بیمه؛ ابزاری کارآمد برای اعمال حاکمیت ایران بر تنگه هرمز

مدنی افزود: همه این موارد را می‌توان قابل طرح و حتی اجرا دانست ولی هنوز در ابتدای راه قرار دارد و نیازمند ایده‌پردازی‌های بیشتر و بررسی‌های تخصصی‌تر است. در این میان، یکی از موضوعاتی که طی این مدت توسط تیم‌ها و گروه‌های مختلف در داخل کشور بررسی و مطرح شده، بحث بیمه کشتی‌های عبوری از خلیج فارس توسط ایران است.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند خاطرنشان کرد: به تازگی سایت «هرمز سیف» (Hormuz Safe) به منظور ارائه بیمه به محموله‌های دریایی عبوری از تنگه هرمز راه اندازی شده است تا بیمه‌نامه‌هایی سریع و با قابلیت تایید رمزنگاری شده برای محموله‌هایی که از خلیج فارس، تنگه هرمز و آبراه‌های اطراف آن عبور می‌کنند؛ صادر و پرداخت‌ها با ارز دیجیتال تسویه شود.

هدف اصلی از بیمه، نه فقط درآمد بلکه اعمال حاکمیت ایران بر تنگه هرمز است

مدنی ادامه داد: در این میان، یک موضوع بسیار مهم وجود دارد که باید برای تنویر افکار عمومی و به عنوان بخشی از تبیین دستاوردهای جنگ رمضان و مدیریت هوشمند تنگه هرمز مطرح کرد و آن اینکه بیمه تمام ماجرای وضعیت جدید تنگه هرمز نیست بلکه در کنار سایر موضوعات و دستاوردهای بالقوه مانند عوارض و ... یک موضوع بسیار مهم است.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند توضیح داد: یکی از مواردی که در این چارچوب نیازمند توضیح است؛ بحث درآمد حاصل از این اقدام است. به گفته برخی، این مقوله می‌تواند برای ایران سالانه حدود ۱۰ میلیارد دلار درآمد داشته باشد. با توجه به میزان فروش و قیمت‌های کنونی نفت ایران، این عدد معادل روزانه ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار بشکه نفت است. عددی که نسبت به توان ایران و حدود ۱۱۰ میلیارد دلار تجارت خارجی کشور، نسبتاً کوچک اما نسبت به وضعیت صنعت بیمه و شرایط آن بسیار بزرگ محسوب می‌شود.

وی توضیح داد: به بیان دیگر، درآمد ۱۰ میلیارد دلاری یا هر رقم دیگری که از محل بیمه کشتی‌های عبوری به ایران برسد؛ کل درآمد مدیریت هوشمند و وضعیت جدید تنگه هرمز نیست و از موضوعات دیگر هم این درآمد می‌تواند کسب شود. مسأله مهمتر اینکه هدف اصلی کسب این درآمد نیست بلکه هدف اصلی اعمال حاکمیت ایران بر تنگه هرمز و خلیج فارس مطابق استانداردهای پذیرفته شده جهانی علی‌الخصوص ساز و کار بیمه است.

مدنی در ادامه تصریح کرد: همانطور که گفته شد هدف اصلی از ایده‌پردازی تخصصی درباره نقش ایران در بیمه کشتی‌های عبوری از خلیج فارس و عملیاتی شدن آن، جا انداختن اعمال حاکمیت بر این منطقه است. قطعاً این اعمال حاکمیت برای ایران یک سری دستاوردهای جانبی خواهد داشت که می‌خواهیم به آن اشاره کنیم.

دستاوردهای جانبی اعمال حاکمیت ایران بر تنگه هرمز با ابزار بیمه

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند توضیح داد: یکی از این دستاوردهای جانبی، به دست آوردن تمام اطلاعات مربوط به کشتی‌های عبوری است. این اطلاعات را می‌توان در قبال انواع بیمه‌های قابل ارائه از جمله بیمه مسئولیت، بیمه کالا، بیمه بدنه کشتی، بیمه خدمه و... به دست آورد. نکته بسیار مهم این است که در میان خیل بیمه‌های قابل ارائه، شرکت‌های ایرانی نباید وارد حوزه بیمه جنگ شوند چون احتمال خرابکاری و اقدامات تروریستی از سوی کشورهای متخاصم و رژیم صهیونیستی با هدف ضربه زدن به شرکت‌های بیمه(مستقیم یا اتکایی) و ایجاد اختلال در مدیریت هوشمند تنگه هرمز وجود دارد. به همین دلیل در ایده‌پردازی‌های تخصصی باید دور ورود به بیمه جنگ را خط بکشیم.

