دوحه ۲۰۲۶ میزبان ۵۲۰ ناشر از ۳۷ کشور/ هوش مصنوعی در خدمت کتاب و فرهنگ

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، سی‌وپنجمین دوره نمایشگاه بین‌المللی کتاب دوحه (DIBF) از ۱۴ تا ۲۳ مه ۲۰۲۶ (۲۴ اردیبهشت تا ۲ خرداد ۱۴۰۵) در مرکز نمایشگاهی دوحه با شعار «قطر، میزبان نوآوری» در حال برگزاری است.

این دوره با حضور بیش از ۵۲۰ ناشر از ۳۷ کشور و ارائه حدود یک میلیون و ۸۵۰ هزار نسخه کتاب، رکورد تازه‌ای در تاریخ این رویداد به ثبت رساند و تحولی اساسی در زمینه ادغام هوش مصنوعی در صنعت نشر و تعامل با مخاطب ایجاد کرد.

رکورد مشارکت ناشران و غرفه‌ها

بر اساس گزارش سازمان برگزاری، در این دوره از نمایشگاه ۹۱۰ غرفه برپا بود و بیش از ۲۳۱ هزار عنوان کتاب در معرض دید عموم قرار گرفته است. همچنین ۱۴۳ کتاب جدید طی مراسم ویژه‌ای رونمایی شد. استقبال گسترده ناشران از کشور‌های مختلف نشان دهنده جایگاه رو به رشد دوحه به عنوان یکی از قطب‌های اصلی نشر در خاورمیانه است.

پروژه «این قطر است»

یکی از نوآوری‌های قابل توجه این دوره، انتخاب پروژه فرهنگی-هویتی «این قطر است» به عنوان مهمان ویژه بود. این نخستین بار در تاریخ نمایشگاه‌های کتاب دوحه است که به جای یک کشور، یک مجموعه فرهنگی مستند در کانون توجه قرار می‌گیرد. این پروژه شامل بیش از ۳۰۰ مستند و کتاب صوتی همراه با تصاویر، نقشه‌ها و اسناد تاریخی است که هویت و داستان قطر را روایت می‌کند.

هوش مصنوعی در خدمت کتاب

محوریت اصلی این دوره، «نوآوری و هوش مصنوعی» است.

دلال الدوسری، رئیس کمیته فرهنگی نمایشگاه، در گفت‌و‌گو با خبرگزاری رسمی قطر (QNA) تأکید کرد: «قطر جزو اولین نمایشگاه‌های کتاب عربی بود که فناوری مدرن را در رویداد‌های فرهنگی ادغام کرد؛ از جمله استفاده از راهنمای خواننده و هوش مصنوعی در آموزش و تعامل.» در این دوره، هوش مصنوعی از سطح ابزار‌های جستجوی ساده فراتر رفت و وارد حوزه هوش مصنوعی مولد و تعاملی شد.

سرویس «همزاد ادبی»؛ تحولی در کشف کتاب

کتابخانه ملی قطر با معرفی سرویس «همزاد ادبی» تحول چشمگیری در نحوه آشنایی مخاطب با کتاب ایجاد کرد.

در این روش، بازدیدکننده یک آزمون کوتاه از سبک داستان‌گویی، لحن روایت و عادت‌های مطالعه‌اش پر می‌کند و الگوریتم هوش مصنوعی، نویسنده‌ای واقعی را پیدا می‌کند که «صدای ادبی» اش به شخصیت ذهنی کاربر نزدیک باشد. این سرویس پلی به سرویس حرفه‌ای «کتاب‌همتا» است که کاربر را به محتوای واقعی و در دسترس هدایت می‌کند.

شخصی‌سازی نقوش سنتی با هوش مصنوعی

در یکی دیگر از غرفه‌های خلاقانه، بازدیدکنندگان می‌توانستند نقوش سنتی «سدو» (هنر بافندگی بادیه‌نشینان عرب) را با استفاده از هوش مصنوعی شخصی‌سازی کنند. کاربر با انتخاب نام، آیکون، سبک تم و پالت رنگی، یک طرح بی‌نظیر و اختصاصی دریافت می‌کرد. این اولین باری است که حفاظت از میراث فرهنگی به جای اسکن دیجیتال صرف، با مدل‌های مولد هوش مصنوعی به یک فرآیند تعاملی و خلاقانه برای عموم تبدیل می‌شود.

داستان‌سرایی شخصی برای کودکان

کتابخانه ملی قطر برای رده سنی کودک، فعالیت «رویای بزرگ: قهرمان تو هستی» را طراحی کرد. کودک با گرفتن سلفی، به شخصیت اصلی یک کتاب داستان تبدیل می‌شود و تصویر و نام او در روایت داستان قرار می‌گیرد. این تلفیق هوش مصنوعی با ادبیات کودک، یک نوآوری منحصر‌به‌فرد در منطقه برای تشویق به مطالعه محسوب می‌شود.

ابتکار «دانه‌های دانش»؛ خروج پایان‌نامه‌ها از کتابخانه‌ها

وزارت فرهنگ قطر در این دوره برنامه «دانه‌های دانش» را رونمایی کرد که پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و دکتری را با کمک هوش مصنوعی و ویراستاری حرفه‌ای به کتاب‌های عمومی و قابل فروش تبدیل می‌کند. این ابتکار مستقیماً به مشکل قدیمی «رکود پایان‌نامه‌ها در کتابخانه‌ها» پاسخ می‌دهد.

تفاوت اساسی با دوره‌های قبل

در دوره‌های گذشته (تا سال ۲۰۲۴)، رویکرد هوش مصنوعی عمدتاً به ابزار‌های جست‌و‌جو و نمایش محدود می‌شد. مهمان ویژه هر دوره یکی از کشور‌های خارجی (مانند ترکیه، عمان، هند) بود و تعداد ناشران حدود ۴۰۰ ناشر بود. اما در دوره سی‌وپنجم، هوش مصنوعی مولد و تعاملی جایگزین روش‌های ساده شد و نوع تجربه از مصرف محتوا به شخصی‌سازی و هم‌آفرینی با بازدیدکننده تغییر یافت. مهمان ویژه نیز برای نخستین بار یک پروژه فرهنگی-هویتی مستند به نام «این قطر است» بود. همچنین تعداد ناشران با رشد چشمگیر به ۵۲۰ ناشر رسید.

برنامه‌های فرهنگی و گفت‌و‌گو‌های راهبردی

در حاشیه نمایشگاه، ۴۶ پنل تخصصی و ۶۹ کارگاه آموزشی برگزار شد. نشست تخصصی «ساختار‌های ملی در عصر هوش مصنوعی» با حضور صاحب‌نظران قطری از جمله رویداد‌های مهم بود.

در این نشست بر ضرورت تشکیل شورا‌های تخصصی برای نظارت بر جریان دانش و مقابله با چالش‌های رسانه‌های دیجیتال و هوش مصنوعی تأکید شد. یکی از نکات کلیدی این نشست این بود که «الگوریتم دروغ نمی‌گوید، اما انتخاب می‌کند و خطر در همین انتخاب نهفته است».

سی‌وپنجمین دوره نمایشگاه کتاب دوحه نشان داد این رویداد دیگر صرفاً یک بازار فروش کتاب نیست، بلکه به یک آزمایشگاه زنده تحول دیجیتال در صنعت نشر تبدیل شده است.