رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد:
چگونه حملونقل عمومی رایگان معمار زندگی پایدار و توسعه هوشمند شهری خواهد بود؟
محمدجواد شاهجویی در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری آنا درباره امکان رایگان شدن حملونقل عمومی برای بخشی از جامعه یا حتی تمامی شهروندان اظهار کرد: تجربه جهانی نشان میدهد هر زمان که برای حملونقل عمومی امتیازاتی در نظر گرفته شده، مردم استقبال بیشتری از آن داشتهاند. حتی در بسیاری از مواقع، میزان استقبال عمومی بیش از پیشبینیهای اولیه بوده است، زیرا شهروندان زمانی که احساس کنند حملونقل عمومی از نظر اقتصادی، زمانی و کیفیت خدمات بهصرفهتر از خودروی شخصی است، طبیعی است که استفاده از آن را ترجیح میدهند.
کارشناس حمل و نقل افزود: اکنون در ایران یارانه بسیار سنگینی برای سوخت خودروهای شخصی پرداخت میشود و همین مسئله باعث شده استفاده از خودروی شخصی در بسیاری از مواقع همچنان جذاب باشد. در چنین شرایطی این پرسش مطرح میشود که آیا نمیتوان بخشی از این یارانه را به سمت توسعه حملونقل عمومی هدایت کرد و از محل صرفهجویی در مصرف سوخت، هزینه توسعه مترو، اتوبوس و سایر مدهای حملونقلی را تأمین کرد.
رایگانسازی مترو میتواند جذابیت حملونقل عمومی را افزایش دهد
شاهجویی ادامه داد: در برخی کشورها تجربههایی در زمینه رایگانسازی حملونقل عمومی یا کاهش شدید هزینههای آن اجرا شده و نتایج مثبتی نیز به همراه داشته است. البته درباره میزان افزایش جابهجایی مسافر پس از رایگان شدن مترو، باید آمارهای دقیق بررسی شود، اما بهطور کلی هر اقدامی که جذابیت حملونقل عمومی را افزایش دهد، میتواند در تغییر الگوی سفر مردم مؤثر باشد.
وی تصریح کرد: در ایران، بهویژه با توجه به پایین بودن قیمت سوخت، هنوز استفاده از خودرو شخصی در بسیاری از مواقع برای مردم صرفه اقتصادی دارد، اما در مقابل، حملونقل عمومی در برخی مسیرها به دلیل ترافیک سنگین یا دشواری استفاده از خودرو شخصی، گزینه مناسبتری محسوب میشود. اگر هزینه استفاده از مترو یا اتوبوس نیز کاهش پیدا کند یا رایگان شود، طبیعتاً جذابیت آن بیشتر خواهد شد.
این کارشناس حملونقل با بیان اینکه انتخاب شیوه سفر مردم تنها به هزینه وابسته نیست، گفت: عوامل متعددی در انتخاب حملونقل عمومی یا شخصی نقش دارند. بخشی از این عوامل مربوط به هزینه است، بخشی به زمان سفر بازمیگردد و بخش دیگری نیز به دسترسپذیری ارتباط دارد. بسیاری از افراد به دلیل اینکه محل سکونت یا محل کارشان دسترسی مناسبی به مترو یا اتوبوس ندارد، اساساً حملونقل عمومی را انتخاب نمیکنند و به سمت استفاده از خودرو شخصی یا موتورسیکلت میروند.
توسعه حملونقل عمومی باید همزمان با ارتقای کیفیت خدمات باشد
شاهجویی خاطرنشان کرد: اگر قرار باشد مردم از خودرو شخصی فاصله بگیرند، باید کیفیت حملونقل عمومی به شکل محسوسی افزایش پیدا کند. صرفاً رایگان شدن بلیت بدون ارتقای کیفیت خدمات، توسعه ناوگان و بهبود دسترسپذیری نمیتواند اثرگذاری بلندمدتی داشته باشد.
وی ادامه داد: در بسیاری از کشورهای دنیا، سیاست کلی به سمتی رفته که استفاده از خودرو شخصی تسهیل نشود. حتی برخی نظریههای حملونقلی معتقدند در کلانشهری مانند تهران نباید بزرگراهها و مسیرهای جدید خودرویی توسعه پیدا کند، زیرا هر مسیر جدید میتواند در بلندمدت استفاده از خودروی شخصی را جذابتر کند و دوباره ترافیک را افزایش دهد.
این کارشناس حملونقل افزود: در مقابل، کشورها به سمت توسعه حملونقل عمومی، افزایش کیفیت خدمات، کاهش زمان انتظار و گسترش پوشش شبکه حرکت کردهاند. در چنین شرایطی مردم بدون اجبار، استفاده از مترو و اتوبوس را ترجیح میدهند.
درآمد حاصل از سوخت نباید صرف هزینههای دیگر دولت شود
شاهجویی با اشاره به تجربه کشورهای مختلف در تأمین مالی حملونقل عمومی گفت: بسیاری از کشورها از محل مالیات سوخت، هزینه توسعه حملونقل عمومی را تأمین میکنند. درآمد حاصل از مالیات سوخت مستقیماً صرف خرید ناوگان، توسعه خطوط مترو، افزایش تعداد قطارها و بهبود کیفیت خدمات میشود.