مدنی افزود: بنابراین در بحث بیمه ذیل مدیریت هوشمند تنگه هرمز، موضوع بحث باید سایر بیمه‌هایی که به آن اشاره شد آن هم با بهترین شرایط و اقتصادی‌ترین سناریو باشد. در این میان حتی می‌توان پای بیمه‌های اتکایی با پشتوانه شرکت‌های چینی و روسی را هم به این موضوع باز کرد تا شرکت‌های ایرانی بتوانند طبق چارچوب های بین‌المللی در این سطح هم فعالیت کرده و یک سری الحاقیه الزامی برای شرایط خاص تنگه هرمز تعریف کنند.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند گفت: پس از طرح این مباحث و مسائل مربوط به درآمد حاصل از بیمه، موضوع مهم و اصلی، وجاهتی است که ساز و کار بیمه به اعمال حاکمیت ایران در تنگه هرمز می‌بخشد. یعنی علاوه بر هزینه‌ای که ایران در قبال بیمه دریافت می‌کند؛ اطلاعات مربوط به مبدأ، مقصد، بار، خدمه، تجهیزات، ارزش کشتی، مالکیت کشتی و... نیز باید برای صدور بیمه‌نامه در اختیار شرکت‌های ایرانی قرار داده شود و ارسال این اطلاعات، نوعی اذعان به حق حاکمیت ایران در این منطقه محسوب می‌شود.

وی ادامه داد: در مورد روش‌های دریافت این اطلاعات و صحت‌سنجی آن هم می‌توان به طور کلی ایده‌هایی در نظر گرفت. مثلاً اینکه استعلامات با پاسخ بر خط به پرسش‌های از قبل تعیین شده انجام شود. توان و اشراف اطلاعاتی که ایران در طول جنگ و مدیریت هوشمند تنگه هرمز نشان داد هم می‌تواند در راستای صحت‌سنجی اطلاعات به دست آمده به کار گرفته شود. ضمن اینکه می‌تواند دائماً این اشراف اطلاعاتی را با مقایسه داده‌های ارسال و داده‌هایی که نهادهای داخلی به دست آورده‌اند؛ ارزیابی کرد. در همین حین، هر کشتی که به اطلاعات خواسته شده پاسخ صحیح داد؛ می‌تواند بیمه‌نامه دریافت کند اما هر کشتی که از این کار خودداری یا خلاف‌اظهاری کند؛ هیچ بیمه‌نامه‌ای دریافت نخواهد کرد. امکان در نظر گرفتن تسهیلاتی برای کشتی‌هایی با مبدأ، مقصد و یا حتی مالکیت کشورهای متحد و نزدیک هم در این فرایند وجود دارد.

دسترسی به حجم عظیمی از داده‌های ارزشمند و ارتقاء جایگاه ایران در آینده جهان

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند تصریح کرد: حال تصور کنید فرایند دریافت اطلاعات برای صدور بیمه‌نامه طبق آنچه ایده‌پردازی شده پیش برود. این موضوع علاوه بر بروز دادن اعمال حاکمیت ایران و همچنین درآمدزایی، حجم بسیار بالایی از داده‌های بسیار ارزشمند هم در اختیار ما قرار خواهد داد. این یعنی ما همه چیز درباره حدود ۴۰ هزار کشتی که سالانه از تنگه هرمز عبور می‌کنند را می‌دانیم و با توجه به اینکه ۲۰ درصد انرژی، ۴۰ درصد کود و ۳۰ درصد مواد اثرگذار بر ساخت رایانه‌ها و ابررایانه‌ها و توسعه هوش مصنوعی در جهان توسط همین کشتی‌ها حمل می‌شود؛ برخورداری از این حجم اطلاعات به ما در انرژی، امنیت غذایی و آینده جهان جایگاهی بسیار جدی می‌بخشد.

مدنی گفت: خوشبختانه امروز در داخل کشور، تیم‌های تخصصی متعددی با درک از اهمیت موضوع، مشغول کار بر روی آن هستند. بیمه مرکزی هم به طور ویژه در این رابطه مشغول کار است. آثار جانبی بیمه در تنگه هرمز فقط به همین موارد محدود نمی‌شود و می‌تواند موضوعات متعددی را در بر بگیرد. بر همین اساس توصیه می‌شود مجموعه‌های خاص دیگری چون ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز هم به این حوزه ورود کنند.

ضرورت ورود ستاد مبارزه با قاچاق به موضوع بیمه محموله‌های دریایی در تنگه هرمز

وی اظهار کرد: ما می‌توانیم در قالب بیمه، بسیاری از معضلات مربوط به قاچاق کالا را مدیریت کنیم. این تجربه از قبل درباره ترانزیت وجود داشته و ورود ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز می‌تواند به شکلی که قبلاً در ستاد ملی ترانزیت تجربه شد؛ رقم بخورد.

