد که نگاه نو به پیام رهبری یعنی درک این حقیقت که «اتحاد یک مقصد نیست، یک مسیر دائمی و پرتلاش است». در شرایط فعلی، تفرقه یک انتخاب هوشمندانه نیست ـ برای هیچ گروه یا جناحی ـ چراکه هزینه آن متوجه همه مردم و تمامیت کشور خواهد بود.

وی تشریح کرد: پیام جدید، دعوت به عقلانیتی است که در آن، بزرگ‌نمایی اختلافات، بازی در زمین دشمن است و حفظ انسجام، پایه‌گذار قدرت ملی در برابر طوفان‌های پیش رو. در این تحلیل با عبور از کلیشه‌های رایج، پیام رهبری را به مثابه یک نظریه عملی برای مدیریت تضاد‌ها و هماهنگی کنشگران اجتماعی در عصر جنگ شناختی بازخوانی کند و تحقق این نگاه، نیازمند اراده جمعی، نهادسازی و اعتمادسازی از رده‌های بالا تا پایین جامعه است.