وی افزود: در ایران نیز این امکان وجود دارد، اما مسئله مهم این است که منابع حاصل از افزایش قیمت سوخت واقعاً در همین حوزه هزینه شود. متأسفانه تجربه نشان داده هر زمان قیمت سوخت افزایش پیدا کرده، درآمد حاصل از آن لزوماً صرف توسعه حملونقل عمومی نشده و بخش قابل توجهی از آن برای پوشش سایر هزینههای دولت مورد استفاده قرارگرفته است.
این کارشناس حملونقل تاکید کرد: اگر مردم ببینند افزایش قیمت سوخت مستقیماً به توسعه مترو، افزایش کیفیت ناوگان، کاهش زمان انتظار و حتی رایگان شدن بخشی از خدمات حملونقل عمومی منجر میشود، قطعاً همراهی بیشتری خواهند داشت.
بحران آلودگی هوا و ناترازی سوخت، توسعه حملونقل عمومی را ضروری کرده است
شاهجویی با اشاره به شرایط فعلی کلانشهرها اظهار کرد: امروز کشور با بحرانهای متعددی مواجه است؛ از آلودگی هوا و ترافیک سنگین گرفته تا مصرف بالای سوخت و ناترازی انرژی. حتی در برخی مواقع ناچار به واردات سوخت میشویم. طبیعی است که ادامه این روند نمیتواند پایدار باشد و ناچار هستیم به سمت توسعه جدی حملونقل عمومی حرکت کنیم.
وی افزود: ترافیک خود یکی از عوامل افزایش مصرف سوخت است و هرچه تعداد خودروهای شخصی در سطح شهر بیشتر باشد، مصرف سوخت و آلودگی هوا نیز افزایش پیدا میکند؛ بنابراین توسعه حملونقل عمومی دیگر صرفاً یک انتخاب نیست، بلکه به ضرورتی برای مدیریت شهری و اقتصادی کشور تبدیل شده است.
این کارشناس حملونقل ادامه داد: اکنون فرصت مناسبی برای بازطراحی سیاستهای حملونقل کشور ایجاد شده است، اما این موضوع نیازمند برنامهریزی دقیق، بررسی سناریوهای مختلف و در نظر گرفتن ابعاد اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی است.
کاهش فاصله حرکت قطارها مهمتر از توسعه صرف زیرساختهاست
شاهجویی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به وضعیت مترو در برخی شهرهای کشور گفت: در بعضی شهرها، مسئله اصلی دیگر توسعه زیرساخت نیست، بلکه بهرهبرداری مناسب از ظرفیتهای موجود است. برای مثال اگر فاصله زمانی حرکت قطارها کاهش پیدا کند و مردم زمان کمتری در ایستگاهها منتظر بمانند، استفاده از حملونقل عمومی به شکل محسوسی افزایش پیدا میکند.
وی افزود: اکنون در برخی خطوط مترو تهران فاصله بین حرکت قطارها گاهی به ۱۵ دقیقه میرسد، در حالی که در متروهایی مانند مترو مسکو این فاصله در خطوط پرتردد کمتر از دو دقیقه است. این تفاوت نشان میدهد که مدیریت بهرهبرداری و افزایش تعداد ناوگان تا چه اندازه اهمیت دارد.
برخی پروژههای حملونقل شهری بدون نیازسنجی اجرا شدهاند
این کارشناس حملونقل با انتقاد از برخی پروژههای اجراشده در کشور اظهار کرد: در برخی شهرها هزینههای بسیار سنگینی برای پروژههایی مانند مترو و مونوریل انجام شده، در حالی که شاید اساساً چنین پروژههایی اولویت واقعی آن شهر نبودهاند.
وی ادامه داد: اکنون حدود ۹ شهر کشور دارای مترو هستند، در حالی که در بسیاری از کشورهای دنیا چنین توسعه گستردهای برای مترو مشاهده نمیشود و بیشتر به سمت استفاده از مدهای حملونقل عمومی با مقیاس متوسط مانند اتوبوسهای تندرو و خطوط مکمل حرکت کردهاند.
شاهجویی گفت: برای مثال در برخی شهرها مانند قم همزمان پروژه مترو و مونوریل اجرا شده که هزینههای سنگینی به کشور تحمیل کرده، اما همچنان بخشهایی از این پروژهها به بهرهبرداری کامل نرسیدهاند. این در حالی است که شاید با هزینه کمتر و نیازسنجی دقیقتر میشد راهکارهای مؤثرتری برای حل مشکلات حملونقل شهری ارائه کرد.
وی در پایان تاکید کرد: اگر نیاز واقعی شهرها بهدرستی شناسایی شود و منابع مالی بهصورت هدفمند صرف توسعه حملونقل عمومی شود، میتوان بخش مهمی از مشکلات ترافیکی، آلودگی هوا و مصرف بالای سوخت را مدیریت کرد و در عین حال کیفیت زندگی شهروندان را نیز ارتقا داد.
انتهای پیام/