مدنی افزود: همانطور که می‌دانیم، ورود یک سری اقلام مانند اسحله، مشروبات الکلی و مواردی از این دست به داخل کشور کاملاً ممنوع است. جدا از این اقلام، ممکن است در بازه‌های زمانی خاص، ورود یک سری اقلام به دلایلی چون حمایت از تولید داخلی، الزامات بهداشتی و... ممنوع شود. مثلاً ممکن است واردات لوازم خانگی یا پارچه در یک بازه زمانی ممنوع شود. یا مثلاً ورود یک سری اقلام آرایشی و بهداشتی یا خوراکی به دلیل معضلات بهداشتی با ممنوعیت‌هایی مواجه شود. کما اینکه قبلاً با چنین مواردی برخورد داشتیم و برخی برندهای آدامس یا سیگار که به رژیم صهیونیستی وابسته هستند؛ با هدف ترور بیولوژیک و آسیب زدن به سلامت عمومی به صورت قاچاق وارد کشور شده بودند.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند اظهار کرد: بخش زیادی از این اقلام از طریق همین سواحل جنوبی وارد کشور می‌شود. یکی از موارد قابل طرح در این معضل، به کشتی‌های بزرگی مربوط می‌شود که در نقاط خاصی از خلیج فارس و یا دریای عمان توقف می‌کنند و بعد لنج‌ها و قایق‌های کوچکتر در کنار آنها قرار گرفته و کالاهای خود را به داخل این لنج‌ها و قایق‌ها منتقل و سپس به سواحل ایران حمل و از آنجا به کمک خودروهای شوتی و ... وارد بازار کشور می‌کنند. مستندات بسیار زیادی از این شیوه که برای انتقال اقلام ممنوعه و حتی اسلحه و مواد منفجره استفاده شده است؛ وجود دارد.

بیمه چطور به پیشگیری از قاچاق کمک می‌کند؟

مدنی گفت: ساز و کار بیمه که به آن اشاره شد می‌تواند با همان شیوه دریافت اطلاعات کامل و ایجاد نظام بازرسی دقیق و ابزارهای سلبی سنگین مانند توقیف و حتی سلب مالکیت، جلوی بخش زیادی از این معضل را بگیرد. یا اینکه مثلاً در اظهارات یک کشتی متوجه ورود یک کالای خاص مثل یخچال به منطقه می‌شویم. این کشتی عنوان می‌کند که این کالا را به مقصد امارات حمل می‌کند در صورتی که ما می‌دانیم امارات نه می‌تواند به عنوان مبدأ صادرات مجدد این کالا مطرح شود و نه از بازار مصرف با این وسعت برخوردار است. در اینجا می‌توان احتمال داد که این کالا برای قاچاق به ایران در حال ورود به منطقه است و می‌توان با ساز و کارهایی چون اسکورت کشتی، از آن پیشگیری کرد. این اسکورت می‌تواند در مورد بارهایی که حاوی کالاهای ممنوعه به مقصد کشورهای همسایه است هم انجام شود تا از انحراف این کالاها و قاچاق آن به سمت ایران جلوگیری به عمل آید.

بیمه فقط یکی از ابزارهای مرتبط با مجوز تردد در تنگه هرمز است

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با بیان اینکه موضوع بیمه و مجوز تردد در تنگه هرمز دو موضوع مرتبط است، توضیح داد: بیمه را می‌توان یکی از شقوق مجوز برای تردد در این منطقه در نظر گرفت همانطور که مثلا در حمل و نقل داخلی، موضوع بارنامه به عنوان مجوز تردد محسوب می‌شود. این بارنامه حاوی اطلاعاتی شامل نوع، حجم و ارزش بار، مشخصات راننده، نوع خودرو حمل کننده، اطلاعات فرستنده و گیرنده، مسیر عبوری و... است. اگر راننده‌ای بدون بارنامه اقدام به حمل بار کنند ممکن است با تبعات قانونی چون توقیف خودرو، توقیف بار، جریمه و ... مواجه و گاهی هم ملزم به اخذ بارنامه بین راهی می‌شود. در صورت بروز حادثه رانندگی، جبران خسارت هم منوط به داشتن بارنامه است. در مورد ارتباط بیمه و بارنامه هم می‌توان گفت که نمی‌توان بارنامه گرفت و بیمه نشد یا نمی‌توان فقط صرفاً با اخذ بیمه تردد کرد یا اینکه اگر حتی بیمه صرف ارائه شود؛ بدون اخذ بارنامه فایده‌ای ندارد. با این مثال می‌توان گفت که در تنگه هرمز هم بیمه و مجوز در طول هم بوده و در عرض هم نیستند. ضمن اینکه در بحث مجوز ابزارهای مرتبط دیگری مانند بیمه هم وجود دارد و ابزار بیمه می‌تواند علاوه بر عایدی مالی، اطلاعات بسیار زیادی از هویت، بار، پرسنل، تجهیزات و ... کشتی در اختیار ما قرار دهد و حاکمیت ایران بر این منطقه را به پشتوانه ساز و کارهای پذیرفته شده بین‌المللی تسهیل کند.

وی در پایان تصریح کرد: اینکه گفته می‌شود موضوع بیمه در اختیار چند شرکت بزرگ بین‌المللی و به نوعی انحصاری است هم قابل قبول نیست چون ما قبلاً در حوزه باب‌المندب و به صورت اتکایی، تجربیاتی در حوزه بیمه کشتی داریم. این تجربه و توان می‌تواند در تنگه هرمز هم به صورت همکاری با شرکت‌های چینی و روسی یا کنسرسیوم شرکت‌های داخلی، به کار بیاید.